آیا اقلیم در ایران فدای رشد اقتصادی شده است؟
| رابطه میان رشد اقتصادی و حفاظت از محیط زیست موضوع بسیار مهمی است. در حال حاضر کسانی که از کاراتل¬های نفتی می¬آیند و سودشان در این است که دغدغه¬های طرفداران کم شدن رد پای انسانی در طبیعت کمرنگ شود، با بهره¬گیری از امپراتوری رسانه¬ای¬شان دارند تلاش می¬کنند خطر تغییرات اقلیمی را کمتر از آنچه هست، جلوه دهند.
۵۵آنلاین :
رابطه میان رشد اقتصادی و حفاظت از محیط زیست موضوع بسیار مهمی است. در حال حاضر کسانی که از کاراتلهای نفتی میآیند و سودشان در این است که دغدغههای طرفداران کم شدن رد پای انسانی در طبیعت کمرنگ شود، با بهرهگیری از امپراتوری رسانهایشان دارند تلاش میکنند خطر تغییرات اقلیمی را کمتر از آنچه هست، جلوه دهند. با روی کار آمدن دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا و قرار گرفتن او در رأس قدرت این مسأله قوت بیشتری گرفته و ترامپ دارد مدام بر این طبل میکوبد که از زمانی که سیاستهای دولت اوباما را متوقف کرده و سیاستهای دولت آمریکا را تغییر داده است و محدودیتهای اعمال شده بر صنایعی را که در انتشار گازهای گلخانهای مقصر هستند، کم کرده توانسته اشتغال ایجاد کند و به اقتصاد رونق داده و تاکنون ایالات متحده آمریکا این میزان کاهش بیکاری و رونق اقتصادی را تجربه نکرده است. خارج شدن دونالد ترامپ از توافقنامه پاریس سبب شده بسیاری از کشورها مانند چین و روسیه نیز در بحث مدیریت گازهای گلخانهای سست شوند و این خطر جدی وجود دارد که ممکن است وضعیت توافق پاریس به پیش از شکلگیری این توافق برگردد و کشورها نسبت به تعهداتشان در کاهش گازهای گلخانهای عمل نکنند.
به همین دلیل هفته گذشته دانشمندان در سئول کره جنوبی گرد هم آمدند و هشدار دادند که اگر ما نتوانیم تا 12 سال آینده میزان تأثیر کاهش گازهای گلخانهای را تا میزان تعهد توافقنامه پاریس برسانیم دمای کره زمین دیگر نمیتواند در حد «یک و نیم درجه افزایش» مدیریت شود شود، بلکه این میزان بسیار بالاتر خواهد رفت و اگر دمای هوای کره زمین به جای یک و نیم درجه، دو درجه گرمتر شود، فجایع بیشتری رخ خواهد داد و برای اولین بار این دانشمندان راهکارهایی ارائه دادند که این راهکارها اگر اجرایی شود میتوانیم به همان میزان یک و نیم درجه برسیم.
نکته مهم این است که اخیراً گزارشی را سازمان ملل منتشر کرد و گفت در طول دو دهه اخیر دو هزار و 900 میلیارد دلار به اقتصاد جهانی بر اثر فجایع آب و هوایی و آنچه به بلایی طبیعی معروف است، خسارت وارده شده است. اگر این رقم را با بازار اشتغال ایالات متحده آمریکا مقایسه کنیم میبینیم که شدت میزان خساراتی که به کره زمین وارد میشود ناشی از عدم توجه به ملاحظات محیط زیستی و خطر تغییرات اقلیمی خیلی خیلی بیشتر از این روقهای اقتصادی زودگذری است که به وجود آمده است. همین دو طوفان اخیر فلورانس و مایکل که آمریکا را در نوردیده است، در طول یک ماه اخیر بیشتر از سه برابر بودجه عربستان سعودی که خرج خرید سلاح و جنگافزار از آمریکا کرده - و حالا ترامپ آن را وجهالمصالحه ماجرای قتل جمال خاشقجی روزنامهنگار سعودی مخالف این کشور قرار داده است - به کشور آمریکا خسارت وارد کرده است.
اگر افکار عمومی جهان چشمها و گوشهایشان را باز کنند متوجه میشوند که اتفاقاً رعایت هنجارهای محیط زیستی از نظر اقتصادی بسیار به نفع اقتصاد پایدار و کیفیت ماندگار زیست آنها تمام میشود. سونامیهایی که اخیراً در آسیای جنوب شرقی و ایالات متحده آمریکا رخ داده و همینطور آتشسوزیهایی که در طول ماههای گذشته و سال پیش در سوئد، یونان، استرالیا و در ایالت کالیفرنیای آمریکا اتفاق افتاد که واقعاً بیسابقه بود، همه و همه نشاندهنده این است که خسارتهای اقتصادی عدم توجه به اثرات تغییر اقلیم خیلی بیشتر از منافع اقتصادی کوتاه مدت دولتها و افرادی است که فکر میکنند، سیاستهای مقابلهای با تغییرات اقلیمی میتواند رونق و رشد اقتصادی را کند بکند. به همین خاطر است که کار برندگان جایزه نوبل اقتصاد 2018 کار بسیار ارزشمندی است.
نکته بسیار مهم در این جایزه، ارتباط آن با اقتصاد و محیط زیست است که ما در طول دهههای گذشته کمتر شاهد بودهایم که اقتصاددانان آن هم در این سطح کلان به شکلی معنیدار در حوزه محیط زیست ورود کنند و در این باره تحقیق و نظریه صادر کنند. قبلتر بیشتر اکولوژیستها، اقلیمشناسها، زمینشناسها و کنشگران صرفاً محیط زیستی بودند که از وضعیت پیچیده جهان ابراز نگرانی میکردند و دم از رعایت هنجارها و آموزههای محیط زیستی میزدند اما الان اقتصاددانان نیز در عالیترین سطح به کمک محیط زیست آمدهاند.
کسانی که نظریاتشان مستحق گرفتن جایزه نوبل است دارند هشدار میدهند که افکاری مثل افکار دونالد ترامپ نه تنها میتواند برای محیط زیست جهانی خطرناک باشد بلکه میتواند بستر اقتصاد جهان را نیز به مخاطره بیندازند.
این که آیا اقتصاد ایران آنقدر از طبیعت بهرهکشی میکند یا نه، موضوعی است که باید حتماً بررسی شود. اقتصاد ایران به اندازه وسعت ایران بر طبیعت تأثیرگذار بوده است و شوربختانه باید گفت این فشار بر طبیعت ایران احساس میشود. ایران یک درصد خاک جهان را دارد ولی دو درصد گازهای گلخانهای جهان را منتشر میکند. یعنی به نسبت سطحی که از کره زمین اشغال کرده دو برابر بیشتر دارد از نظر زیست محیطی کره زمین را آلوده میکند. هرچند که در مقایسه با 25 درصد آلودگی که ایالات متحده به کره زمین وارد میکند ناچیز است اما به نسبت وسعت خاک ایران و وسعت اقتصاد کشور، رقم زیادی است.
ایران یک درصد خشکیهای کره زمین را دارد اما یک دوازدهم کل فرسایش خاک جهان دارد در خاک ایران اتفاق میافتد یعنی به نسبت حجمی که از زمین اشغال کرده هشت برابر بیشتر از متوسط جهانی نرخ فرسایش خاک دارد. بنابراین ایران به شدت از تغییرات اقلیمی و کاهش ریزشهای آسمانی و افزایش دما آسیبپذیر است. از قضا ایران باید خیلی جدیتر از موازین و ملاحظات زیست محیطی و تعهدات توافقنامه پاریس حمایت کند.
متأسفانه نگاه همیشه مشکوکی در کشور ما نیز نسبت به تعهدات جهانی به خصوص تعهدات محیط زیستی و برای نمونه توافق پاریس وجود دارد. افرادی که به یک طیف سیاسی وابستهاند اغلب باورشان بر این است هر آنچه از غرب به ما میرسد حتماً در آن باید شک کرد و بنابراین به شدت منتقد این مسأله هستند و اعتقاد دارند ما نباید به تعهدات بینالمللی که نفع آن به جیب غربیها و اروپاییها میرود، گردن نهیم، پرسش کلیدی این است که چرا بیشترین همراهی و همخوانی میان آنها و کسانی در کاخ سفید وجود دارد؟ آنها بر این باورند که اگر ما نتوانیم از نفت و منابع فسیلی خود به موقع استفاده کنیم این سرمایه از دست میرود در حالی که اگر به فرآیند پیشرفت تکنولوژی دقت شود، مشخص میشود که اگر صبر کنیم میتوانیم از منابع فسیلی خود در آینده بهره بهری ببریم. به نظر میرسد این درک که بهترین استفاده از منابع فسیلی مثل نفت خامفروشی و سوختن آن نیست، باید در منتقدان ایجاد شود. چرا که تبدیل نفت به تولیدات ثانویه میتواند درآمد بیشتری نصیب کشور و آلودگی کمتری نیز نصیب محیط زیست ایران بکند. نگرانی که اوپک و آمریکا دارند این است که با گران شدن نفت، گزینههای سوخت جایگزین برای جویندگان اقتصادی شود. به نظر میرسد این کشورها تلاش دارند نفت از یک سقفی گرانتر نشود تا دیگر گزینهها اقتصادی جلوه نکنند. پژوهش در حوزه تولید انرژیهای خورشیدی، بادی، زمین گرمایی و جزر و مدی صورت نگیرد تا دکان این کشورها همچنان رونق داشته باشد. این نوعی تفکر عقبافتاده در حوزه پایداری توسعه و اقتصاد و محیط زیست است. تفکری در کشور ما نیز وجود دارد که هنوز فکر میکند چوب جنگل فقط به درد سوختن و زغال شدن میخورد در حالی که 33 کارکرد ارزشمند از نگهداری جنگلها وجود دارد که تعریف از ارزشگذاری اقتصادی محیط زیست را باورپذیرتر و عملیتر میکند.
منبع : تجارت فردا
دیدگاه تان را بنویسید