عارف فراخناي معرفت
| براي مرحوم میرزا اسماعیل دولابی
۵۵آنلاین : محمد عطريانفر
16 سال پیش عارف واصل، سالک محب فانی فیالله، حاج میرزا اسماعیل دولابی، دار فانی را وداع گفت و به عالم جاودان رحل اقامت افکند و خرقه خاکی از تن برون کرد و از قیدوبند اسارت دنیای کثرات رهید و به دریای محبت و عرض بسیط وحدت الهی پیوست.
فقید وارسته، مرحوم میرزا اسماعیل، از نوادر شخصیتهای ناشناختهای بود که در وادی عرفان ناب ره سپرده بود و در عرصه مجاهده نفس با همه وجود گام نهاده بود و فارغ از قیلوقال مدرسه، در فراخنای معرفت ربوبی سر سپرده و در وادی ایمن به امن و آرامش رسیده بود. مرحوم دولابی، آنگونه که سالیانی چند محضرش را درک کرده بودم، سالک مجذوبی بود که وجود خاکی او در میان تنها حاضر بود، اما در عین حضور دردانه تنهایی بود که مستغرق در سیرانفسی رهپوی عوالم دیگر بود و لحظهای از مستی سرشار، هشیار نبود. آن مرد خدا، وارهیده و آزاده، بخش عظیمی از عمر بابرکت خود را در گمنامی دنیا و در غربت، میان آدمیان سپری کرد و کمتر کسی او را میشناخت که او البته بینیاز از شناخت عوام بود. حضور او را معدود یاران همدل و دلدادگان مکتب ولا و محبت درک کرده بودند و تنها در آخرین دهه عمر شریفش بود که جماعتی افزون، از نور وجودش قبسی برمیگرفتند و از چشمه ذخار و کلام امیدبخش او بهره میبردند و دلها را رمیده میدان یار میکردند. میرزا اسماعیل، اول مربی و مهذب نفس خویش بود و آنگاه همت به ارشاد و اصلاح دیگران میگماشت؛ اگرچه داعیهداری ارشاد خلق را هم نداشت و این علاقهمندان او بودند که محضر ساده و بیریا و باصفای باطن او را مدرسه اخلاق و ارشاد قرار داده بودند. بارش کلام او اما نه از جنس مناجاتیان و مخافتگرایانی بود که از خوف آتش دوزخ، دلهای طالبان را به درد و لرزه درمیآورند و رعشه بر اندام و ارکان متربیان خویش مینشانند. او ازجمله خراباتیان رمیدهدلی بود که جز امید، سخنی بر لب نداشت و هیچکس را در مدرسه اهل ولا و محبت خدا غریبه نمیدانست. چه بسیار از زبان او شنیدیم که حتی فسُاق از مؤمنین را زینت زندگی مؤمنان برمیشمرد و بسی گفته بود زهی سعادت آن گناهکاری که گناهش او را به تنبه و آگاهی و اصلاح وامیدارد. وجود او را، سراسر نور امید فراگرفته بود و هرکس که در حریم پرفروغ او با «صدق» وارد میشد، جذبه رجا و رخا را در حلقه حضور او حس میکرد. مرحوم دولابی خود را واله و شیدای استاد متأخر خویش، مرحوم آیتالله شیخ محمدجواد انصاری میدانست. او حسب آنچه خود بنا به مورد به آن اشارت میکرد، چهار مراد و مرشد را تجربه کرده بود و «آخرین» آنها را بسیار میستود. گرچه از پیشینیانِ استادان خود نیز به نیکی و بزرگی یاد میکرد و در برابر شأن و منزلت و آستان رفیع معارفی آنها سر فرود میآورد. مرحوم آیتالله محمدجواد انصاریهمدانی خود فقیه و عارف بلندمرتبهای بود که عمری کوتاه داشت و در میانسالی درحالیکه 59 سال داشت رخت از میان یاران برکشید و به بارگاه رحمت واسعه الهی تشرف یافت، مرحوم شیخ محمدجواد انصاریهمدانی در همان اولین دیدار ناب، چنان آتشی بر دل میرزا اسماعیل دولابی افکنده بود که او را تا آخرین روز و رمق حیات وامدار خویش کرده بود، این سالک مسالک حق و طریقت، چنان بود که مرحوم سیدعلی قاضی در حق او گفته بود که در راه معرفت، استادی نداشت و «توحید» را مستقیما از خداوند تبارک و تعالی دریافته بود. مرحوم دولابی میگفت در عنفوان جوانی تشنه علوم و معارف دینی بود و در سفری که به همراه پدر به عتبات مقدسه داشت، به محضر امیر مؤمنان علیبنابیطالب(ع) التجا میبَرَد که در این راه ماندگار شود، اما تقدیر او را یار نبود و بنا به مخالفت پدر مجبور به بازگشت میشود، اما از آنجا که خداوند، امید هیچ بنده صادق و پاکطینتی را ناامید نمیکند، چشم دل و قلب خاضع و ملتهب او را بر افقهای دوردست، در حرم سیدالشهدا حسینبنعلی(ع) بر حقایق عالم باز میکند، و او را یکسره وارد عرصهای میکند که چه بسیار طالبان علم و فقاهت و سالکان طریقت و عرفان کوشیدند اما دریچهای حتی بر آنها گشوده نشد. مرحوم دولابی معتقد بود پیامد مکاشفهای که بر او حاصل شد، چهار انسان تمام، تهذیب و تربیت او را عهدهدار شدند و او را دستبهدست دادند. او ابتدا از آیتالله سیدمحمد شریفشیرازی نام میبرد و درست همان روزی که مراد و مرشد «نخستین» او جان به جانآفرین تسلیم میکند، او در دامن تربیتی مرحوم آیتالله حاج شیخ محمدتقی بافقی میافتد، مرحوم دولابی که واژه «قشنگ» و «قشنگتر» را زیاد به کار میبُرد، میگفت پس از مرحوم شیخ محمدتقی بافقی، به آستان مبارک مرحوم آیتالله محمدعلی شاهآبادی فرود آمد که او «قشنگتر» از قبلی بود. با رحلت مرحوم شاهآبادی که او خود سرآمد عارفان زمان بود و مرحوم امام خمینی رحمتاللهعلیه به شاگردی مکتب معرفتی و عرفان عملی آیتالله شاهآبادی میبالید، چهرهای نزد مرحوم دولابی رخ میگشاید که به بیان او هم «شخص» بود و هم «طریق». مرحوم دولابی باور داشت مرحوم انصاری با دیگران متفاوت و از پوسته بشری خارج و آزاد بود و هر ساعتی در گوشهای از عالم خاکی نزول اجلال میفرمود. میگفت مرحوم انصاری، استوانه نور بود که از عرش تا طبقات زمین امتداد داشت. مرحوم دولابی تمامی دانستهها و یافتهها و اندوختههای خود را از برکات وجودی سیدالشهدا، امام حسین علیهالسلام میدانست و همواره به این حدیث تمسک میجست که همه ائمه سفینههای نجاتاند، اما «سفینهالحسین» هم «اسرع» است و هم «اوسع». مرحوم دولابی از هرگونه ریا و سمعه و تعریف مبرا و متنفر بود، خود اسوه تمامعیار گفتههای خویش بود، رشد اخلاقی و تربیت نفس شاگردان مکتب میرزا اسماعیل تنها ناشی از آموزههای بیانی و کلامی او نبود که متأثر از سیره عملی و اخلاقی و رفتاری او بود. او همهچیز را در راستای توحید و جمال الهی میدید، عشق و محبت همراهان خویش را متوجه نقطه کانونی «توحید» میکرد و رضا و تسلیم را در این مسیر سنگلاخ برای سالکان راه، شاخص مهمی برمیشمرد. مرحوم حاج میرزا اسماعیل دولابی برای شیفتگانش یک «آیتالله» «امی» بود که پیشگامتر از برخی مدعیان و فقیهان و شاگردان مَدرَسی، حقیقت هستی را نه از لابهلای سطور کتاب و مدرسه که از راه و رسم دیگری دریافته بود، سخنانی که بر زبان میراند نوعا منحصر و مختص به خود او بود و کمتر جایی از دیگران شنیده میشد، عبارات او، واژگانی بود که از سویدای روح و قلبش تراوش میکرد و عطش طالبان را فرومینشاند. مریدانش او را عارف مُسلم و «عبد» راهرفتهای میدانستند که با نَفَس جانبخش و دم عیسویاش، به کالبد بیجان اسیران دنیای کدر، حیات میبخشد. فقید سعید میرزا اسماعیل دولابی، نزدیک به صدسال عمر کرد و در 9 بهمن 1381 رحلت کرد و پیکر او بر دوش علاقهمندان و شاگردان و خوشهچینان خرمن درس اخلاقش تشییع و تا جوار مرقد مطهر حضرت فاطمه معصومه در قم بدرقه و به خاک سپرده شد.
منبع : شرق
دیدگاه تان را بنویسید