خلقیات ما ایرانیان

۵۵آنلاین :

خلقیات را نمی توان به عنوان مقوله و مسأله ای ذات باورانه دید؛ به این معنا که برای یک ملت ویژگی های اخلاقی ثابتی قائل شد و بر اساس آن ویژگی ها، در خصوص آنها قضاوت کرد؛ این نگرش نه تنها منطقی نیست بلکه با بسیاری از شواهد علمی هم مغایر است.

در بحث از خلقیات هر جامعه ای باید و موقعیت محور داشت چراکه انسان ها در موقعیت های مختلف از خود رفتارهای تفاوتی را نشان می دهند. در نتیجه ما باید به فکر موقعیت های زیست پذیر در این سرزمین باشیم.

مردم ایران به رغم تمام صعوبت ها و تاریکی هایی که در طول تاریخ خود از سر خود گذرانیده اند، همواره کوشیده اند تا زندگی کنند و فرهنگ و تمدن خود را حفظ کنند. این امر نشان می دهد که یکی از وجوه بارز در خلقیات ما ایرانیان تلاش برای بقا و توسعه هویت است. در این فضا، پرسشی که مطرح می شود این است که چگونه می توان موقعیت هایی را فراهم کرد که طی آن ایرانیان بتوانند پیوسته هویت خود را توسعه بخشند.

واقعیت این است که توسعه فرهنگی و رفتاری خلقیات ایرانی نیازمند زمینه های مناسب اجتماعی است و نباید تقدیرگرایانه به سرنوشت یک ملت نگریست. برای این منظور باید امکان کنش در جامعه را فراهم کرد. مردم از طریق حضور بیشتر در عرصه کنش اجتماعی و فرهنگی می توانند شخصیت های بسیار توسعه یافته تری از خود نشان داده و ابتكارات بیشتری را ظاهر کنند. مردم باید بتوانند در نهادهای اجتماعی شرکت کنند و طی یک برنامه پیوسته و مداوم ظرفیت های بیشتری را از خود بروز دهند، یاد بگیرند با هم گفت و گو و توافق کنند و اختلافات را به نحو بهتری رفع نمایند.

معتقدم، نباید سیر تحولات و دگرگونی های جوامع را خیلی ساختارگرایانه دید، تاریخ ایران در بردارنده کنشگرانی است که با عمل خود توانسته اند، هویت و فرهنگ ایرانی را توسعه بخشند. در این راستا، می توان به فردوسی اشاره کرد که با خلق شاهنامه و تولید زبان ادبی و حماسی توانست منعکس کننده و تداوم بخش حس هویتی ما باشد. شاهنامه سند بزرگی از فرهنگ و زبان ایرانی است. همچنین مولانا در دوره خود با فعالیت هایی که داشت، سبب شد تا حس هویت ایرانی در سطح معنوی کلمه توسعه پیدا کند. در دوره مشروطه دهخدا با خلق لغتنامه توانست به زبان ایرانی قوام بیشتری دهد و دکتر مصدق بابک رهبری ملی و دنبال کردن استقلال و عظمت این جامعه توانست نهضت بزرگی را راه بیندازد و نوعی همدلی و همراهی برای پیشرفت در ایران را رقم زند.

کنشگران با فضاها و بسترهایی که ایجاد کرده اند، سبب شده اند تا مردم ایران با رؤیاهای بیشتری بتوانند در این سرزمین زندگی کنند، اکنون هم همین راه را باید دنبال کرد. تأکید من بر تنوع حیطه های کنش است؛ ایجاد گروه های دوستی، سازمان های مردم نهاد و NGO ها، گروه های صنفی و... برای تمرین همدلی و گفت وگو بسترهایی را فراهم می کنند.

آن چیزی که به ایرانی کمک می کند تا بتواند فرهنگ و تمدن خود را توسعه دهد، تنوع الگوهای کنش است. سیاستمداران بزرگ دنیا وقتی دوره مسئولیت شان تمام می شود، فعالیت عام المنفعه را در دستور کار خود قرار می دهند، برای مثال، کارتر، بیل گیتس و بیش از ۵۰ درصد کسانی که صاحب شرکت های بزرگ بودند اکنون فعالیتهای داوطلبانه انجام می دهند. ما هم می توانیم از این کنشگران الگوبرداری کنیم. این در حالی است که ایرانیان پس زمینه های تاریخی و تمدنی خوبی دارند، مشکلی که در ایران وجود دارد، نبودن زمینه های مشارکت و همکاری و ایفای نقش در بهبود این سرزمین است هر قدر این فضاها برای مردم در سطوح مختلف فراهم شود، مردم می توانند مشارکت بیشتری داشته باشند و ذیل این مشارکت بهتر خود و دیگران را فهم کنند و تمرین همکاری، همفکری را داشته باشند تا بتوانند مشکلات را حل نمایند.