ارسال به دیگران پرینت

حاشیه،پاشنه آشیل شهرها

| در حقیقت حاشیه‌نشینی پاشنه آشیل شهرها و یک نشانه از وضعیت اقتصادی نامطلوب ملی است وباید با ایجاد جاذبه در سرزمین مادری به مهار حاشیه‌نشینی و مهاجرت از روستاها به شهرها پرداخت.

حاشیه،پاشنه آشیل شهرها

۵۵آنلاین :

سید محمد حسین کاظمی

دانشجوی علوم سیاسی

تحولات نشأت گرفته از ظهور جوامع مدرن که با رشد سریع شهرنشینی همراه بوده است، به ظهور الگویی از شهری شدن در قالب پیدایش حاشیه ها منجر شده است. هرچند پیشینه حاشیه نشینی به طول عمر شهر نشینی است، این عوامل سبب هجوم مهاجران و تازه واردان به نقاط شهری و پیشی گرفتن رشد سکنه نقاط شهری بر رشد، امکانات، فرصت‌ها و در نتیجه به انفجار شهری در جهان منجر شد و بخشی از این جمعیت شهری نتوانستند استاندارد های لازم برای زندگی شهری را تأمین کنند. این گروه با توجه به عدم تخصص و شغل و درآمد نامناسب توانایی سکونت در متن شهر را نداشته و با هجوم به حومه ها زمینه گسترش حاشیه نشینی را فراهم کردند و آن را معضلی برای همه شهرهای جهان تبدیل کردند. به طوری که در کشورهای در حال توسعه، 50 درصد جمعیت شهری در آلونک‌ها و منطقه حاشیه نشین زندگی می‌کنند که در بعضی از شهرها این نسبت تا 80 درصد افزایش می‌یابد.با توسعه شهری و افزایش جمعیت شهرهای مسلط و بزرگ جهان سوم، مناطق آلونک نشین و حاشیه نشین نیز به سرعت گسترش می‌یابد. در نتیجه شکل گیری این پدیده مسائل متعددی را با خود به همراه دارد که فقط محدود به مناطق حاشیه نشین نمی‌شود و حتی کل یک شهر را متأثر می‌سازد، به طوری که پیامد آن بروز انواع ناهنجاری‌ها در زمینه شهرنشینی است. اشتغال افراد حاشیه نشین در مشاغل غیر رسمی و کاذب، وجود ساخت و ساز های غیر مجاز، عدم توانایی شهرداری‌ها برای ارائه خدمات مناسب در این مناطق، آلودگی محیط زیست، اثرات نامطلوب فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی این مناطق بر کل سیستم شهری، افزایش جرم و انحرافات در این مناطق همه و همه از جمله آثار مخرب و مضر حاشیه نشینی، چه بر روی ساکنان آن مناطق و چه بر روی دیگر افراد ساکن در شهرهای بزرگ می‌باشند، با وجود این مسائل هم اکنون شاهد شکل گیری هر چه بیشتر این مناطق در کشور هستیم.

حاشيه نشيني در ايران بعد از اصلاحات ارضي (كه ناشي از ترس آمريكا از وقوع انقلاب های دهقانی بود)مطرح شد و با برنامه ريزی های مبتنی بر الگوی سرمايه داری حاصل از ذهن برنامه ريزان غربگرا،(كه توجه به عدالت اجتماعی را ناقض آرمان های توسعه مي دانستند) شدت يافت و الان به بحرانی در شهرها مبدل شده ،بحرانی كه ريشه بخش عمده مخاطرات اخلاقی و اجتماعی شهرهاست.بحرانی كه اگر نگرشی درست بر ما غالب شود و از نگاه به عنوان تهديد،به نگاه به عنوان فرصت مبدل شود آنگاه كليد حل آن را در دستان خود حاشيه نشينان می بينيم و صد البته بايد حمايتی كه سالها از آنان به ناحق دريغ شده بود را روا داشت و با نگاهی مبتنی بر كرامت انسانی توانایی های آنان را درمديريت و بهسازی محل سكونتشان بارور ساخت و البته قطعاً نبايد از نظر دور داشت كه ايجاد اشتغال و افزايش ميانگين درآمدی در مبادی مهاجرت و كنترل نرخ رو به تزايد مسكن شهري مي تواند كنترل كننده رشد اين مناطق باشد.

در ابتدا لازم است از خود بپرسیم که حاشیه نشینی چیست و چه آسیب جدی بر متن و مرکز وارد می کند؟

ویژگی های مناطق حاشیه نشین چیست؟

راهکار دولت و موازین قانونی برای مهار این بحران چه می تواند باشد؟

شاید برای شناخت بهتر پدیده حاشیه نشینی بهتر باشد به تعریفی که سازمان ملل درباره این پدیده ارائه داده توجه کنیم.مطابق تعریف سازمان ملل حاشیه نشینی پدیده ای است که با اسکان غیر رسمی و بدون مجوز اقشار کم درآمد در مکان های مستعد کناره شهر ها آغاز می شود.

افراد ساکن در حاشیه شهر به این دلیل که احساس می کنند،توسط مردم و مسئولین شهری،نادیده گرفته شده اند خیلی عصبانی هستند و سعی دارند،به افرادی که در متن شهر و به ویژه مناطق ثروتمند نشین زندگی می کنند،حمله کرده و عصبانیت خود را ابراز کنند.

به دلیل اینکه جامعه چشم خود را به روی آن ها بسته است مشاهده می کنیم که اغلب گروگان گیری ها،سرقت ها،جرم و جنایت از این مناطق است یا در این مناطق مخفی می شوند.

از جمله ویژگی های مناطق حاشیه نشین می توان به موارد ذیل اشاره داشت؛

1-ویژگی های ترکیب جمعیتی

ساکنان مناطق حاشیه نشین مهاجرانی هستند که به علل مختلف شهرهای بزرگ را هدف قرار داده اند ولی به دلایلی چون پایین بودن سطح مهارت های فنی و فقدان سرمایه کافی قدرت ورود به متن اصلی شهر را نداشته اند.

تراکم و زاد و ولد در این مناطق بالاست که خود بالقوه مشکل زاست،گروههای خود جوش متمایل به کج روی اجتماعی در بین جوانان شکل می گیرند که در خود تضادهای نژادی و قومی و قبیله ای دارند ولی در فقر عمومی مشترکند و در مقابله با تخریب مسکن و سایر مشکلات عمومی،متحد عمل می کنند، در این مناطق به طور عمده بهداشت مقوله غریبی است .

2-ویژگی های فرهنگی:

عدم تطابق هنجاری و نائل نشدن به یک شناخت جامعه محور در حاشیه نشینان و همچنین سطح نازل معیشت اقتصادی این طبقه موجب یک نوع انحرافات نهادینه شده در رفتار آنان می شود.

قاچاق مواد مخدر،جنایت های مبتنی بر هیچ انگاری جامعه،رواج مشاغل کاذب غیر رسمی ،فقرمفرط اقتصادی ،عدم وجود مهارت فنی ،سطح نازل آموزش و پرورش و سواد که منجر به بدوی ترین شکل ممکن آموزش شده است(عدم تخصیص بودجه مناسب برای آموزش و پرورش علاوه بر کم سواد شدن جامعه منجر به نقص در جامعه پذیری می شود که مضرات آن در فراموشی آداب و کنش شهروندی و نمایان شدن کنش روستایی که سنخیتی با شاکله شهر ندارد دیده می شود)

3-ویژگی های اخلاقی

زندگی کردن 10-12 نفر در یک اتاق مشکلات متعدد رفتاری و اخلاقی ایجاد می کند معضلاتی چون بلوغ زود رس، گرایش شدید به اعتیاد به دنبال مشاهده مصرف عادی مواد مخدر در منزل و ... در کنار آن جوانان و نوجوانان سرشار از محرومیت این مناطق در کنار خود انباشتی از رفاه و ثروت را درهسته ومتن شهر می بینند.

4-ویژگی خدمات اجتماعی و رفاهی

میزان خدمات اجتماعی فوق العاده پایین بوده،انشعابات آب و برق قاچاق است،بی اعتمادی نسبت به ارائه دهندگان خدمات وجود دارد ( حاشیه نشینان به غریبه ها اعتماد ندارند چون هر غریبه ای آمده یا حرف از اخذ پول زده و یا پیامی از تخریب آورده است.)

اکثر جوانان معتقدند که درس فایده ای ندارد و باید زود تر کاری پیدا کرد،رفاه اجتماعی بسیار پایین بوده و بحث اوقات فراغت و گذران آن بیشتر به یک لطیفه تلخ می ماند.

5-ویژگی امنیت:

به دلیل عدم یکسانی بافت فرهنگی، ساکنان آنها به انواع واقسام آسیب های اجتماعی روی می آورند.در واقع زمینه های ارتکاب جرم در افراد حاشیه نشین در شهرها بیش از سایر جاهاست.

این مناطق مستعد ارتکاب جرمند،فقدان نظارت کافی،وجود تعداد زیاد افراد نیازمند بیکار،سطح پایین سواد،فقدان روشنایی کافی معابر،وضع کافی جغرافیایی منطقه موجب مشکلات امنیتی خاص شده است،جوانان این منطقه با فرهنگ خاص خود، عمدتاً به دلیل کمی آموزش وتخصص،کار پیدا نمی کنند وبه شکل زائده شهری در می آیند که خود موجب سوق دادن افراد به سمت جرم می شوند.

اما با همه ی این تفاسیر باید به این نکته توجه داشت که آیا ماده و قانونی برای رسیدگی به این خطر و بحران بزرگ وضع شده است؟

با استناد به ماده 154مندج لایحه برنامه چهارم توسعه اقتصادی،اجتماعی وفرهنگی دولت و..موظف به شناسایی نقاط آسیب پذیر وبحرانی زای اجتماعی در بافت شهری وحاشیه شهرهاست وتمرکز بخشیدن وحمایت های اجتماعی،بهداشتی،درمانی،مددکاری،مشاوره اجتماعی،حقوقی وبرنامه های اشتغال با اعمال راهبردی و همکاری بین بخش وسامانه مدیریت آسیب های اجتماعی در مناطق یاد شده می باشد.

در جمع بندی نهایی باید گفت وجود همه تبعات وآسیب های ناشی از این پدیده طی این سالها باعث شده تا متولیان امر توجه ویژه ای نسبت به حاشیه نشینی و ساماندهی حاشیه نشینان داشته باشند.موضوعی که تاکنون نتوانسته به خوبی عملیاتی ومدیریت شود و حاشیه نشینان را از برزخ و تنگنای ایجاد شده برهاند تا حاشیه نشینی به عنوان کور ترین گره مدیریتی کشور به قوت خود باقی بماند.

شاید مهمترین استراتژی و راهبردی که باید دربرابر حاشیه نشینان بکار گرفت این است که حاشیه نشینان را دیگری وغیر تلقی نکنیم و در برابر آنها برخورد قهرآمیز نداشته باشیم.

موضوع حاشیه نشینی زمانی ساماندهی می شود که دولت به طور کامل این مساله را درک کرده و نسبت به رفع آن اقدام کند،برخورد قهری با موضوع حاشیه نشینی به روند ساماندهی این موضوع کمک نمی کند و دولت باید برای رفع این موضوع برنامه‌هایی از جمله مسکن ارزان قیمت و شهرک‌هایی با امکانات مطلوب رفاهی،اجتماعی را در دستور کار قرار دهد.

در حقیقت حاشیه‌نشینی پاشنه آشیل شهرها و یک نشانه از وضعیت اقتصادی نامطلوب ملی است وباید با ایجاد جاذبه در سرزمین مادری به مهار حاشیه‌نشینی و مهاجرت از روستاها به شهرها پرداخت.

دولت در اقدام بعدی باید برای خدمت ‌رسانی به حاشیه شهرها در اسرع وقت ساماندهی لازم را انجام داده و حداقل خدمات رفاهی، انتظامی، بهداشتی، آموزشی و ... را تدارک ببیند.

موثرترین وظیفه دولت برای مقابله با حاشیه نشینی مقابله با تمرکز قدرت و ثروت و امکانات است .

منبع : 55 انلاین
به این خبر امتیاز دهید:
بر اساس رای ۰ نفر از بازدیدکنندگان
با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
کپی شد

پیشنهاد ویژه

    دیدگاه تان را بنویسید

     

    دیدگاه

    توسعه