چه کسی معلم است؟

۵۵آنلاین :

55 آنلاین:

معلمی شغل است و همه ما راضی هستیم و مباهات می‌کنیم که شغل معلمی داریم و نان معلمی می‌خوریم. شغل معلمی اشرف مشاغل است. اما موقع و مقام معلم در تاریخ دگرگون شده است. معلمی همیشه شغل بوده است و البته «شغل» هم معنای دیگر پیدا کرده است. معلم خداست و او اسماء را به ما آموخته است. به خدا که نمی‌توان شغل نسبت داد.

این تعلیم، تعلیم خداست. وقتی به عالم انسانی می‌آییم، در این عالم هم کسانی هستند که معلمند اما ضرورتا شغل معلمی ندارند. ما چه بخواهیم و نخواهیم از تعلیم و خرد انبیاء و اولیاء و شاعران و متفکران و حکیمان بهره برده‌ایم. آن‌ها که لزوما شغل معلمی نداشته‌اند. این شغل، با شغلی که ما امروز داریم تفاوت دارد. شغلی که ما داریم به خصوص در زمانه جدید خطر این را دارد که ما را در شغل منحل کند و ما به شغل تبدیل شویم. یونانیان کار را مشقت می‌دانستند. کار متعلق به خانه بود. بردگان کار می‌کردند. غایت کار را دیگران تعیین می‌کردند. مردم آزاد تامل می‌کردند و کار متعلق به خانه بود و در خانه بردگان کار می‌کردند. اصلا اکونومیا یا اقتصاد امروزی، منظورش تدبیر منزل بود. تدبیر منزل دستور خانه است. دستور خانه امروز به جامعه آمده است. دیگر کار، کار خانه نیست. کار مردم عادی است. کار جهان سرمایه‌داری، آدمی را از خویش بیگانه می‌کند.

زمانه ما زمانه کار است و مردم باید کارهای مفید بیاموزند و وظایفی که دارند انجام بدهند. درس امروز درس زندگی و شغل و معاش است اما درس جان نیست. ما از شغل نمی‌توانیم صرفنظر کنیم. ما هر کدام علمی را تعلیم می‌کنیم که زمان به آن نیاز دارد. عرب دانشگاه را به خوبی جامعه ترجمه کرده است. یعنی دانشگاه مثال جامعه جدید است. به جامعه جدید سامان می‌دهد و نیازهایش را برطرف می‌کند. به واژه یونیورسیته توجه کنید. در آن چیزی از دانش و علم پیدا نیست. دانشگاه امروز چیزی غیر از مدرسه لوکان ارسطو یا آکادمی افلاطون و ... است.

معلمی دو معلمی است. یکی معلمانی که می‌آموزند و با آموزش آن‌ها می‌توان محاسبه کرد که دانش آموز و دانشجو چه اندازه آموزش دیده‌اند. معلمانی هم هستند که مطلب خیلی نمی‌آموزند ولی انگیزه‌ای ایجاد می‌کنند که دانش آموز و دانشجو طلب می‌کند. مستعد آموختن می‌شود. دانشجو را مستعد علم آموزی می‌کنند. معلمان اصلی این گروهند گرچه آن‌ها متعلمان زیادی ندارند و معلم اولی، مطلوب است. اما وجه معلمان اول متاثر این است که معلمان دوم باشند. معلمانی باشند که شعله در جان ما بیفروزند. اگر این معلمان نباشند معلمان اول هم به کار نمی‌آیند. جامعه‌ای که تفکر ندارد نمی‌داند که علمش را در کجا باید به کار ببرد. علم در جامعه باید به کار بیاید چون علم عدل است و عقل است.

معلمانی هستند که هر دو صفت را دارند هم معلم اولند و هم دوم. به مناسبت روز معلم که روز شهادت استاد شهید مطهری است بگویم که آقای مطهری هر دو صفت را داشتند. به تمام معنا معلم بودند. ایشان مطالبی که ذاتش روشن نیست را روشن بیان می‌کردند.

امروز معلم نوع دوم مغفول مانده و فراموش شده و تحت‌الشعاع نوع اول قرار گرفته است و معلمی که به ما روح بدهد و طلب علم ایجاد کند کمتر داریم و زمانه هم چنین معلمی را نمی‌خواهد. اصلا نیاز به او حس نمی‌شود. به همین جهت هم هست که درس ما و بحث ما و فلسفه، رونق و اهمیت چندان ندارد و آنچه هست به صورت علم آموزشی درمی‌آید. اما اینکه جای فلسفه کجاست دانسته نمی‌شود. فلسفه که در ظاهر رغبت نمی‌دهد. فلسفه که در ظاهر درد و محبت نیست. اما فلسفه در باطن صورت تجسم یافته تفکری است که زندگی با آن قوام یافته است. ارسطو می‌گفت که انسان حیوانی سیاسی است. یعنی انسانیت در مدینه متحقق می‌شود و یعنی سیاست و اخلاق یکی است. اما همین قول ارسطو آغاز جدا شدن نظر و عمل در تاریخ تفکر است. ما امروز کتاب ارسطو را می‌خوانیم چنانکه شیمی می‌خوانیم. ما باید فلسفه را بخوانیم و آن را در جایش قرار دهیم. فلسفه جان است. فلسفه فیلوسوفیاست. ما اگر جان نداشته باشیم که این دست کار نمی‌کند. این چشم نمی‌بیند و این زبان حرف نمی‌زند. اگر فکر می‌کنند که بی‌جان ارگان‌های جامعه می‌توانند کارآیی داشته باشند، پندار بیهوده است. این جان آمدنی است. فراگرفتنی است و با طلب می‌آید و اگر طلب نباشد نمی‌آید. تفکر سدره نشین است. باید برابر آن خاشع خاضع بود. وقتی تفکر می‌آید زندگی جان پیدا می‌کند. اگر نباشد همیشه تنها و سرگردان هستیم.

· آنچه خواندید صورت باز ویراسته و تلخیص شده سخنرانی رضا داوری اردکانی در دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجی دانشگاه علامه طباطبایی به مناسبت روز معلم در تاریخ 13/2/1395 است که برای انتشار به صورت اختصاصی در اختیار اتاق فکر صدا قرار گرفته است.

منبع: مجله ی صدا