زلزله بم و مسئله زلزله تهران
| در زلزله ۲۹ آذر ۱۳۹۶ اگر آسیب اضطراب و استرس بعد از سانحه حتی به ۱۰ درصد از مردم رسیده باشد، میتوان فرض کرد که حدود دو میلیون نفر چنین آسیبی دیدهاند و اگر فقط ۱۰ درصد از همین جمعیت آسیبدیده، دچار اضطراب و استرس شدید بعد از حادثه شده باشند –به نحوی که به خدمات بیمارستانی نیازمند باشند- جمعیت آسیبدیده حدود 200 هزار نفر میشود! و این بالغ بر دو برابر جمعیت شهر بم در زمان زلزله پنجم دیماه ۸۲ است.
۵۵آنلاین : مهدی زارع*
به پانزدهمین سالروز زلزله 5/10/1382 بم رسیدیم؛ با خاطره اندوهبار صحنههای اولین زلزله ایران که یک شهر با حدود صد هزار جمعیت را نیمهویران کرد و بیش از 27 هزار نفر از هموطنان ما در آن رخداد کشته شدند. قبل از این رویداد هم زلزلههایی در ایران موجب ویرانی بعضی شهرهای ما شده بود که همگی در زمان رخداد زلزله جمعیتی کمتر از ۵۰ هزار نفر داشتند. زلزله ۲۵ شهریور ۱۳۵۷ و زلزله ۳۱ خرداد ۱۳۶۹ منجیل از این دست رویدادها هستند. ولی زلزله بم از این جهت متفاوت بود که ما با رویدادی مواجه شدیم که یک محیط شهری ما از همه شهرهایی که زلزله مهمی در نزدیکی آنها رخ داده بود، پرجمعیتتر بود. مواجهه ما ایرانیها با زلزلهای که شهر به مفهوم مدرن یک پهنه نسبتا پرجمعیت شهری را ویران کند، عملا در زلزله 1382 بم اتفاق افتاد، گرچه قبلا در زلزله 1369 منجیل نیز زلزله موجب تخریب و آسیبهای جدی به سه شهر منجیل، رودبار و لوشان و تأسیسات زیرساختی مهم (سد سفیدرود و نیروگاه لوشان و...) شده بود. در سال گذشته و در چنین روزهایی در هفته اول دیماه ۱۳۹۶ با رخداد زمینلرزهای متوسط با بزرگای بیش از پنج در نزدیکی ملارد در شرق استان تهران، بحث درباره زلزله تهران در سطح اجتماع بسیار مطرح بود. زلزله 29/9/1396 ملارد در ساعت ۱۱:۲۷ شب در محلی اتفاق افتاد که تقریبا همه مردم استانهای تهران و البرز و همچنین بخشهایی از استانهای قم، قزوین و مازندران آن را حس کردند. برآورد میشود که نزدیک به 20 میلیون جمعیت در پایتخت کشور یا شهرهای اطراف آن زندگی میکنند. در زلزله ۲۹ آذر ۱۳۹۶ اگر آسیب اضطراب و استرس بعد از سانحه حتی به ۱۰ درصد از مردم رسیده باشد، میتوان فرض کرد که حدود دو میلیون نفر چنین آسیبی دیدهاند و اگر فقط ۱۰ درصد از همین جمعیت آسیبدیده، دچار اضطراب و استرس شدید بعد از حادثه شده باشند -به نحوی که به خدمات بیمارستانی نیازمند باشند- جمعیت آسیبدیده حدود 200 هزار نفر میشود! و این بالغ بر دو برابر جمعیت شهر بم در زمان زلزله پنجم دیماه ۸۲ است. توجه کنیم بیشتر مردمی که بر اثر رخداد زمینلرزه، دچار درجات مختلف استرس بعد از حادثه شدهاند، احتمالا تا دچار مشکلات شدید نشوند اساسا نمیدانند که باید به پزشک مراجعه کنند. درباره زلزله 1396 ملارد اتفاقا تا مدتها این گروه آسیبدیده تلاش میکردند تا آسیب روانی خود را با مراجعات مکرر به اخبار و گزارشهای زمینلرزه ترمیم کنند و دچار وسواس برای یافتن جواب این سؤال که «زلزله بعدی تهران چه زمانی رخ خواهد داد» -از منابع معتبر و بیشتر نامعتبر- شده بودند. به این نکته نیز توجه کنیم که طبق آمار رسمی زلزله 29 آذر 1396 موجب کشتهشدن چهار نفر -به دلیل زیر دست و پا رفتن مردم در حال فرار- شد، ولی با بیرونآمدن از منزل مردم و گذراندن شب در اتومبیل روشن و در حال گردش بودن در بزرگراهها و خیابانهای تهران تا صبح 30 آذر 96، رکورد آلودگی هوا و مصرف بنزین در روز آخر پاییز 96 شکسته شد. البته یک رکورد دیگر هم شکسته شد و آن متأسفانه متوفیات ثبتشده در گورستان بهشتزهرای تهران بود که در روز 30 آذر در حد بیش از 220 نفر بود (در روزهای آلوده قبل و بعد از آن به طور متوسط حدود 170 فوتی در بهشتزهرای تهران پذیرش میشود). به نظر میرسد دلیل اصلی این افزایش، آلودهترشدن هوا به خاطر ترافیک سنگین خیابانهای تهران تا صبح 30 آذر باشد. عملا میتوان گفت که تلفات زلزله 29 آذر 96 ملارد 54 نفر بود، نه چهار نفر...
و این نشان میدهد که در یک محدوده کلانشهر مانند تهران و حومه آن وقتی زمینلرزهای حتی با اندازه متوسط رخ دهد، تبعات آن چقدر میتواند آسیبرسانتر از خود لحظه رخداد زلزله باشد. حال سؤال آن است که رویدادی به این اهمیت (مسئله زلزله تهران) چرا فقط حدود یک هفته در دستور کار و مورد پرسش و تلاش برای چارهجویی از سوی مدیران اجرائی قرار گرفت؟ به نظر میرسد وقتی خبر و اهمیت هیجانی آن در دو، سه روز اول بعد از رخداد از صدر پیگیریهای مردم و مسئولان به کنار رفت، موضوع از اساس از دستور پیگیری جدی خارج شد (دلایل و بهانهها البته فراوان است؛ کمبود بودجه، نگرانی مردم، اولویتهای فوری دیگر و...). نگارنده معتقد نیست که باید مردم را نگران نگه داشت. اتفاقا مردم باید در آرامش زندگی کنند و بیهوده نگران نباشند، ولی مسئله ریسک زلزله تهران باید یکی از اولویتهای جدی و اساسی حاکمیتی در ایران باشد. اولین گام در راه اهمیتدادن و جدیگرفتن چنین موضوعی بهکارگیری نخبگان و متخصصان با صلاحیت برای مدیریت اجرائی و علمی مسئله کاهش ریسک است. یادمان باشد که صلاحیت و نخبگی را در آکادمی و دانشگاه و محافل علمی میسنجند و برای افراد به رسمیت میشناسند و در این تشخیص نسبت فامیلی با مدیران موجود، ژن خوب یا تشخیص دیوانسالاری اجرائی ملاک نیست. وقتی چنین نخبگان واقعیاي در مصدر کار قرار گیرند (و کشور را به دلیل نیافتن موقعیت مناسب در آن به سوی کشورهای پیشرفته صنعتی ترک نکنند) آن وقت است که اساسا مشخص خواهند کرد که مسئله ریسک زلزله تهران در اولویت چندم قرار میگیرد و چقدر بودجه برای آن و برای چه مدتی و با چه برنامه زمانی باید اختصاص داد و اینکه برای اجرای برنامه گسترده کاهش ریسک به چه گروههای تخصصی و چه افرادی باید مراجعه کرد. این قدرت تشخیص نزد بیشتر مدیران اجرائی کنونی موجود نیست. یادمان باشد آسیبدیدگان زلزله بم، در شهری که فقط حدود صد هزار جمعیت داشت، اکنون و 15 سال بعد از اتفاق هنوز در حال درمانهای فیزیکی و روانی پیچیده هستند و اساسا بسیاري از آسیبهای بازماندگان هیچگاه قابل جبران نیست. تصور کنید اگر همان زلزله بم با بزرگای 6.5 در نزدیکی تهران رخ دهد. حتما باید برای چنین وضعیتی آماده باشیم. * استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله
منبع : شرق
دیدگاه تان را بنویسید