انتخاب تصمیم صحیح مهارت اصلی زندگی
| مهارت تصمیمگیری صحیح یکی از مهمترین مهارتهای زندگی است
۵۵آنلاین :
راضیه زرگری- «روی اشتباهات خود تمرکز نکنید؛ زندگیای که با اشتباهکردن سپری شده باشد؛ نهتنها شرافتمندانهتر، بلکه سودمندتر از آن زندگی است که به بطالت سپری شده باشد.» این جمله از جرج برنارد شاو، نمایشنامهنویس و منتقد ادبی ایرلندی است. همه ما در هر لحظه از زندگی درحال تصمیمگیری هستیم. شاید یکی از مهمترین مهارتهای زندگی، مهارت تصمیمگیری باشد؛ از لباسی که برای پوشیدن انتخاب میکنید تا غذایی که میخورید و شریکی که بهعنوان همسر برای یک عمر زندگیکردن انتخاب میکنید یا رشته تحصیلی که آینده کاری شما را شکل میدهد، همهوهمه تصمیمات شما در زندگی هستند. مهارت تصمیمگیری درعین سادگی در ظاهر، بسیار تاثیرگذار است و اشتباهکردن در تصمیمات مهم زندگی میتواند پیامدهای سنگینی داشته باشد. روانشناسان اما معتقدند بزرگترین مانع مهارت تصمیمگیریِ درست، این است که خودتان را به خاطر اشتباهات گذشته سرزنش کنید. زندگیکردن با تشویش و پشیمانی از تصمیمات گذشته، به توانایی تصمیمگیری سریع و موثر شما در آینده آسیب میرساند؛ بنابراین به جای فکرکردن به اینکه چرا این تصمیم اشتباه را گرفتم و هر چرایی که به شکستهای گذشتهتان برمیگردد، مهارتهای تصمیم قاطعانه را یاد بگیرید و هنگامی که تصمیمتان را به سامان رساندید، دیگر به گذشته فکر هم نکنید. زندگی مجموعهای از تصمیمات مختلف است که در گسترهای از موقعیتها و مشکلات بسیار ساده تا بسیار پیچیده گرفته میشود. هریک از ما ممکن است با این شرایط روبهرو شده باشیم که نیاز به مهارت تصمیمگیری برای یک موقعیت حساس یا مهم داشتهایم. اگر پاسخ معمول شما به اغلب این شرایط، «نمیتوانم تصمیم بگیرم» باشد، مهارت تصمیمگیری مؤثر میتواند به شما کمک کند تا با اعتمادبهنفس بیشتر تصمیمات صحیحتری را بگیرید. رشد توانایی مهارت تصمیمگیری به افراد احساس آزادی بیشتری بخشیده و موجب کنترل بهتر آنان بر زندگیشان میشود. عامل کلیدی در اینکه «باعث رخدادن رویدادها شویم» نه اینکه «تسلیم رخدادن آنها باشیم»، تصمیمگیری ماهرانهای است. منظور آن است که با مجهزبودن به مهارت تصمیمگیری و بکارگیری به جا و مناسب آن در زندگی میتوانیم خودمان عامل اتفاقافتادن حوادث و وقایع پیرامونمان باشیم و به جای اینکه به شرایط اجازه دهیم تا سرنوشت ما را رقم بزند، خودمان تعیینکننده رویدادها و سرنوشت خویش باشیم. مهارت تصمیمگیری چیست؟ مهارت تصمیمگیری فرآیند انتخاب یک شیوه عمل از میان اعمال متنوع است. این فرآیند شامل استفاده از چیزهایی است که در دست دارید (یا میتوانید به دست بیاورید) برای رسیدن به آنچه که میخواهید. اگر شما تنها یک انتخاب ممکن در اختیار داشته باشید (یا یک راهحل بیشتر نداشته باشید) با فرآیند مهارت تصمیمگیری روبهرو نیستید. البته حتی اگر در چنین شرایطی با دو گزینه عملیکردن یا نکردن یک راهحل مواجه باشید و باید یکی از آنها را انتخاب کنید، در واقع درحال تصمیمگیری هستید. گرچه بسیاری از تصمیمات برحسب عادت گرفته میشوند و عملا فرد با مشکل انتخاب از میان گزینههای متعدد روبهرو نیست، اما در هرحال هر موقعیتی که شامل سنجش دو یا چند گزینه برای عمل و انتخاب یکی از آنها باشد، نوعی تصمیم گیری به حساب میآید. برخی افراد حتی قادر به برطرفکردن مسائل روزمره خود نیستند و وقتی در موقعیتی قرار میگیرند که مستلزم تصمیمگیری است، دچار پریشانی، دستپاچگی و ناراحتی میشوند. درمقابل این گروه، افراد دیگری نیز وجود دارند که نهتنها در اینگونه موقعیتها دچار اضطراب و سردرگمی نمیشوند، بلکه هربار که در موقعیت تصمیمگیری قرار میگیرند، سعی میکنند تجربیات گذشتهشان را به کمک گرفته و نقاط ضعف خود را بهبود بخشند. عمدهترین علت موفقیت این افراد آن است که هنگام مواجهه با مشکل یا چالشی که باید برای آن تصمیمگیری کنند، از روشی منظم و مرحله به مرحله استفاده کرده و فنون مهارت تصمیمگیری را به خوبی به کار میبندند.
من درست میگویم یا تو وقتی قرار است گروهی تصمیمگیری کنیم، شرایط سختتر میشود؛ اگر تصمیمگیری گروهی برایتان سخت است، یکی از تدابیر زیر را امتحان کنید. مدیریت چالشها را تمرین کنید؛ به بیان دیگر فرآیند محدودکردن جنبههای منفی چالشها و افزایش جنبههای مثبت آن را بیاموزید. تصمیمگیری گروهی کار دشواری به نظر میآید. وجود اعضای متعدد احتمال تعارض را بالا میبرد؛ بنابراین برای آمادهکردن خودتان در این موقعیتها، تمرین مدیریت معارضه، همیشه به کار میآید. تفاوت بین موقعیت برد-باخت (از قبیل سازش که در آن یک طرف از خواستههایش به نفع طرف مقابل دست میکشد) و برد-برد (از قبیل تطابق که در آن هر دو طرف به منظور توافق بر سر امور دیگر، دست از برخی چیزها میکشند) را شناسایی کنید. از پیش برنامهریزی کنید؛ وقتی قرار است یک تصمیم گروهی بگیرید، برای اجتناب از تعارض میان اعضای گروه، بهترین کار این است که پیش از رسیدن به موعد تصمیمگیری از پیش به جزییات مربوط به آن تصمیم به خوبی فکر کنید. از این روش میتوانید هنگام سینما رفتن یا میهمانیهای شام استفاده کنید؛ چون این روش جلوی تصمیمات عجولانه و آنی را میگیرد و در عین حال مهارت تصمیمگیری همه افراد درگیر را بهتر و احتمال منازعه میان اعضای گروه را کمتر میکند. مسئولیت را به عهده بگیرید؛ گاهی اوقات باید تسلیم شد و گاهی اوقات باید قاطع بود. اگر هیچکس هنگام تصمیمگیری گروهی موضع ثابتی نمیگیرد، شما مسؤلیت را به عهده بگیرید. در غیر این صورت زمان ارزشمند خود را در تلاش برای تصمیمگیری با دیگران بر سر یک موضوع هدر میدهید، در حالی که میتوانستید وقت خود را صرف تفریح خودتان کنید یا کار مفیدی انجام دهید.
تصمیمات احمقانه از کجا میآیند؟
همه این تجربه را داشتهایم: تصمیمی میگیریم که اول به نظر منطقی میرسد؛ اما پس از چند ثانیه، دقیقه یا ساعت به خود میگوییم:«پیش خودت چی فکر میکردی؟ تصمیمی که گرفتی بیشتر به حماقت شبیه نیست؟ آیا حواسم پرت بود و نمیدانستم دارم چه تصمیمی میگیرم؟» خودمان میدانیم که تصمیمی درست یا بهترین انتخابمان نبوده، اما در آن لحظه آن تصمیم را گرفتهایم و بعدها فهمیدهایم تصمیم احمقانهای بوده است. چرا این اتفاق میافتد؟ آیا ما واقعا احمق هستیم؟ خیر. این مسأله تنها به این معناست که تمام تصمیمات ما منطقی نیستند. دلمان میخواهد فیلتری بر تعصبهای ذاتیمان قرار دهیم و سپس براساس آنها تصمیم بگیریم. این تعصبات را «سوگیریهای شناختی» مینامند و همه ما از آنها برخورداریم. سوگیری شناختی به الگوی سیستماتیک انحراف از هنجار یا عقلانیت در قضاوت دلالت دارد. این سوگیریها باعث نتیجهگیری، فرضیات و استنتاجهایی درباره مردم و شرایطی به شیوهای نهچندان منطقی میشود. همه ما براساس ادراک ورودی که هم از بیرون و هم از درون دریافت میکنیم، «واقعیت اجتماعی ذهنی» مختص به خودمان را میسازیم. چگونه میتوانیم تصمیمات احمقانه را متوقف کرده و آنها را با تصمیمات هوشمندانه جایگزین کنیم؟ با وقت گذاشتن برای درک سوگیریهای شناختی. درک و بررسی تعصبات و سوگیریها منجر به تصمیمات بهتر و تفکر و شناخت دقیقتر میشود. با درک بهتر، تصمیمات بهتری میگیریم.«نیل جاکوبشتاین» متخصص هوش مصنوعی اشاره میکند که همه ما از الگوریتمها برای کاهش تأثیرات تفکر انسانی استفاده میکنیم. برخی از این موارد عبارتند از: تمایل به اتکای شدید یا «گیر دادن» بر یک جنبه یا ویژگی خاص یا قطعهای از اطلاعات در تصمیمگیری. تمایل به غلو کردن درباره احتمال حوادثی که در ذهن «قابلدسترستر» هستند که شاید نتایج بیشازحد خوشبینانه، مطلوب و رضایتبخش داشته باشند. تمایل به باور چیزهایی که اکثر مردم به آنها باور دارند؛ معمولا افراد وقتی متوجه میشوند مردم زیادی به تفکری معتقدند، احتمال اینکه بدون فکر آن را بپذیرند افزایش مییابد. نوعی سوگیری وجود دارد معروف به «از قبل هم میدانستم.» در این سوگیری فرد تمایل دارد باور کند که میتوانسته نتایج اتفاقی که رخداده است را از قبل پیشبینی کند. سوگیری خوشبینی برعکس فرضیه قبل است؛ تمایل به خوشبینی بیشازحد و دست بالا گرفتن احتمال نتایج مطلوب. در این سوگیری فرد خود را در مقایسه با دیگران کمتر در معرض خطر میبیند. سوگیریها میتوانند مفید باشند. آنها طغیان اطلاعات را محدود میکنند، در فهم مسیر به ما کمک میکنند و اجازه میدهند در دنیای پر شتاب امروز تصمیمات سریع بگیریم. با روشهای زیر میتوان با سوگیریهای شناختی مبارزه کرد: عجله نکنید: زمانی که خسته، گرسنه یا مضطرب نیستید، تصمیمات بهتری میگیرید. با گذاشتن زمان کافی میتوانید درباره آینده و تأثیر تصمیمات فکر کنید. کمک گرفتن از یک دیدگاه خارجی: نظر یک مشاور یا فرد مورد اعتماد را جویا شوید. گزینهها را در نظر بگیرید: دیگر چهکار میتوان کرد؟ منبع: Forbes
ناگزیر از تصمیم هستیم
«ناهار کدوم رستوران برم؟»،«چه فیلمی رو ببینم؟»،«اون پیراهن رو بخرم یا پولمو خرج نکنم؟» و ... . ما هر روز در زندگیمان ناچار به تصمیمگیریهایی میشویم، اما با وجود گزینههای زیادی که پیش روی ما قرار دارد، اغلب دچار تردید و پشیمانی به خاطر از دست دادن فرصتهایی میشویم که شايد حاصل تصمیمات «نادرست» ما هستند. چه باید بکنیم که کمتر دچار تصمیمات اشتباه شویم؟صرفنظر از نوع تصمیمی که قرار است گرفته شود، همه تصمیمگیریها از الگوی مشابهی پیروی میکنند. مراحل فرآیند تصمیمگیری میتواند به شکل زیر باشد: تصمیمگیری با این امر آغاز میشود که فرد یا گروهی تشخیص دهند که مسألهای وجود دارد که باید برای حل آن تصمیمگیری کرد. در این مواقع، نیاز به تغییر در یک موقعیت خاص احساس میشود و فرد یا گروه باید برای بهبود بخشیدن به آن موقعیت، فکری کند. وقتی مشکل به قدری پیچیده و بزرگ باشد که به راحتی نتوان آن را به صورت عینی تعریف کرد، باید آن را به چند مشکل کوچکتر تجزیه كرد و برای هر یک چارهای اندیشید و درنهایت همه را در جهت حل مشكل اصلی هدایت کرد. البته در این مواقع باید اهمیت مشکلات فرعی را نیز در نظر گرفت و بر این اساس آنها را اولویت بندی کرد و مورد رسیدگی قرار داد. در تعریف مشکلی که برایتان پیش آمده باید نقش خودتان و میزان مسئولیتی که در قبال تصمیمگیری برای آن دارید را مشخص کنید. در تصمیماتی که از حد توانایی و مسئولیت شما خارج است، بیش از اندازه وارد نشده و خود را به خاطر ایجاد مشکل و اينكه توانايي شما براي حل آن كافي نيست، سرزنش نکنید. نكته مهم ديگر شانه خالي نكردن از مسئولیتهاست؛ تصمیمگیری و عمل در موقعیتي كه مسئوليتش برعهده شماست را بر دوش دیگران قرار ندهید. به خاطر داشته باشید که برای تعریف دقیق مشکل و تعیین نقشی که در آن دارید میتوانید از اطرافیان و افراد آگاه در آن زمینه کمک و مشورت بگیرید، اما درنهایت خودتان باید فرآیند تصمیمگیری را به انجام رسانده و مسئولیت آن را به عهده بگیرید. ما همیشه و هر زمان با تصمیماتی مواجه میشویم که گریز از آنها ممکن نیست، از تصمیمات کوچک مثل «چی بپوشم؟ چی بخورم؟ یا چه کانالی رو تماشا کنم؟» گرفته تا تصمیمات بزرگ مثل «آیا این پیشنهاد کاری رو قبول کنم؟ آیا این خونه رو بخرم؟ آیا تو این رابطه بمونم؟» تصمیمگیری بر سر مسائل مهم زندگی، فکر کردن به پیامدهای یک تصمیم، ترس از پشیمان شدن یا انتخاب غلط، میتواند آنقدر فکر شما را مشغول کند که دچار اضطراب شوید و قدرت تصمیمگیریتان را از دست بدهید. حتی ممکن است از فرط فکر کردن زیاد و درماندگی از نرسیدن به نتیجه، به «هر چه بادا باد» گفتن قناعت کنید و تسلیم شوید. اما تسلیم شدن در برابر تصمیمات کوچک و بزرگ زندگی، استراتژی خوبی برای یک زندگی موفق و شاد نیست. پس نه تسلیم شوید و نه بیش از حد به ابعاد تصمیمات زندگیتان فکر کنید، بلکه به راههایی برای بهبود مهارت تصمیمگیری بیندیشید.
منبع : شهروند
دیدگاه تان را بنویسید