یکی از راههای متعدد برای تفسیر نتایج انتخابات میاندورهای آمریکا این است که این انتخابات فرصتی برای آمریکاییها بود تا نگرانیهای خود را درباره جنگ با ایران ابراز کنند. بر اساس این برداشت، راهبرد تهران برای ضربه زدن به دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، دستکم تا حدی تأثیرگذار بوده است. اما اکنون که انتخابات به پایان رسیده، چه چیزی تغییر خواهد کرد؟ آیا ترامپ احساس خواهد کرد که دیگر هیچ محدودیت انتخاباتی پیش روی خود ندارد و در نتیجه دامنه گزینههایش در جنگ گستردهتر خواهد شد؟ و آیا تهران احساس خواهد کرد که بخشی از اهرمهای فشار خود را از دست داده است؟
به گفته
ولی نصر، کارشناس باسابقه مسائل ایران، رهبران ایران معتقدند ایجاد اختلال مستمر در اقتصاد جهانی، اهرمی برای تغییر رفتار رهبران غربی و شاید حتی عاملی برای بازدارندگی در آینده است.
او در تازهترین قسمت برنامه «افپی لایو» گفت: «ایران نتایج انتخابات
آمریکا را اثبات درستی این ایده میبیند. راهبرد آنها این است که قورباغه را بهتدریج در آب جوش بیندازند.»
نصر استاد دانشگاه و رئیس پیشین دانشکده مطالعات پیشرفته بینالمللی دانشگاه جانز هاپکینز است. آخرین کتاب او «راهبرد کلان ایران» نام دارد.
متن کامل مصاحبه به شرح زیر است:
راوی آگراوال: بیایید با نگاه آمریکا به جنگ ایران شروع کنیم. اجماع کلی این بوده که ترامپ سه گزینه پیش رو دارد. او میتواند از نظر نظامی تنش را تشدید کند، اما نتیجه چنین اقدامی بسیار نامطمئن است. میتواند یک پیروزی را به تصویر بکشد و از جنگ خارج شود، اما این روایت چندان قانعکننده نیست. یا اینکه میتواند بر دیپلماسی تمرکز کند و تلاش کند به تفاهمنامه (MOU) تابستان گذشته بازگردد؛ اما این کار به تلاش زیادی نیاز دارد. به نظر شما اکنون که انتخابات میاندورهای به پایان رسیده، راهبرد کاخ سفید چیست؟
ولی نصر: فکر میکنم رئیسجمهور در واقع هر سه راهبرد را بهطور همزمان دنبال میکند. تأکید بر دیپلماسی به این معنا نیست که برنامههای جنگی را کنار گذاشته است و درخواست برای تدوین برنامههای جنگی هم به این معنا نیست که تلاشهای دیپلماتیک خود را کاهش داده است. او هیچ گزینه خوبی در اختیار ندارد.
در حالت ایدهآل، ترامپ میخواهد این جنگ را از طریق یک توافق مذاکرهشده، مشابه آنچه در ماه ژوئن اتفاق افتاد، پایان دهد؛ اما برای این کار باید بهای موردنظر ایران را بپردازد که برای او بسیار سنگین است. در حال حاضر، مواضع دو طرف فاصله زیادی با یکدیگر دارد.
ایرانیها میخواهند
ترامپ ابتدا به تفاهمنامه بازگردد و آن را اجرا کند و بعد درباره موضوعات دیگر، مانند مسئله هستهای، مذاکره کند. در مقابل، ترامپ نیاز دارد مسئله هستهای در صدر دستور کار قرار بگیرد تا بتواند توجیه کند چرا به مدت ۹ ماه وارد جنگ شده است.
جنگ نیز در واقع گزینه چندان مناسبی نیست؛ زیرا برای آنکه جنگ نتیجه معناداری داشته باشد، ترامپ باید دست به اقدام بزرگی بزند. اما یک اقدام بزرگ راه را برای پاسخ تلافیجویانه ایران، بهویژه در خلیج فارس، باز میکند؛ اقدامی که میتواند ضربات بسیار گستردهتری به اقتصاد جهانی وارد کند.
مطمئنم رئیسجمهور آمریکا از شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، و همچنین رهبران کشورهای عربی، چین و روسیه میشنود که هیچکس خواهان چنین خسارتی به اقتصاد جهانی نیست.
بنابراین، او به گزینه سوم روی آورده است؛ یعنی اینکه ایران را زیر محاصره نگه دارد و عملاً هیچ کاری انجام ندهد. از نظر من، این یک راهبرد نیست؛ بلکه دست روی دست گذاشتن است.
محاصره بینقص نیست. ایران همچنان نفت خود را صادر میکند و درآمد به دست میآورد. همزمان، تنگه هرمز همچنان تحت فشار شدیدی قرار دارد. ایرانیها در واقع تعداد حملات خود در این منطقه را افزایش دادهاند.
علاوه بر این، فکر نمیکنم حفظ این محاصره در بلندمدت، چه از نظر مالی و چه از سایر جهات، برای نیروی دریایی آمریکا پایدار باشد. اجرای این محاصره برای نیروی دریایی هزینه مالی و نیروی انسانی زیادی دارد و آمریکا نیز در خلیج فارس پایگاهی ندارد که بتواند برای پشتیبانی و تجدید قوا از آن استفاده کند.
اگر ایرانیها بتوانند با استفاده از همین روزنههایی که هماکنون وجود دارد به فعالیت خود ادامه دهند، در نهایت این وضعیت پایدار نخواهد بود.
در واقع، اگر محاصره به همان شکلی که وزیر خزانهداری و وزیر خارجه آمریکا میگویند آغاز به اثرگذاری کند، احتمالاً ایران تنش را تشدید خواهد کرد.
بنابراین، راهبردی که همه تصور میکنند آمریکا بر سر آن به جمعبندی رسیده، در بلندمدت قابل دوام نیست. یا این راهبرد زیر بار فشارهای خودش فرو میپاشد، یا یکی از دو طرف ناگزیر آن را برهم میزند؛ اتفاقی که ممکن است ما را دوباره به جنگ بازگرداند.
راوی آگراوال: تصور میکنم بسیاری از این حرفها را میتوانستید دو هفته پیش هم مطرح کنید. تغییر بزرگ در چند هفته اخیر، طبیعتاً نتایج انتخابات میاندورهای آمریکا بوده است. از ماه ژانویه، دموکراتها در مجلس نمایندگان و سنا قدرت را در اختیار خواهند داشت. آنها احساس میکنند بخشی از مأموریتی که مردم آمریکا به آنها دادهاند، تلاش برای یافتن راهی برای پایان دادن به جنگ است.
به نظر شما کنگره چگونه میتواند بر نحوه تلاش ترامپ برای پایان دادن به این جنگ یا به تعبیر شما، وقتکشی او تأثیر بگذارد؟
ولی نصر: یکی از نتایج این انتخابات، آشکارتر شدن مخالفتها با جنگ در داخل آمریکاست. مسئله فقط این نیست که مردم آمریکا نظر خود را اعلام کردهاند. اگر حتی ذرهای تردید وجود داشت که مردم آمریکا واقعاً و بهشدت از این جنگ ناراضی هستند، این انتخابات آن تردید را از بین برده است؛ بهویژه در داخل حزب جمهوریخواه.
جمهوریخواهان ممکن است اکنون به این نتیجه برسند که اگر حزبشان بخواهد در انتخابات سال ۲۰۲۸ شانسی داشته باشد، این جنگ باید همین حالا پایان یابد.
بنابراین، این احساس وجود دارد که پس از انتخابات، momentum یا شتاب بیشتری برای دیپلماسی نسبت به قبل از انتخابات ایجاد شده است. در واقع، زمانی که جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، نامهای برای رهبران ایران نوشت، همه گفتند: «این دقیقاً همان پیامدی است که انتظار داشتیم پس از شکست سنگین دولت در انتخابات رخ دهد.»
اما ترامپ غیرقابل پیشبینی است. او دیدگاه خاص خودش را درباره منافع خود و همچنین منافع آمریکا دارد. ممکن است دوباره به سمت درگیری با ایران حرکت کند؛ بنابراین هنوز از خطر عبور نکردهایم.
اما ایرانیها میدانند که هزینه اقتصادی جنگ، تأثیر سیاسی ملموسی بر آمریکا و همچنین فرانسه و آلمان گذاشته است؛ حتی اگر این تأثیر هر روز در بازار سهام منعکس نشود.
در نهایت، این کشورها احتمالاً در مقطعی به این نتیجه خواهند رسید که این جنگ ارزش هزینههای سیاسی و واکنشهای منفیای را که به دنبال دارد، ندارد.
راوی آگراوال: میخواستم به این موضوع بپردازم که تهران چگونه سناریوی پس از انتخابات میاندورهای را ارزیابی میکند. شما به این نکته اشاره میکنید که ایران ممکن است احساس کند بخشی از خواستههایش محقق شده است؛ یعنی توانسته هزینههایی به طرف مقابل تحمیل کند.
اما روی دیگر این مسئله میتواند این باشد که این هزینهها تحمیل شده و ترامپ اکنون بدترین شرایط را پشت سر گذاشته است. به نظر میرسد او قصد دارد بر موضع خود پافشاری کند. شاید حالا که دیگر چیزی برای از دست دادن ندارد، در برابر فشارهای انتخاباتی مصون شده باشد؛ به این معنا که ایرانیها دیگر اهرم فشار چندانی بر او نداشته باشند.
ولی نصر: این حرف کاملاً درست است. این یک قمار است. صرفاً به این دلیل که انتخابات برگزار شده، ایرانیها نمیتوانند پیروزی خود را اعلام کنند و بگویند: «خب، ما رئیسجمهور ترامپ را تحقیر کردیم، حالا بیایید بنشینیم و مذاکره کنیم.»
بله، آنها از نظر نتایج انتخابات میاندورهای به پیروزی بزرگی دست یافتهاند، اما اکنون باید با ترامپ روبهرو شوند.
فکر میکنم برداشت ایرانیها این است که تصمیم برای ورود به جنگ همچنان برای رئیسجمهور ترامپ تصمیمی ناخوشایند و دشوار است.
درست است که او دیگر با انتخابات دیگری روبهرو نیست، اما جمهوریخواهان به انتخابات سال ۲۰۲۸ فکر میکنند. در نهایت، هرچه این جنگ بیشتر طول بکشد، فشارها نیز بیشتر خواهد شد؛ بهویژه اگر مرحله بعدی جنگ مخربتر باشد.
ایرانیها این پیام را با صدای بلند و روشن، بهعنوان نوعی بازدارندگی، منتقل میکنند. آنها میگویند در منطقه و اقتصاد جهانی آشوب به پا خواهند کرد و در این زمینه هیچ محدودیتی برای خود قائل نیستند.
اگر چنین باشد، رئیسجمهور ترامپ همچنان باید به میراث سیاسی خود فکر کند. باید آینده حزب جمهوریخواه را در نظر بگیرد. همچنین باید این موضوع را مدنظر قرار دهد که اگر وارد جنگی گستردهتر با ایران شود و همچنان نتواند آن را شکست دهد، ابعاد شکست او حتی از آنچه اکنون با آن روبهروست، بزرگتر خواهد بود.
تا اینجا، مهمترین عامل در سمت آمریکا، نه نوعی محاسبه عقلانی و کارشناسی از منافع ملی، بلکه از همان ابتدا روانشناسی یک نفر بوده است؛ از تصمیم ترامپ برای ورود به جنگ گرفته تا تغییرات مکرر در رویکرد او.
هیچکس، چه متحدان آمریکا، چه ایران و چه چین، نمیتواند با اطمینان بگوید ترامپ واقعاً چه رفتاری از خود نشان خواهد داد.
بنابراین، فکر میکنم ایرانیها گامبهگام پیش میروند، نشانهها را بررسی میکنند و هر جا بتوانند، بهویژه از طریق کنگره و خصوصاً کنگره جدیدی که قرار است کار خود را آغاز کند، فشار وارد میکنند تا ببینند آیا میتوانند از وقوع یک جنگ بزرگ جلوگیری کنند و به توافقی دست یابند که به نفع آنها باشد یا خیر.
راوی آگراوال: اجازه دهید نکتهای را مطرح کنم که از مقامهای دولت ترامپ، در گفتوگوهای غیررسمی و با حفظ هویت منابع، شنیدهام. آنها میگویند دست ایران طی چند ماه گذشته بهطور قابلتوجهی ضعیفتر شده است.
دلایلی که مطرح میکنند عبارتاند از:
* میزان نفت خام خلیج فارس که از طریق تنگه هرمز عبور میکند، بهطور قابلتوجهی از ۸۳ درصد به ۶۰ درصد کاهش یافته است؛ زیرا کشورهای حاشیه خلیج فارس بیشتر از خطوط لوله استفاده میکنند و اتکای خود به تنگه هرمز را کاهش دادهاند.
* ارزش ریال به یک میلیون و ۷۰۰ هزار ریال در برابر هر دلار رسیده است.
* تحریمهای اخیر آمریکا بهطور مشخص حکومت ایران را هدف قرار دادهاند، نه مردم ایران را.
* بخشهایی از فعالیت شرکت هواپیمایی ماهان را که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به آن متکی بود، متوقف کردهاند.
* همچنین یکی از شعب اماراتی بانک مصر (Banque Misr) را که در خدمت سپاه پاسداران بود، هدف قرار دادهاند.
در کاخ سفید، یا دستکم در روایت آنها از ماجرا، این تصور وجود دارد که این اقدامات باید فشار زیادی بر افراد صاحب قدرت در ایران وارد کند و در مقطعی، شدت این فشارها حکومت را وادار خواهد کرد تصمیمات متفاوتی بگیرد.
آیا شما هم چنین برداشتی دارید؟
ولی نصر: نه، چنین اعتقادی ندارم. اینها عمدتاً اظهاراتی گزینشی و مبتنی بر روایتهای پراکنده و موردی هستند که ما را به وضعیت کنونی رساندهاند.
من نشانهای نمیبینم که میزان فشاری که دولت ترامپ تصور میکند بر ایران وارد میکند، واقعاً در آنجا احساس شده و موجب تغییر نگرشها شده باشد.
زمانی که ایران دیپلماتهای خود را به سازمان ملل فرستاد، پیشنهادی که آنها به آمریکا ارائه کردند، در واقع نسخه گسترشیافته تفاهمنامهای بود که با میانجیگری پاکستان در اسلامآباد حاصل شده بود؛ با تغییراتی که بیشتر به نفع ایران بود. ایرانیها نام آن را «اسلامآباد پلاس» گذاشته بودند.
همچنین باید به این واقعیت توجه کنیم که وقتی اعضای ائتلاف دفاعی مکه و رئیس ستاد ارتش پاکستان در ماه اکتبر به تهران سفر کردند، پاسخ ایران به نامه جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، این بود که تهران همچنان بر خواستههای خود پافشاری میکند؛ از جمله اینکه واشنگتن باید هر هفت پیششرط ایران را برای ازسرگیری مذاکرات و بازگشایی تنگه هرمز برآورده کند.
تاکتیکهای فشار آمریکا کارساز نیستند.
این دولت نه میخواهد وارد جنگ با ایران شود و نه میخواهد با آن به توافق برسد. آنها نیاز دارند راهبرد «هیچ کاری نکردن» را بهعنوان راهبردی معتبر و کارآمد به مردم بفروشند. به همین دلیل، محاصره را در قالبی جدید عرضه میکنند و میگویند این بار جواب خواهد داد.
دو ماه پیش، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، وعده میداد که هجوم گسترده مردم برای برداشت سپردههایشان از بانکهای ایران رخ خواهد داد. اما چنین اتفاقی نیفتاده است.
به همین دلیل، نسبت به این ادعاها بدبین هستم.
ایران تحت فشار بسیار زیادی قرار دارد، اما فکر نمیکنم دولت آمریکا معیار و ارزیابی دقیقی از نقطهای داشته باشد که فشارها برای ایران به نقطه بحرانی و غیرقابلتحمل میرسد.
بنابراین، دولت آمریکا با اعمال تحریمهای بیشتر، در واقع آخرین شانس خود را امتحان میکند و امیدوار است این اقدامات نتیجه بدهند. سپس با انبوهی از اظهارات و ادعاها تلاش میکند وضعیت فعلیِ بلاتکلیفی و توقف را بهعنوان یک راهبرد واقعی و موفق جلوه دهد.
راوی آگراوال: بنابراین، با توجه به تمام آنچه میگویید، ممکن است راهبرد تهران این باشد که دو سال آینده را نیز پشت سر بگذارد و منتظر بماند؟
ولی نصر: اگر مجبور باشد، بله. البته مطمئن نیستم. رهبر عالی ایران در آخرین اظهارنظر مهم خود گفت که وضعیت «نه جنگ، نه صلح» برای ایران پایدار و قابلقبول نیست.
ایران چه زمانی و چگونه این وضعیت موجود را برهم خواهد زد؟ نمیدانیم.
اما همین حالا هم میتوانیم ببینیم که ایران فشار بر کشتیرانی را تشدید میکند. در هفته گذشته، تعداد بیشتری از کشتیهای واسطهای که امارات برای انتقال نفت از نفتکشهای مستقر در خلیج فارس به نفتکشهای دریای عرب استفاده میکند، هدف حمله قرار گرفتهاند.
همچنین تعداد مینهای کارگذاریشده در تنگه هرمز افزایش یافته است. میزان نفتی که در برخی روزها از منطقه خارج میشود، ممکن است بیشتر از روزهای دیگر باشد.
بنابراین، ایرانیها در حال بیثباتتر کردن اوضاع هستند.
میان نگاه غرب و نگاه ایران به این وضعیت تفاوت وجود دارد.
آمریکا و بسیاری از ناظران معتقدند اقدامی که ایران انجام میدهد، برای آنکه معنادار باشد، باید بسیار بزرگ و چشمگیر باشد. برای مثال، اگر ایران نتواند قیمت نفت را به بشکهای ۲۰۰ دلار برساند، پس شکست خورده است.
اما ایرانیها اساساً اینگونه به مسئله نگاه نمیکنند.
آنها در همان مراحل اولیه جنگ متوجه شدند که قیمت نفت صددرصد در اختیار آنها نیست. چیزی که از نظر آنها مؤثر است، تداوم بیثباتی در بازار انرژی است.
قیمت نفت، گاز طبیعی، سوخت هواپیما، گازوئیل، کودهای شیمیایی و سایر کالاها بسیار بالاتر از سطح پیش از جنگ قرار گرفته است.
هیچیک از این اقدامات بهتنهایی نمیتواند اقتصاد جهانی را از پا درآورد، اما اگر این فشارها برای مدت طولانی در کنار یکدیگر ادامه پیدا کنند، بسیار مؤثر خواهند بود.
ایران نتایج انتخابات آمریکا را اثبات درستی این ایده میبیند. راهبرد آنها این است که قورباغه را بهتدریج در آب جوش بیندازند.
فکر میکنم ما در غرب گاهی به این وضعیت نگاه میکنیم و میگوییم: «خب، قورباغه هنوز همانجا نشسته و هیچ اتفاقی برایش نیفتاده است؛ پس ایرانیها شکست خوردهاند.»
بنابراین، به نظر من، رقابت بر سر این است که آیا ایران زودتر ذخایر و توان خود را از دست میدهد یا راهبردش به نتیجه میرسد.
در حال حاضر، نوعی اعتمادبهنفس را در رفتار ایران تشخیص میدهم. آن نگرانی و هراسی را که ناظران بیرونی تصور میکنند حکومت ایران دچار آن شده است، مشاهده نمیکنم.
بنابراین، یا ایران در حال حفظ چهرهای خونسرد و بیتفاوت است، یا اینکه شرایط را به شکلی کاملاً متفاوت از واشنگتن ارزیابی میکند.
راوی آگراوال: این موضوع بسیار جالب است و البته همیشه تشخیص اینکه باید حرف چه کسی یا چه چیزی را باور کرد، دشوار است.
میخواهم بدانم درباره گزارشهایی که ادعا میکنند بر اساس اطلاعات سازمانهای اطلاعاتی آمریکا هستند و میگویند ایران در حال تدوین طرحهایی برای منفجر کردن یک بمب کثیف در واشنگتن دیسی است، چه نظری دارید؟
اینها صرفاً گزارشهایی هستند. تهران نیز طبیعتاً همه این ادعاها را رد میکند. اما میخواهم بدانم شما این ماجرا را چگونه ارزیابی میکنید و واکنشتان به آن چیست؟
ولی نصر: ما در میانه یک جنگ هستیم و حجم زیادی از اطلاعات نادرست و عملیات فریب وجود دارد.
افرادی در آمریکا یا اسرائیل هستند که میخواهند ایالات متحده دوباره به جنگ با ایران بازگردد تا به تعبیر خودشان «کار را تمام کند».
پس از انتخابات، که بهروشنی نشان داد افکار عمومی آمریکا قاطعانه با این جنگ مخالف است، تنها در صورتی میتوان نظر مردم را به نفع جنگ تغییر داد که چنین تهدیدی علیه آمریکا مطرح شود، یا بتوان ایران را حکومتی دیوانه و غیرعادی جلوه داد که باید از میان برداشته شود.
بنابراین، این گزارشها ممکن است بخشی از یک عملیات فریب و انتشار اطلاعات نادرست باشند.
از سوی دیگر، ایرانیها نیز اقداماتی را با هدف بازدارندگی انجام دادهاند.
نمیدانم آیا ایران واقعاً حمله سایبری به یخچالهای فرانسه انجام داده است یا خیر. دستگاه اطلاعاتی فرانسه مدعی است که ایرانیها این حمله را انجام دادهاند، اما تهران آن را رد میکند. بااینحال، این اقدامات حامل یک پیام هستند:
«اگر به ما حمله کنید، ما توانمندیهای سایبریای داریم که میتوانند شهرهای شما را فلج کنند.»
این نوعی تاکتیک بازدارندگی است.
هشدارهای ایران به پایگاههای هوایی در بریتانیا نیز نمونه مشابهی است؛ هشدارهایی که در نهایت باعث شد آمریکا هواپیماهای خود را از دو پایگاه هوایی مختلف خارج کند.
بخشی از این اقدامات به نفع ایران تمام میشود، زیرا پیامی روشن دارد:
«تصور نکنید جنگ بعدی برای شما بدون هزینه خواهد بود. دامنه دسترسی و توان عملیاتی ما بسیار فراتر از چیزی است که شما تصور میکنید.»
این موضوع همچنین به من نشان میدهد که ایران نمیخواهد دوباره وارد جنگ شود.
در عوض، نقشه راه تهران این است که تلاش کند آمریکا را به پای میز مذاکره بکشاند تا واشنگتن شرایط ایران را بپذیرد.
منبع :
انتخاب
دیدگاه تان را بنویسید