موفقیت فروشی نیست!

۵۵آنلاین :

سید محمد حسین کاظمی

دانشجوی علوم سیاسی

تعریف موفقیت به اندازه ای روشن و بدون ابهام است که از هر شخصی سؤال شود، بی درنگ خواهد گفت: موفقیت عبارت است از: رسیدن به هدف یا اهداف مورد نظر.اغلب جامعه‌شناسان و محققان بر این باورند که مطالب حوزه موفقیت همچون شمشیر دولبه است که می‌تواند یک جامعه و فرد را نجات دهد یا به ورطه نابودی بکشاند.باید به این نکته نیز توجه داشت که کار دنیا اتفاقی نیست یعنی اتفاقی و بدون حساب نمی توان یک شبه از فقر و تنگدستی و بدبختی به ثروت و مقام و خوشبختی رسید و یا از دیدار یک پولدار به پولی رسید.طبق دیدگاه مرتون: هروقت که اهداف یک جامعه با ابزار یا وسایل دستیابی به آن همخوانی نداشته باشد،امکان بروز رفتار انحرافی بالا می رود. مرتون جامعه شناس امریکایی، معتقد است چیزی که بیش از همه در جامعه ی آمریکا به عنوان یک ارزش مطرح می گردد،موفقیت است اما امکان دستیابی به این هدف برای تمام اعضای جامعه ی آمریکا مقدور نیست چون ابزار دستیابی به این هدف مهم یعنی ثروت را ندارند.وقتی فرد در رسیدن به یک ارزش که توسط جامعه مهم تلقی می گردد ناکام می شود سعی می کند یا از طرق غیرقانونی به آن مهم دست یابد یا از جامعه فاصله بگیرد.در جامعه ی ما هم موفقیت و رسیدن به آن به عنوان یک هدف مهم تلقی می گردد و همه ی افراد جامعه در هر سنی که هستند خواهان دستیابی به آن هستند.در دهه ی شصت و هفتاد که فضای مجازی در ایران حضور نداشت،در جامعه ی ما برای یک دانش آموز،موفقیت در امتحانات هدف بسیار مهمی به شمار می آمد و این مسئله به عنوان یک ارزش توسط رسانه هایی مانند رادیو،تلویزیون و روزنامه مهم تر از آن چیزی که در جامعه به چشم می آمد تلقی می شد.کودک با این تصور که اگر درس بخواند در آینده فرد موفقی خواهد بود به هر طریقی تلاش می کرد که نمرات مطلوبی بگیرد.حال این تلاش ها می توانست از طریق رفتن به کلاسهای آموزشی باشد یا از طریق راههای دیگر،وقتی که نوجوان به مقطع پیش دانشگاهی می رسد زندگی اش حول محور ورود به دانشگاه می چرخد پس تمام تلاشش را می کند که در یک دانشگاه معتبر پذیرفته شود.چون جامعه به او القا کرده است که کلید ورود به بازار کار و به دنبال آن موفقیت، قبولی در دانشگاه است.پس از فارغ التحصیلی به دلیل عدم مهارت های آموزشی و عملی و ازدیاد فارغ التحصیلان دیگر،پیدا کردن شغل برایش دشوار می شود و چون نمی خواهد شکست بخورد راههای مختلفی را برای رسیدن به موفقیت انتخاب می کند.یکی از راههایی که به تازگی در ایران مرسوم شده است خواندن کتاب های موفقیت است که به خیال عموم مردم به دست آوردن مهارت ها از این طریق منجر به کسب موفقیت در زمینه های مختلف خواهد شد.

بنابرین چرا اقبال عمومی نسبت به کتاب های موفقیت بالاست و هیچ نهاد نظارتی در این حوزه وجود ندارد؟

امروزه تب تند کتاب‌های موفقیت جامعه را فراگرفته است.این کتاب‌ها که عموماً پایه و اساس علمی ندارند،ظرف مدت کوتاهی پرفروش می‌شوند.تألیفات و ترجمه‌های موجود در حوزه خودشناسی و روانشناسی دارای اهمیتی فراوان و حتی بیش از ادبیات است، چراکه اغلب مردم در کشف رازهای موفقیت یا درمان سرخوردگی‌هایشان در زندگی سردرگم‌اند و با مراجعه به این کتاب‌ها،بیش از مشاور انتظار حل مشکلات خود را دارند.هنگامی که صحبت از مخاطبان کتاب‌های روانشناسی به میان می‌آید در واقع سخن از قشری می‌شود که بیشتر در معرض آسیب قرار دارند. اگر از جلوی ویترین کتابفروشی‌ها عبور کنید با خیل عظیمی از کتاب‌ها روبه‌رو می‌شوید که بیشترشان با نام‌های چگونه یک شبه پولدار شوید و از این قبیل، کنارهم صف کشیده اند.در این‌باره آنچه حائز اهمیت‌ است،نبود تشکلی خاص و نظارت لازم بر این کتاب‌هاست.چنانچه کسانی که در پی سود شخصی هستند با گردآوری، تألیف یا ترجمه این قبیل کتب در مدتی کوتاه،راه گرفتن مجوز تا ورود به بازار را پشت سر می‌گذارند و البته از تعداد انتشار نسخه‌های نخستین اینگونه کتاب‌ها پرواضح است که اقبال عمومی بسیار فراوان‌تر از حوزه شعر و ادبیات داستانی و مانند آن است.در حقیقت با کتب موفقیت تجارت صورت می گیرد و موفقیت به مردم فروخته می شود.همه فهم و عامه‌پسند تولید کردن هر محصول هنری و فرهنگی این قابلیت را دارد که تعداد مشتریان آن اثر را به شکل چشمگیری افزایش دهد اغلب کتاب‌های موفقیت و روانشناسی که در بازار بین مردم دست به دست می‌شود، از این خصوصیت مبرا نیست و هر فردی با هر میزان سواد می‌تواند بسیاری از این کتاب‌ها را بخواند،بفهمد و به دلیل القای انرژی مثبتی که در این‌گونه کتاب‌ها موج می‌زند، از خواندن آن لذت ببرد.البته همین ویژگی عامه‌ پسند بودن این کتاب‌ها و محتوای علمی ضعیف‌شان باعث دفع مخاطب متخصص می‌شود؛ طوری که می‌توانیم بگوییم بسیاری از کتاب‌های تجاریِ روانشناسی، مورد علاقه‌ی کتاب‌خوان‌های حرفه‌ای نیست، زیرا آن‌ها به‌ راحتی فرق کتاب علمی را از کتاب غیرعلمی تشخیص می‌دهند.

آیا واقعا این کتاب ها راه موفقیت را نشان می دهند و اگر نه،پس به چه کاری می آیند؟

خیر،دو مسیر وجود دارد،یک مسیر اینکه ما همیشه گفتیم راه موفقیت و یک بیراهه موفقیت،یکی از نشانه‌های بیراهه موفقیت،سرعت کار در موفقیت را به نمایش می گذارد و یکی از دردهای بزرگی است که به ایران تحمیل شده است،به این صورت که مثلاً می‌گویند ترک اعتیاد در یک ماه، فکر کنید یک جوانی در وسوسه مواد مخدر قرار بگیرد و تصویر چنین کتابی را هم قبلاً دیده است،می‌گوید فوقش مصرف می‌کنم، بعد از یک ماه ترک می‌کنم یا اینکه لاغری در مدت کوتاه یا اینکه تقویت اعتماد به نفس در یک زمان کوتاه،تفاوت راه موفقیت و بیراهه موفقیت این است که در بیراهه سرعت کار زیاد است و برای شما یک تصویری از موفقیت نشان داده می‌شود اما رسیدن به آن موفقیت با کتاب میسر نمی شود.تنها حسن این کتاب ها این است که ممکن است نسل ما را علاقه‌مند به مطالعه کند،یعنی جوانان با این کتاب‌ها بتوانند بیایند در جامعه ای که،یک بازاری و نیازی در آن وجود دارد،نیاز به موفقیت،نیاز به کامیابی،نیاز به پیشرفت و... وقتی راه رفع این نیاز ها به صورت عادی به آن ها داده نشود،به این کتاب‌ها جذب می‌شوند،این مشکل ایران نیست،مشکل تمام دنیا است،در آمریکا که مهد تمدن روان‌شناسی و جامعه‌شناسی است بازار این کتاب‌ها همچنان داغ است،کتاب‌هایی که در ایران ترجمه می‌‌شود همان کتاب‌هایی است که در آمریکا تالیف و مورد استقبال قرار می‌گیرد ولیکن حرف این است که این ویژگی را دارد که ممکن است مردم را به مطالعه علاقه‌مند کند،در واقع مسئولان خودشان کلید این حرکت را زده اند،چند سال پیش رسانه ملی فیلم «راز» که سراسر موج منفی است را پخش می‌کند و متاسفانه همین فیلم مظهر قضیه‌ای می‌شود که مردم به صورت ناخودآگاه به این سیستم علاقه‌مند می‌ شوند و مسیر موفقیت به سمت انحراف می رود.

در نهایت،در میان کتاب‌های موفقیت، جای فرهنگ ایرانی اسلامی که آمیخته‌ای از دنیا و آخرت را به ما آموزش می‌دهد خالی است.با اینکه اغلب آموزه‌های دین اسلام انسان را به سوی آرامش روح در کنار فعالیت‌های روزمره سوق می‌دهد،برخی مکتب‌ها و عرفان‌های نوظهور نیز با تکیه بر آموزه‌های کتب روانشناسی موفقیت و مثبت‌اندیشی، جریانی انحرافی را رقم زده‌اند.در این میان هنگامی که سازمان، نهاد و شخصی مسئولیت ورود این کتاب‌ها به بازار را نمی‌پذیرد و برخی مترجمان و انتشاراتی‌ها با روحیه‌ای بدون انصاف و نگاهی تجاری هرآنچه به دستشان می‌رسد را روانه بازار می‌کنند،بی‌شک این خواننده است که در این مسیر دشوار باید انتخاب کند که چه چیز را بخواند. این انتخاب نه از روی تیتراژ و تجدیدچاپ کتاب، بلکه باید براساس نویسنده و پایه‌های علمی روانشناسی کاربردی مندرج در کتاب صورت بگیرد.