از راهــــروهاي وزارت ارشــــاد خاطرات طنز بيشتري در ذهنم مانده

۵۵آنلاین : فرانک آرتا

بالاخره بعد از شش سال، فيلم «آشغال‌هاي دوست‌داشتني» به کارگرداني محسن اميريوسفي اکران شد؛ فيلمي که درباره وحدت ملي است، اما در سال‌هاي محاق توقيف، تفاسير فرامتني از آن شد. حالا هم که فيلم اکران شده، چيزي جز محافظت از وطن نمي‌گويد. تصور مي‌کنم مسببان اين توقف چند‌ساله حالا که خود فيلم را در سالن‌هاي تاريک سينما مي‌بينند، دقيقا به چه چيزي فکر خواهند کرد که حيات هنري يک انسان -فيلم‌ساز- را به تعويق انداختند! بگذريم... خوشبختانه در پايان سال 1397 فيلمي درخشان دیدیم که مملو از ايده‌هاي تصويري جذاب است و با طعم طنز، واقعيات تلخي را براي ما به تصوير می‌کشد. به مناسبت اکران فيلم «آشغال‌هاي دوست‌داشتني» با محسن اميريوسفي، کارگردان فيلم، گفت‌وگویی انجام داده‌ايم که مي‌خوانيد:

اولين‌بار كه فيلم «آشغال‌هاي دوست‌داشتني» را ديدم، ياد پيش‌داوري‌های غيرمنطقي درباره اين فيلم افتادم که نه ردپاي وقايع 88 در آن به‌مثابه مسئله اصلي فيلم وجود داشت و نه عرض اندام منافقان! سؤال اساسي اين است كه مميزان و كساني كه براي فيلم‌ها تصميم‌گيري مي‌کنند، فيلم را با چه عينکي ديدند كه نگرش خود را به کليت فيلم الصاق کردند! درواقع از ابتدا مشكلات فيلم چگونه آغاز شد؟ اصلا چرا توقيف شد؟ واقعيت اين است كه دليل اين اتفاق را بايد از كساني بپرسيد كه مسبب اين اتفاق شدند و جلوي اكران فيلم را در شش سال گذشته گرفتند و متأسفانه اين حواشي را براي فيلم به وجود آوردند. اينكه فيلم چه مشكل سياسي‌ای دارد، سال‌هاست دارم پاسخ مي‌دهم به دوستانم که در نمايش‌هاي كوچك خانگي به تماشاي فيلم نشستند. جالب است آدم‌هاي مختلف از جناح‌هاي سياسي متفاوت همه اين سؤال را مي‌پرسند و فقط مي‌توانم يادآوري كنم براي اولين‌بار در جشنواره فيلم فجر سال 1392 جلوي نمايش اين فيلم توسط دبير وقت جشنواره گرفته شد! كارهاي فني فيلم سال 91 انجام و پروانه ساخت تيرماه 91 صادر شد. پاييز 89 اولين نسخه از فيلم را به وزارت ارشاد براي گرفتن پروانه ساخت دادم. آن زمان آقاي شمقدري در رأس سازمان سينمايي قرار داشت. تيرماه 91 بعد از يك سال و نيم كه هفته‌اي دو، سه بار به وزارت ارشاد مي‌رفتم، هرازگاهي گفت‌وگوهايي درباره فيلم‌نامه انجام مي‌شد و فيلم‌نامه تقريبا 16 بار بازنويسي شد و بعد از آن در تيرماه 91 پروانه ساخت را گرفتم! حدود سه ماه بعد هم به‌سرعت فيلم‌برداري را شروع كردم. بنياد سينمايي فارابي در كنار وزارت ارشاد درباره فيلم‌نامه نظر مي‌داد. به هرحال پروانه ساخت را به من دادند و مهرماه 91 فيلم‌برداري را شروع كرديم كه قسمتي از پلان‌هاي نقش پدر با بازي اكبر عبدي باقي ماند كه در اسفند سال 91 فيلم‌برداري شد. جلوه‌هاي بصري (کامپيوتري) فيلم هم خيلي زمان‌بر بود. تقريبا اوايل سال 92 نسخه اوليه فيلم آماده بود كه دولت آقاي روحاني روي كار آمد و آقاي ايوبي جايگرين آقاي شمقدري شدند. ظاهرا به نظر مي‌رسيد فضا بهتر از قبل شده است. خيال ما هم راحت بود فيلمي كه فرازونشيب‌ها را طي كرده، بالاخره مشكلاتش مرتفع مي‌شود! فيلم هم با تمام مسائل و مشكلات بالاخره ساخته شد. اما اولين‌بار براي جشنواره سال 92 فيلم را ارائه كردم تا حضور داشته باشد. از همان زمان افتاد مشکل‌ها! يعني شوراي پروانه نمايش در زمان آقاي ايوبي اين مشكل را به وجود آورد؟ قبل از شوراي پروانه نمايش نسخه فيلم را به جشنواره فجر داده بودم كه ببينند و هم‌زمان هم تلاش كردم تا پروانه نمايش صادر شود. در زمان آقاي روحاني اين اتفاق افتاد. چون مي‌خواستم نسخه كامل‌شده را بدهم، اما وقتی اولين‌بار فيلم را دادم اولين جملات ناخوشايندي كه شنيدم از زبان يكي از بچه‌هاي مطبوعات بود که گفت: «پيش آقاي رضاداد (دبير وقت جشنواره) بوديم و نسخه فيلم را كه به صورت امانت به جشنواره داده بودم از كيفشان درآوردند و گفتند نسخه اين فيلم در كيف من مي‌ماند و به هيئت انتخاب داده نمي‌شود»! آن زمان بود كه تماس گرفتم و گفتم: «نسخه را به من بدهيد، چرا جوسازي مي‌كنيد؟» ايشان پاسخ داد: «صبر كن! پيگيري مي‌كنيم». ولي به همين راحتي اين مسئله بزرگ شد تا حدي كه انگار همه مسائل جشنواره سال 92 معطوف به فيلم من شده بود و اگر اين فيلم كنار گذاشته مي‌شد، جشنواره‌اي گل و بلبل‌ خواهيم داشت! دست آخر هم فيلم را كنار گذاشتند تا جشنواره با آرامش جلو برود با اين قول كه بعد از جشنواره فيلم را حتما اكران مي‌كنيم! جالب است جشنواره سال 92 برگزار شد و يكي از جنجالي‌ترين و پرتنش‌ترين جشنواره‌هاي فجر تاريخ شد! يكي از بدترين دوره‌های جشنواره فيلم فجر که بال‌هاي سيمرغ کاملا آغشته به سياست شد! البته آقاي رضاداد به‌عنوان دبير وقت جشنواره تنهايي عمل نکرد. همه گزارش‌ها و مسائل را با آقاي ايوبي، رئيس وقت سازمان سينمايي، چك مي‌کرد! آن زمان وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي، آقاي جنتي بود و طبعا همه تقصيرها به گردن آقاي رضاداد نيست! در جشنواره 92 پيش‌بيني من اين بود كه قرار نيست در بخش مسابقه حضور داشته باشم! اما به‌عنوان اولين جشنواره فيلم فجر در دولت «تدبير و اميد» مهم بود که فيلم ديده شود تا شائبه «توقيف» نداشته باشد. همواره هم مي‌گفتند نگران نباشيد مشكلي نيست! متأسفانه همان چيزهايي را که پيش‌بيني کرده بودم، بالاخره به وقوع پيوست! بعد از جشنواره 92 گفتم دست‌کم يك‌بار نمايش فيلم، نه چيزي را كم مي‌کند و نه زياد که دوستان با خونسردي فقط گفتند بله حق با شماست! و به همان جايي رسيديم كه مديران همواره انجام مي‌دهند! به هر حال بعد از جشنواره هم فيلم اكران نشد. شش سال از آن زمان گذشت و براي ششمين بار فرم جشنواره فيلم فجر را پر کردم و باز هم همان حرف‌هاي قديمي، ديالوگ‌ها و توقعات غيرمنطقي كه اميريوسفي بايد باز هم صبر و همراهي كند. بعد از شش سال طبق قولي كه همان زمان دادم و بچه‌هاي مطبوعات هم شاهدش بودند، گفتم اولين اكران فيلم بايد در ايران باشد. سر حرف خودم بعد از اين همه مدت بودم و تخطي هم نكردم. يكي از مشكلات من از ديد دوستان اين است كه تمام كارهايم قانوني انجام شده و هيچ نکته‌اي درمورد بحث غيرقانوني‌بودن کار مطرح نيست! ‌ اما بالاخره صبوري شما مؤثر واقع شد و فيلم در حال اکران است. بله. اما خيلي راحت نبود! ‌ چرا در اين شش سال نتوانسته‌ايد فيلم ديگري بسازيد؟ دوستان سينما خيلي بامحبت مي‌گفتند كه فيلم بعدي را بساز. اما فيلم بعدي، اول نيازمند پروانه ساخت و بعد هم فراهم‌کردن سرمايه براي ساخت بود. در شش سال گذشته ممنوع‌الكار نبودم، اما محدودالكار بودم! فيلم‌نامه‌اي به نام «پيرمرد خليج‌ فارس» داشتم كه بنياد سينمايي فارابي آن را خواند و آن‌قدر تحسين كرد که فکر کردم سريع وارد توليدش مي‌شوم. ولي درنهايت روي هوا رفت و عملا سه سال از عمر من به خاطر فيلم‌نامه‌اي هدر رفت كه هنوز هم دوستش دارم. اما مي‌دانم به آنها دستور دادند و بنياد فارابي هم صادقانه پذيرفت و مسئوليت سركارگذاشتن بنده را به عهده گرفت! به جز آن دو، سه فيلم‌نامه ديگر داشتم كه مي‌خواستم با بودجه‌‌اي كم، خودم كار كنم كه ديگر نگران جذب سرمايه آنچناني نباشم كه به آنها هم پروانه ساخت ندادند و گفتند صلاح نيست براي پروانه ساخت مطرح شود. تا اينکه اين اواخر براي يك فيلم‌نامه موافقت اوليه داده‌اند كه اميدوارم اين مورد هم سر‌كاري نباشد. به نظرم تزي در وزارت ارشاد وجود داشت که سر اميريوسفي را گرم كنيم. حتي دقيق مي‌توانم بگويم كجا و چه زمان! خوشبختانه اطلاعاتم درمورد حوزه راهروهاي تنگ و تاريك وزارت ارشاد زياد است و عمري را در آنجا سپري کرده‌ام. بالاخره با سه فيلم بلند داستاني، 22 سال توقيف را تجربه كرده‌ام که متأسفانه ركورددار شده‌ام و مي‌توان آن را به‌عنوان يكي از غم‌‌انگيزترين ركوردهاي گينس ثبت كرد. به نظرم تجسم اميد شما هستيد که بعد از توقيف 12ساله «خواب تلخ»، تيزر درخشاني ساختيد كه آقا اسفنديار را از گور درآورديد و زنده تحويل تماشاگران داديد! هر جاي دنيا اگر بوديد يك «كرسي اميريوسفي‌شناسي» در دانشگاه‌ها به شما اختصاص مي‌دادند! يا براي فيلم «آتشكار» از وسايل ابتدايي براي تروکاژ استفاده کرديد و تازه در جشنواره‌اي جايزه بهترين دستاورد هنري خلاقه را کسب کرديد. (خنده) جايزه نوآوري سينمايي بود كه از جشنواره مونترال سال ۲۰۰۹ گرفتم. واقعا با همان وسايلي كه در اختيار داشتيد اين جايزه را گرفتيد؟ مي‌شود گفت آبروداري كرديم! من هميشه جلوه‌هاي بصري را در فيلم‌هايم دوست داشته‌ام. منتها فيلم‌هايم آن‌قدر حواشي داشته که كمتر فرصت شده در زمان خودش ديده شوند و درمورد دستاوردهاي فني‌ آن صحبت شود. دست‌کم براي ثبت و درج در تاريخ بايد بگويم كه هر جاي دنيا بود، يك واحد درسي كه «چگونه امير يوسفي باشيم» را براي دانشجويان مي‌گذاشتند! (خنده) يا حتي مي‌توانند يک رشته درسي به نام «چگونه امير يوسفي نشويم» بگذارند! اميدوارم با ساختن «مجسمه اميد» شما، آقایان مسئول، «تجسم تدبير» شوند. بگذريم... جالب است فيلم با دست آغاز مي‌شود، يعني دوربين جاي منِ مخاطب است كه دستش را بيرون مي‌آورد و دري باز مي‌شود. آنجاست كه مواجهه ملت ايران را با وقايع تاريخ بدون واسطه مي‌بينيم. چطور به اين ذهنيت رسيديد؟ واقعيت اين است كه الان دست و پايم را گم كرده‌ام! زیرا در شش سال گذشته هميشه درباره حواشي فيلم صحبت كرده‌ام. حالا اگر بخواهيد سؤال‌ها را براي من سخت‌تر كنيد، درمورد فيلم‌نامه صحبت كنيد و آن اميريوسفي نويسنده که کاملا محو شده! چرا فيلم از زاويه ديد يک زن است؟ اينكه در ابتدا گفتيد فيلم چه مشكلي داشته كه شش سال جلوي اكرانش گرفته شده مثل بحث دست ابتداي فيلم است و دري كه باز و تاريخي كه به آن نگاه مي‌شود. تاريخي كه هميشه پشت در است و اينكه شروع اصلي فيلم با صداي «در زدن» است كه قبل‌تر از تصوير شروع مي‌شود. دري زده مي‌شود و صاحبخانه به خاطر احترام به میهمان، در را باز مي‌کند. حتي در فيلم صدايي نمي‌آيد كه بپرسد چه کسي پشت در است. صاحبخانه فقط صادقانه در باز مي‌کند. درحقيقت «رواداري» ملت ايران را در ادوار مختلف تاريخ به نمايش مي‌گذارد كه همواره آغوش‌شان گشوده است. نکته جالب در فيلم اين است که مسائل معاصر را به گذشته پيوند زديد، يعني تاريخ همواره وبال گردن ماست؟ دقيقا. اينكه بخواهيم اين دوره صدساله را تجزيه و تحليل كنيم و ببينيم خودمان كجاي اين تاريخ ايستاده‌ايم و با گذر و نگاه به همه دوره‌هاي تاريخي به اين فكر كنيم كه نقشه جغرافيايي شبيه گربه است. منتها در كودكي اين نقشه را شبيه حلزون مي‌ديدم نه گربه! مثلا به جاي گوش گربه، چشم حلزون و درياي خزر را لاك حلزون مي‌ديدم. به نظرم اين حلزون به‌شدت آرام و صلح‌طلب است. برخورد مردم ما هميشه در طول تاريخ و در اين جغرافياي چهارراه حوادث و تمدن جهاني آرام‌ترين برخوردها بوده. اگر غير از اين برخورد مي‌شد، يا با زمين سوخته طرف بوديم يا با كويري که دو، سه شهر بيشتر نداشت و بايد براساس يك معاهده بين‌المللي مثل سوئيس در جنگ جهاني دوم يا جاهاي ديگر فقط به خاطر حمايت كشورهاي همسايه بقا داشته باشيم! اما الان 2500 سال تاريخ مكتوب و هزاران سال تاريخ داريم، البته بدون اينكه بخواهيم با هيجان اغراق‌آميز درباره آن صحبت كنيم. آنچه داشته‌ايم نه‌تنها منفعل نبوده بلكه پيشرو بوده. اصلا آموزگار تاريخ و تمدن بشريت بوده. ‌با اين ديد 150 سال اخير براي ما مهم‌تر مي‌شود. در 150 سال اخير شاهد تلاش‌هايي در جامعه هستيم تا باز هم هويتي در كنار هويت هزارساله خودمان به دست بياوريم. اگر اين تاريخ را فقط از ديد يک طيف از گرايش‌های سياسي- اجتماعي در جامعه نگاه كنيم، ما را تك‌بعدي مي‌كند. به همين دليل به نظرم از ديد يک زن و مادر بهترين ديد است. از زاويه‌اي كه برخلاف زاويه مردانه و پدرسالارانه است، علاقه‌منديم به آن بچسبيم. گویی با كليد پدرسالارانه همه جنگ‌ها و صلح‌ها درست از آب درمي‌آيد و قابل‌توجيه مي‌شوند! در حالي‌که نگاه زنانه بهتر كمك مي‌كند. هرچه در فيلم جلوتر مي‌رويم، اشياء هويت‌دار مي‌شود. اگر فيلم روي پرده ديده شود، وقتي در باز مي‌شود انگار اين خانه، آدم‌ها را به سمت خود جذب مي‌كند. اين خانه مركزيتي با ساختار قديمي دارد كه هم فضاي حيات دارد و هم نوع چيدمانش و هم ارتباط فضايي، حتي رنگ آن سبز است که نشان از صلح‌طلبي مي‌دهد. درست است كه شما به بهانه وقايع 88 يك‌سري آدم‌ها را وارد اين خانه مي‌کنيد، اما اين خانه گويي مأمن همه آدم‌ها از هر نوع گرايشي است. جالب است از اين خانه کسي بيرون نمي‌رود جز نگار جواهريان كه فردي كاملا فاقد هويت است، يعني در تاريخ و شكل‌گيري سرزمين ايران دخالتي نداشته. هيچ‌كس از اين خانه به بيرون پرتاب نمي‌شود، حتي اين خانه مأمني براي غريبه‌ها مي‌شود. وقتي وارد خانه مي‌شويم، دوربين شما لرزان است. معمولا من با دوربين لرزان مشكل دارم، اما استنباطم از اين لرزش اين است که اين تاريخ ماست كه هيچ وقت به ثبات نرسيده! اتفاقا شما بزنگاه‌هاي تاريخي را با بازشدن و ورود افراد متفاوت به اين خانه به تصوير کشيديد. جالب است درهم‌تنيدگي واقعيت و تصورات، تلخي فيلم را گرفته. با وجود اينکه تلخي تاريخ را روايت کرديد. فيلم شما جدا از حواشي آن‌قدر ارزش‌هاي سينمايي دارد كه قابل بحث است. مورد سوم اينكه «مادر» اين خانه مونولوگ دارد و هيچ وقت براي آنچه در سينه‌اش جمع شده فرصت بازگويي نداشته و اين فيلم گفتمان جديدي را ايجاد کرده تا اين مادر شروع به حرف‌زدن كند. حتي پسرش رامين (حبيب رضايي) مي‌گويد درباره خودت صحبت نكن. فيلم از فضاي سوررئالي به چيدماني مي‌رسد كه آدم‌ها در خواب‌اند و هيچ چيزي در فيلمِ شما ارزشي بالاتر از اين خانه و مادر را ندارد. بزرگ‌ترين وقايع تاريخي كه در آدم‌ها خلاصه مي‌شود هم در حد يك قاب خلاصه مي‌شوند. شخصيت مادر كه همه جاي فيلم مونولوگ دروني دارد و از زاويه ديگر هميشه دوربين‌مان كنار مادر است. راوي ما مادر است و كنار سوم‌شخص و داناي كل قرار گرفته. شما خيلي به مادر ارج و قرب داده‌ايد. حتي سهم پسر که فضاي جنگ را تجربه کرده هم يک قاب است. اما ارزشي كه براي مادر گذاشته‌ايد بالاتر است. چرا؟ به نوعي ضرورت قصه ايجاب مي‌کرد و اينكه قبول دارم شايد در نگاه اول كار را سخت‌تر مي‌كرد كه مي‌پرسند پس جذابيت داستان چه مي‌شود؟ اين اطمينان را داشتم كه آن نگاه بدون همراهي همه عوامل فيلم مانند بازيگران، فيلم‌بردار، تدوينگر، طراح لباس و صحنه و عوامل پشت صحنه فيلم محقق نمي‌شد. و مهم‌تر اينكه فيلم بدون تروكاژها و افكت‌هاي تصويري نمي‌توانست با اين ايده عالي به سرانجام برسد. به نکته مهمي اشاره کرديد. 75 درصد فيلم تروكاژ است. به همين دليل مي‌گويم بايد يادم بيايد تا درباره اجزاي فيلم صحبت کنم. طرح اين مباحث بعد از شش سال واقعا برايم جديد است. شايد به خاطر پوست‌كلفتي‌ام باشد كه همچنان مانده‌ام تا امروز درباره اين موضوعات صحبت كنم. خوشبختانه امروز، وقت صحبت‌کردن درباره زيبايي‌شناسي فيلم است. بله. اميدوارم فيلم مورد توجه واقع شود. معمولا سانسورچي‌هاي سينماي ايران هيچ حكم جلبي برايشان صادر نمي‌شود. اما بايد نوري بر بخش تاريک تابيده شود. بله و درمورد اين مسئله صحبت شود كه رده‌اي از آفات، فرهنگي هستند. توقيف‌كردن فيلم هم جزء آفات فرهنگي است و كساني كه در اين كار مؤثر بوده‌اند بايد در محکمه فرهنگي درباره آنها صحبت شود. شايد ظاهري خنده‌دار و طنزآميز داشته باشد. اما واقعيتي تلخ است كه شما جلوي يك فيلم را بگيريد. «آشغال‌هاي دوست‌داشتني» نمونه‌اي از چندين فيلم در تاريخ سينماي ايران است كه در زمان خودش اگر اكران مي‌شد تأثيرات ديگري بر سينما داشت. توقيف‌كنندگان هر زمان كه توقيف مي‌كنند و در اين كار تا هرزمان كه موفق باشند به نوعي پيروزي آنهاست. خيلي از فيلم‌هاي تاريخ سينما را داريم كه اگر در زمان خودشان اكران مي‌شدند در سينماي ايران تأثيرگذار مي‌شدند. فيلمي مانند «خواب تلخ» بعد از 12 سال اكران شد که پرفروش‌ترين فيلم سال گروه «هنر و تجربه» هم بود و خيلي حس و حال خوبي براي من به همراه داشت. نظرات مردم را كه مي‌خواندم شور و هيجاني در سال 94 به وجود آورد، اما در پس تمام تبريكات و لطفي كه دوستان منتقد و تماشاگران سينما داشتند، درباره يك نكته كمتر صحبت كردم كه اين تبريك به نوعي براي من تسليت بود! چرا تسليت؟ اينكه بعد از 12 سال درباره فيلمي صحبت مي‌شود كه در 32سالگي من مي‌توانست تحسين شود و از خيلي‌ها نظر بگيرم و محاسن و ايرادهاي فيلم را متوجه شوم و خط كاري زندگي‌ام تغيير مي‌كرد. بعد از 12 سال آن‌قدر جان‌سخت بوده كه هم من و هم فيلم مانديم كه درباره‌اش صحبت شود. «آشغال‌هاي دوست‌داشتني» هم اگر در سال 92 اكران مي‌شد، مطمئنا تأثير بيشتري براي من داشت. بهتر نيست درباره بخش لذت‌بخش يعني خود فيلم صحبت كنيم؟ از يك لحاظ دوستاني كه اين آفت فرهنگي را انجام داده‌اند هركاري كنند مهم زماني است كه اين فيلم نمايش داده مي‌شود. من در ميان مهاجمان فرهنگي كسي را ديدم كه با پسرش به تماشاي فيلم نشسته بود و پسر او از من عذرخواهي مي‌كرد كه پدرش در توقيف فيلم نقش داشته است. خب همين براي من كافي است! وقتي درمورد فيلمي اين‌قدر عاشقانه صحبت مي‌كنيد و واقعا نامش برازنده‌ است، پس بياييد از موارد خوب فيلم هم بگوییم. کارگرداني هركدام از بازيگران كه در قاب هستند چگونه بود؟ اصلا بازيگران را چگونه هدايت کردید؟ اجازه دهيد درمورد قاب صحبت نكنيم! چرا؟ بهتر است بگوييم بازيگراني كه جدا از هم بودند. به نظرم هر جاي دنيا اگر يك فيلم اجتماعي ساده بسازيد و بگوييد من فيلمي ساخته‌ام كه پنج بازيگر اصلي فيلم (نمي‌گويم يكي، دو يا سه نفر) هركدامشان شخصيت‌پردازي شده و فيلم‌نامه نوشته شده و بازيگران صاحب‌نام سينما نقش را بازي کردند، درحالي‌که اين پنج نفر از اول تا آخر فيلم هيچ‌کدام يكديگر را نديدند و نمي‌دانستند بازيگر نقش مقابلشان كيست، چه واکنشي نشان خواهند داد؟ حيرت‌انگيز است! يعني هيچ‌کدام نمي‌دانستند واکنش طرف مقابل چيست؟ بله! هر پنج نفر بازي‌هاي جداگانه‌اي انجام دادند. مديران سينما به دليل همين هم بايد اجازه مي‌دادند اين فيلم نمايش داده شود تا زحمتي كه براي تكنيك و فرم توسط يك گروه كشيده شده، دست‌کم ديده شود! به همين دليل روي محکمه فرهنگي تأكيد مي‌کنم! ولي اينجا آن‌قدر افراد بزرگ‌تر از من، فيلم‌هاي بهتر از «آشغال‌هاي دوست‌داشتني» ساخته و گرفتار سانسور و توقيف شده‌اند كه شايد فيلم من به چشم نيايد. اما براي «آشغال‌هاي دوست‌داشتني» خوشحالي‌ام اين است كه فيلم مربوط به تاريخ خاصي نيست. گمان ممیزان شش سال پيش هم اين بود كه «آشغال‌هاي دوست‌داشتني» بيات شود که نشد! اتفاقا گذر زمان، غبارهايش را گرفته و اهميت اين فيلم را بهتر نشان مي‌دهد، زیرا فيلم تاريخ‌مصرف‌دار نيست. عيارش بيشتر شده. از اين بابت خوشحالم و بايد به خودم و عوامل فيلم تبريك بگويم. حاصل زحمت عوامل فيلم بود كه اين‌چنين شد! تمام دلگرمي‌ام مانند «خواب تلخ» بود که حتي بعد از 12 سال انگار هنوز نفس مي‌کشد. يكي از مديران دوره احمدي‌نژاد به من گفت: «دو فيلم خواب تلخ و آتشكار را ديدم. شما لطف كنيد فيلم سومتان فيلمي باشد كه دردسر نداشته باشد و حتي مي‌توانم به شما پيشنهادي بدهم». من هم كه هميشه آماده گفت‌وگو و پيشنهاد هستم، گفتم بفرماييد. گفت: «اگر مي‌شود از موضوعات كلاه‌نمدي و سِده بيرون بياييد و موارد دیگری هم گفتند». گفتم: «باشد». گفت: «اصلا بياييد تهران». گفتم: «چشم». گفتند: «با دوستان هنرپيشه معروف كار كنيد». گفتم: «حتما فيلمي مي‌سازم پر از هنرپيشه‌هاي معروف». گفتند: «فيلم‌نامه‌اي داريد؟». گفتم: «بله.آشغال‌هاي دوست‌داشتني». اين‌طور بود كه فيلم‌نامه را دادم و دوستان بعد از خواندن صريحا رد كردند! اما خب قابل مذاكره بود و يك‌سال و نيم طول كشيد تا پروانه ساخت گرفت و من بالاخره از سِده به تهران آمدم! اما نكته خنده‌دار اينكه، زماني كه بعد از 12 سال «خواب تلخ» اكران شد، موفق بود و يكي از مديران جانشين مدير قبلي در جلسه‌اي كه درباره مسائل «آشغال‌هاي دوست‌داشتني» صحبت مي‌كرديم، در وضعيت مشابه چند سال قبل به من گفت: «فيلم خواب تلخ شما را ديدم و اين فيلم بعد از 12 سال به‌روز است. آتشكار را هم ديدم، چه طنز خوبي دارد. آشغال‌هاي دوست‌داشتني را هم ديدم. به نظرم شما بايد به سِده برگرديد و همان فيلم‌هاي كلاه‌نمدي خودتان را بسازيد. خيلي بهتر است»! شايد اين دوست مدير از الاكلنگ توقيف خبر نداشت. حتي جرئت نكردم نصيحت مدير قبلي را براي ايشان تعريف كنم. با اينكه «آشغال‌هاي دوست‌داشتني» فيلمي با موضوع جدي است، اما صحنه‌هاي طنزی دارد كه مختص خود شماست. چرا بلد نيستيد فيلم‌هاي عبوس بسازيد؟ نمي‌دانم! اما شايد نگاهي است كه به اطرافم دارم. با وجود همه مشكلات، نگاه طنز به اطراف دارم و گاهي هم كه دچار تندي مي‌شوم، چون صداي بلند و هم هيكل درشتي دارم و مي‌توانم خشن شوم، گاهي از خودم ناراحت مي‌شوم كه همه اينها قرار بود از من يك «پدر ژپتوي» آرام بسازد كه درگير پينوكيوي خودم و داستان‌هاي ساده هستم. اما تلاش کردند مرا به آدم ديگري تبديل كنند‌! اما تمام تلاشم اين است كه اين اتفاق نيفتد. چراکه واقعا اعتقاد دارم در دستگاه توقيف و سانسور كه در كشور ما وجود دارد، درواقع يك مدل خاص از آزار هنرمند هم وجود دارد. به نظرم مهم‌تر از اتفاق دردناك توقيف، اين است كه بعد از پايان توقيف، هيچ وقت به اين فكر نمي‌کنيد که بالاخره روزي تلافي خواهم کرد. هميشه تلاشم اين بوده كه اين‌گونه باشم و خوشحالم كه در خاطرات خودم از راهروهاي تنگ و تاريك وزارت ارشاد، خاطرات طنز بيشتري در ذهنم مانده است. خاطراتي از بعضي مديران که حتي آن‌قدر ناراحت مي‌شدند كه يكي از آنها به خاطر اتفاقاتي كه خودش مسببش بود، بغض كرده بود و من چاي خودم را به او مي‌دادم و مي‌گفتم نگران نباشيد حل مي‌شود. دقيقا يك موقعيت طنز! از اين بابت خوشحالم. شايد گاهي توقيف فيلم موقعيت‌هاي خنده‌داري به وجود مي‌آورد، ولي اگر بخواهم واقعا توقيف را تشريح كنم مثل يك زن باردار است كه به او اجازه نمي‌دهند فرزندش به دنيا بيايد. به نظرم اين بهترين تفسير است. شما كودكي داريد كه عاشقانه دوستش داريد و مي‌دانيد مرگ يكي، مرگ هر دو است و تلاش مي‌كنيد او را نگه داريد. درمورد «آشغال‌هاي دوست‌داشتني» اين را بيشتر مي‌فهمم. خوشبختانه درباره «خواب تلخ» تمام شد. نمايش‌هايي كه با شور و هيجان برای «خواب تلخ» داشتيم، سئانس‌هاي فوق‌العاده‌اي كه مدام در پرديس‌هاي سينمايي مي‌گرفتيم. سينماداران سينماي تجاري تماس مي‌گرفتند، سئانس‌هاي فوق‌العاده «خواب تلخ» را مي‌خواستند و همه هيجان بود. اما در پسش اين بود كه اين وضع حمل خوشبختانه انجام شد. اگر 12 سال قبل اين فيلم اكران مي‌شد، اتفاقات بهتري براي من در سينماي ايران مي‌افتاد. باز هم «آشغال‌هاي دوست‌داشتني» تكرار همان اتفاقات گذشته است. من به‌عنوان مخاطب منتظر هستم كه شما کي فيلم بعدي‌تان را خواهيد ساخت. وقتي كسي اين‌قدر فيلم‌سازي بلد است چرا اين كار را انجام ندهد؟ اگر اجازه دهند من واقعا مشكلي ندارم. شايد بايد اعتراض‌هايم را به تصويب فيلم‌نامه‌هايم مطبوعاتي مي‌كردم. دوستان تصور مي‌كنند شرايط فيلم‌سازي براي من مهياست، اما اين‌طور نيست. چرا براي رضا درميشيان اتفاق افتاد ولی براي شما نه؟ خوشحالم كه «عصباني نيستم» اوايل امسال اكران شد. به نظرم مهم‌ترين قاضي، مردم و مطبوعات و منتقدان هستند. شخصيت‌هايي كه هركدام نماينده‌هاي تاريخي از دفاع مقدس و غرب و چپ هستند، يا پدر كه دقيقا نماينده نسل سنتي است و عكسش در قاب بزرگ‌تر است، ناچار شده‌اند با هم ديالوگ داشته باشند و حتي جايي نگاه دفاع‌مقدسي به چپ‌ها نزديك مي‌شود، آنجا که روحيه سلحشوري را به رخ مي‌کشند. جداي از اينكه بخواهم وارد بحث‌هاي محتوايي شوم، به لحاظ تكنيكي چطور به اين نتيجه رسيديد كه برهه‌هاي مختلف تاريخي و شخصيت‌هايي را كه مطمئنا غربال شدند، كنار هم بگذاريد؟ اينكه در جامعه خودمان هم در طول همه اين سال‌ها ديده‌ايم. در میهماني‌ها، در خارج از چارچوب رسمي، در صداوسيمايي كه 40 سال است از موضوع خانواده‌ها صحبت مي‌كند، هميشه خواسته يا ناخواسته، مادر نماد يك نگاه و گروه بوده‌ و طبيعتا نقش مادر هميشه طرف كساني بوده كه خودشان را برحق و مثبت مي‌دانستند. شايد كمتر به اين فكر كرده‌ايم كه وقتي سال‌ها مي‌گذرد و ياد خاطرات قديم مي‌افتيم هميشه به زمانی فكر مي‌كنيم كه پدر و مادر از ما دفاع كرده‌اند، اما گاهي هم به زماني فكر كنيم كه مادر از ما دفاع نكرده و جزء خاطرات خوش ما نيست و مي‌خواهيم فراموش كنيم. «آشغال‌هاي دوست‌داشتني» قصه‌هاي كودكي را به زور كنار ما مي‌گذارد كه دوباره ميزگرد خانوادگي داشته باشيم كه مادر بالا سر كار است و همه را كنار هم نشانده و آزادانه مي‌گويد همه حرفشان را بزنند. كمي يادمان بيايد كجاها از ما دفاع كرد و كجاها نكرد. با اين حال همه را دوست داشت و گاهي تذكر مي‌داد كه مثلا سر ديگري فرياد نزن چون از تو بزرگ‌تر است. واقعا منير (شيرين يزدان‌بخش) موفق شد همه را دور هم جمع كند. و در عين حال زماني كه مادر از تو طرفداري نمي‌كند، احساس نمي‌كني رانده شدي و حق را به او مي‌دهي. الان همه‌ ما در دوران «مجازي» گير افتاده‌ايم. به طوري که همه يا فرشته يا شيطان هستند و حد وسط وجود ندارد. اتفاقا به نظرم فضايي است كه ما را دچار افيوني مي‌كند و من نامش را «افيون جديد توده‌ها» گذاشته‌ام. افيوني كه ذهن همه ‌ما را دچار فضايي مي‌كند كه تركيبي از خودبزرگ‌بيني، اميد و احساساتي‌شدن است و همه در يك گوشي موبايل خلاصه مي‌شود كه نهايتا هيچ است. فضاي مجازي از نظر اطلاع‌رساني فوق‌العاده است، اينكه چيزي پنهان نمي‌ماند و از اين نظر كه همه افراد اجازه دارند نظرات خودشان را بگويند. اما از نظر «نتيجه‌گيري جمعي» متأسفانه تا به‌حال اتفاقي خوبي نيفتاده! بايد به قسمت‌هاي مثبت فضاي مجازي بيشتر نزديك شويم. اطلاع‌رساني درست، اينكه همه زود از همه اخبار مطلع مي‌شوند، نظرات افراد خيلي درست است اما فضاي مجازي اين‌روزها براي من مثل سالنی شده كه پر از تریبون است و هركس پشت يك تریبون مي‌ايستد و همه در حال نصیحت‌كردن هستند. وحدت رويه ندارد. گويي سرزمين تضادها است که هدفي ندارد جز سرگرداني! بله. ظاهرش طوري است كه می‌گویید چقدر اين تريبون خوب است اما در باطن فكر مي‌كنيد كه نتيجه اين تريبون چيست. مي‌خواهم به «آشغال‌هاي دوست‌داشتني» وصلش كنم كه اگر افراد مي‌توانستند با هم در فضاي مجازي صحبت كنند و مادري آن بالا نبود و فضايي بود كه خودشان شرايط مي‌گذاشتند و داوري مي‌كردند،‌ هيچ وقت اين حس و حال و گفتمان شكل نمي‌گرفت. در هر گفتمان مسئولي نياز است که بحث را مديريت کند و همه مديريت او را بپذيرند. چرا در نهايت تفنگ در خانه پيدا نشد؟ اين تفنگ هميشه از بيرون مي‌آيد. چطور به اين نتيجه رسيديد؟ چيزي نيست كه بگويم من به وجود آورده‌ام. چيزي است كه در تاريخ مملكت مي‌بينيم. مخصوصا براي فيلمي كه از ابتدا تماشاگر و شخصيت اصلي فيلم مادر يكي مي‌شوند و دري را باز مي‌كنند. به نظرم در انتها هم بايد حس و حال اين باشد كه هرچه هست با كساني است كه در مي‌زنند و پشت در و خارج از خانه بودند. اين خانه تنها خواسته‌اش حفظ آرامش خودش است. در تاريخ هم مي‌بينيم كه بيشترين صدمات روحي و جسمي نصيب اهالي خانه شده، اما همچنان مادر تلاش مي‌كند آخرين وحدت را هم حفظ كند و در هر فرصتي باز هم درصدد اين است كه همان چيزهاي دوست‌داشتني را دوباره در اين خانه جمع كند. خوشحالم اين حس در فيلم‌نامه بود كه اين فيلم محكم است كه پايانش باز با اميد باشد. ‌ فيلم با اميد همراه است. جدا از آن هميشه تيتراژ فيلم‌هايتان را دوست دارم. چرا در تيتراژ پاياني جلوي برخي از اسم‌ها علامت ضربدر هست؟ اين ضربدرها از يک‌منظر مثل همان دوران مدرسه و بچگي‌هايمان است كه مبصر جلوي اسم بچه‌هاي شيطون ‌کلاس علامت ضربدر مي‌زد! اين مبصر يا همان شخصيت نامرئي فيلم حتي در تيتراژ ما حضور دارد. مثلا جايي هم جلوي اسم کسي ضربدر زده و بعد پشيمان شده و پاك كرده... در نهايت همه ما بايد حواس‌مان به کشورمان که مثل یک گربه خوشگل يا به قول کودکي من مثل حلزوني صبور است باشد و فکر کنيم كه در پس همه اختلاف نظرها بالاخره مي‌خواهيم با آن چه كار كنيم... .