هم شاکی، هم مجرم و هم قاضی هرسه راضی!
| گفتوگو با قاضی جوانی که بهعنوان ١١ چهره برتر سال ٩٧ انتخاب شد
۵۵آنلاین :
حمیدرضا عموزاده خلیلی با صدور هزار رأی جایگزین در ٢ سال رکوردی را به جا گذاشته
شهروند| دوسال پیش بود که کار قضاوت را آغاز کرد. در همین مدت کم توانست با احکامی که صادر کرد، به یک چهره برتر و شناختهشده تبدیل شود. قاضی جوانی که مجرمان زیادی را از رفتن به زندان نجات داد و به جایش آنها را به خدمت برای جامعه ترغیب کرد. مجرمانی که قانون جدید مجازات اسلامی به دادشان رسید و به آنها اجازه نداد که حبس و زندان را تجربه کنند. حمیدرضا عموزاد خلیلی، متولد سال ۶۴ و اهل بهشهر از توابع استان مازندران است. او از سال ۹۵ بهعنوان قاضی دادگاه کیفری دو شهرستان گالیکش مشغول به کار شد و با توجه به روشی که قانونگذار در قانون جدید آورده، از همان سال شروع به صدور آرای جایگزین حبس کرد. آرایی که درنهایت او را به یک چهره برتر تبدیل کرد و این قاضی جوان بهعنوان ١١ چهره برتر سال ٩٧ انتخاب شد. قاضی محبوبی که هر روز مردم محلی زیادی به اتاق کارش مراجعه و از او بابت مجازاتهای جایگزین و تاثیر مثبت آن در منطقه تشکر میکنند. قاضی عموزاد خلیلی در گفتوگو با «شهروند» فعالیتهای حوزه کاریاش را توضیح داد:
از چه زمانی وارد دستگاه قضائی شدید؟ از سال ١٣٩٢ وارد دستگاه قضائی شدم. آن زمان دادیار بودم و از سال ٩٥ هم بهعنوان قاضی دادگاه کیفری دو شهرستان گالیکش مشغول به فعالیت شدم. چی شد که به کار قضاوت علاقهمند شدید؟ من با توجه به اینکه پدرم هم در کار قضاوت مشغول به خدمت بود و هنوز هم هست، با این حرفه آشنا بودم و به آن علاقه زیادی داشتم. برای همین از همان اوایل دلم میخواست وارد کار قضاوت شوم. برای همین از سال ٩٢ در دادسرای زنجان با سمت دادیاری مشغول به کار شدم و پس از آن هم پشت میز قضاوت نشستم. شما بهعنوان ١١ چهره برتر سال ٩٧ انتخاب شدهاید، فکر میکنید چه چیزی باعث این اتفاق شده است؟ از همان اوایل که وارد کار قضاوت شدم، به سمت صدور احکام جایگزین سوق پیدا کردم و به این مسأله علاقه زیادی پیدا کردم، چون با توجه به تحقیق و بررسی که کردم، متوجه شدم این احکام میتواند بیشترین بازدارندگی را داشته باشند، برای همین در این دوسال بیش از هزار رأی در زمینه مجازات جایگزین صادر کردم. در ابتدا در جشنواره آرای قضائی که از سوی معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضائیه برگزار شد، در این جشنواره آرای جایگزین حبس من جزو پنج رأی برتر کشور شناخته شد. پس از این جشنواره بود که رأیهای صادرشده توسط من بیشتر رسانهای شد، تا اینکه اخیرا در برنامه شبکه یک بهعنوان چهره مردمی معرفی شدم. چرا فکر میکنید احکام جایگزین میتواند بازدارندگی بیشتری داشته باشد؟ به اعتقاد من قاضی یک حاکم است که نباید فقط مجازات کیفری صادر کند. قاضی یک طبیب است و باید درمان کند و در ازبینبردن جرم در جامعه نقش بسزایی ایفا کند، چون بههرحال هستند مجرمانی که به خاطر شرایط خاص و فقر فرهنگی مرتکب جرم شدهاند. اینکه هر فردی را روانه زندان کنیم، درست نیست. باید راههای پیشگیری از جرم را امتحان کرد، تا به یک نتیجه مثبت و دلخواه رسید. برای همین من این راه را در پیش گرفتم و سعی کردم با صدور احکام جایگزین از ادامه فعالیت مجرمانه متهم جلوگیری کنم. اعتقاد من این است که بدون زندان هم میتوان مجازات کرد و زندان در مواردی بیش از اینکه برای مجرم زندان باشد، برای خانوادهاش زندان است. از طرف دیگر گرایش خود قانونگذار در قانون مجازات اسلامی هم به سمت مجازات جایگزین کشیده شده است. در مواد ٦٤ تا ٨٧ قانون مجازات اسلامی هم به این احکام جایگزین اشاره شده است. درواقع درحال حاضر مجازات حبس، کارآمدی خود را از دست داده است. اخیرا در کشور آمریکا هم آمار نشان میدهد که ٦٠درصد زندانیها دوباره به زندان برمیگردند و این مجازات اثر بازدارندگیاش را از دست داده، برای همین بهتر است روشهای دیگر را برای بازدارندگی امتحان کرد. حتی در سوییس و آمریکا آماری گرفتند و از مردم پرسیدند که مجازات شایسته برای جوانی ٢١ ساله که دوبار یک جرم را مرتکب شده، چیست. در سوییس فقط ٩درصد گفتند که باید به زندان برود، اما در آمریکا ٥٦درصد گفتند که باید به زندان برود. همانطور که میدانید سوییس امنترین کشور از نظر جرم و جنایت است و همین آمار نشان میدهد که مجازات جایگزین چقدر میتواند تاثیرگذار باشد. این احکام را چطور صادر میکنید؟ معمولا این احکام را با توجه به شخصیت مجرم صادر میکنیم. احکام جایگزین حبس هیچوقت برای مجرم حرفهای و خطرناک صادر نمیشود، معمولا برای آنهایی که حضورشان در جامعه خطرناک نیست، صادر میشود. ما درحال حاضر در قانون مجازات اسلامی ٢٠٠ عنوان مجرمانه داریم که میتوانیم برای آنها مجازات جایگزین صادر کنیم. مثلا یک جانباز، پزشک یا معلم که برای بار اول جرمی سبک مثل حفر چاه غیرمجاز انجام میدهد، میتوانیم با توجه به شخصیت متهم حکم جایگزین حبس برایش صادر کنیم. مثلا درست نیست پزشکی که تصادف کرده را به زندان بفرستیم، برای همین من بهعنوان قاضی اول شرایط زندگی مجرم را بررسی میکنم و بعد از آن، شخصیت او را میسنجم و سپس رأی جایگزین را صادر میکنم. تا به حال پیش آمده که از روی شخصیت یک مجرم تشخیص بدهید که مجازات جایگزین حبس در صلاحیت او نیست؟ چنین موردی تا الان نداشتیم، معمولا خود مجرم همکاری میکند و از اینکه به زندان نمیرود، خیلی خوشحال است، برای همین تمام سعیاش را میکند تا ابراز پشیمانیاش را نشان دهد. اگر مجرمی مجازات جایگزینی که شما برایش صادر کردهاید را انجام نداد، چه باید کرد؟ اگر به هر علت مجازات انجام نشود، مجازات حبس بلافاصله انجام خواهد شد و مجرم روانه زندان میشود. وقتی این احکام را صادر میکنید، مجرمان راضی هستند؟ بله؛ خیلی خوشحال میشوند حتی مردم هم از این روش مجازات استقبال میکنند. اینجا چون یک منطقه محلی و کوچک است، ما همدیگر را میشناسیم. روزانه تعداد زیادی به دفتر کار من مراجعه میکنند و بابت این احکام و مجازاتها تشکر میکنند. بعضیهایشان از خانواده مجرم هستند، بعضیها هم از مردم محلی هستند و هیچ ربطی به پرونده ندارند اما با این حال میآیند و از من تشکر میکنند؛ چرا که این مجازات و خدمات عمومی این مجرمها نتیجه مثبتی در منطقه داشته است. روند نظارت بر انجام چنین مجازاتهایی چگونه است؟ معمولا پیگیر این ماجرا هستم؛ همانطور که از شعبه اجرای احکام نظارت میشود، خودم هم شخصا بر این مسأله نظارت میکنم و حتی اگر متهم را دوباره ببینم، حتما با پیگیریهای مختلف سعی میکنم مطمئن شوم که خدمت را به طور کامل انجام داده است. حتی مورد داشتم که یک مجرم را به جای زندان به خاموشکردن آتش اراضی جنگل محکوم کرده بودم. وقتی او را دیدم یک جای پوستش کمی سوخته بود و همین تاییدی شد برای انجام کارش؛ البته این کار از طریق سازمانها و دستگاههای مختلف هم نظارت میشود؛ مثلا منابع طبیعی، بهزیستی یا آموزشوپرورش نظارت میکنند و تصاویر و فیلمهایش را در پرونده ثبت میکنند. تا الان چند رأی جایگزین صادر کردهاید؟ هزار رأی جایگزین صادر کردهام و طبق آماری که گرفتهام تا الان ٢٠ هکتار از راضی گالیکش توسط مجرمان نهالکاری شده است و همین نشانه نتیجه مثبت چنین احکامی در جامعه است. از این هزار مجرمی که محکوم به مجازات جایگزین شدهاند تا به حال کسی بوده که برای بار دوم جرمی مرتکب شود؟ من طی این مدتی که سعی کردم بیشترین احکام جایگزین را صادر کنم، متوجه شدهام که این محکومان اصلا به سمت جرم دوباره نرفتهاند. البته من نمیگویم کسی که محکوم به مجازات جایگزین میشود، اصلا به سمت جرم دوباره نمیرود؛ ولی حداقل من خودم شاهد چنین اتفاقی نبودم و فقط یک مورد دیدم که برای بار دوم به عنوان مجرم پیش من آمد. به جز این یک مورد دیگر چیزی ندیدم و تمام مجرمان چون بیشترشان از مردم محلهمان هستند و همدیگر را میشناسیم، میدانم که اصلا به سمت خلاف نرفتهاند و زندگی سالمی دارند. پس صدور احکام جایگزین در حوزه قضائی شما موفق بوده است؟ بله؛ خیلی. تأثیر بسیار زیادی داشته و مردم و حتی قضات و دستگاه قضائی هم بسیار راضی بودهاند. ما در این دو سال در حوزه قضائی خودمان شاهد کاهش ۳۰درصدی جرم و جنایت و جمعیت زندانیان بودیم؛ همین آمار میتواند تاییدی بر نتیجه مثبت این ماجرا باشد. شما همکاران دیگرتان را هم به این کار تشویق میکنید؟ البته که همکاران من هر کدام در حوزه کاری خود کاملا حرفهای هستند و نیاز به توصیه و یا تشویق ندارند. در ابتدا وقتی این کار را شروع کردم، چند نفر از همکارانم با این روش مخالف بودند اما الان آنها هم نسبت به این روش دید مثبتی پیدا کردهاند و دیگر مخالف این روش نیستند. پس چرا هنوز هم کسی در رابطه با احکام جایگزین مثل شما فعالیت نمیکند؟ همکاران من خودشان اطلاع و نسبت به این موضوع آگاهیهای لازم را دارند. این مسأله یک طراوت فکری و سلیقه و نوآوری خاصی میخواهد که اکثر همکاران من همه اینها را دارند اما خب از طرف دیگر صدور رأی جایگزین خیلی راحت نیست و با توجه به گرفتاریها و مشغلههایی که در آن وجود دارد، کسی به سمت این مسأله به طور مداوم نمیرود. من خودم سالی به ٢هزار پرونده رسیدگی میکنم؛ برای صدور رأی جایگزین باید بررسیهای بیشتری صورت گیرد. برای همین کمتر کسی با توجه به مشغلهها و گرفتاریهای آن به سراغ این موضوع میرود. در دستگاه قضائی تفاوتی هم بین قاضی که احکام جایگزین بیشتری صادر میکند با بقیه قضات وجود دارد؟ اصلا؛ هیچ فرقی بین این دو قاضی وجود ندارد و برای همین رقابتی هم نیست. به نظر شما در قانون مجازات اسلامی در خصوص این احکام جایگزین نقصی هم وجود دارد؟ بله؛ تقریبا وجود دارد. زیرساختهای این مواد قانونی آنگونه که باید و شاید فراهم نیست و مددکار اجتماعی و نیروی متخصص و اعمال نظارت و سایر زیرساختها با گذشت این همه مدت همچنان فراهم نیست. نهادهای پذیرنده هم هنوز دقیقا نمیدانند که چه کاری باید انجام دهند اما درمجموع به نظر من مجازات جایگزین حبس موثرتر و کارآمدتر است. در این مدت کدام یک از پروندههایی که منجر به صدور رأی جایگزین شده، برایتان خاص بوده است؟ از نظر من تمام این مجازاتهای جایگزین جزو زیباترین مجازاتهایی است که صادر کردهام که هم شاکی و هم متهم و هم قاضی از این مسأله راضی است. من خودم وقتی میبینم مجرم به عنوان معلم در حال تدریس است و یک پرستار در بهزیستی مشغول به کار شده بشدت لذت میبرم. برای همین همه آنها خاص و لذت بخش هستند. تا به حال موردی هم بوده که در آن شاکی نسبت به زنداننرفتن متهم اعتراضی داشته باشد؟ نه؛ اتفاقا همین مسأله هم باعث شده تا من از صدور این حکم لذت ببرم و تا حالا سابقه نداشته شاکی اعتراض کند که چرا اجازه ندادید متهم به زندان برود. هیچکدام از پروندههایی که به رأی جایگزین منجر شده به دادگاه تجدید نظر نرفته و هیچ اعتراضی نداشته است؛ برای همین از این کار لذت میبرم و آن را ادامه میدهم.
منبع : شهروند
دیدگاه تان را بنویسید