کمّیت علیه کیفیت

۵۵آنلاین : دکتر حسین باهر*

جمعیت در روند طبیعی خود مراحلی را طی کرده است. در ابتدا خانواده‌ها پر‌جمعیت بودند و به‌تدریج کم‌جمعیت شدند و درحال‌حاضر می‌توان گفت این روند در سطح جهانی به سمت «تک‌واحدی» شدن در حرکت است.

این روند نشان می‌دهد که ما در رابطه با جمعیت به‌اصطلاح کم‌لطفی کرده‌ایم و دقت‌های لازم را چندان به‌ عمل نیاورده و به روایاتی که از پیامبر اکرم (ص) وجود دارد، چنان‌که باید توجه نکرده‌ایم.

زمانی بود که جمعیت زیاد برای امرار‌معاش خانواده بسیار مفید بود. حتی‌‌الامکان سعی می‌کردند که هم در ازدواج و هم در بچه‌دار‌شدن تعداد زیاد را رعایت کنند. شلوغی خانواده‌ها از قدیم‌الایام زبانزد بود و جمعیت خانواده از تعداد 70 و 80 نفر به بالا بود، ولی با گذشت زمان، چهار مرحله را طی کرد و از قبیله و طایفه به خانواده و خانوار رسید و الان تقریبا می‌توان گفت که به خانه‌های مجردی رسیده است. من قانونی را کشف کرده‌ام که بر ‌اساس آن، حاصل‌ضرب کمیت در کیفیت، یک مقدار ثابت است.

معنی‌اش این است که به‌طور‌کلی و مانند آنچه در کل طبیعت وجود دارد، هرچقدر تعداد افراد یک خانواده زیادتر باشد، کیفیت فرزندان آن خانواده پایین‌تر خواهد بود.

در کل طبیعت چنین وضعی وجود دارد که موجودات در رده‌های پایین‌تر بچه‌های بیشتری دارند؛ مثلا موش‌ها تعداد زاد‌و‌ولدشان بیشتر از گربه‌هاست و به شیر که می‌رسیم، می‌بینیم یک‌بار در سال بچه‌دار می‌شود.

این نشان می‌دهد که رابطه‌ای بین کمیت و کیفیت زادوولد وجود دارد.

از منظر مکتب کنش‌شناسی عرفان کاربردی، این قاعده در کل هستی وجود دارد که حاصل‌ضرب کمیت در کیفیت یک مقدار ثابت است؛ مثلا می‌توانید این قاعده را در مورد میوه‌ها بررسی کنید. اگر یک بوته خربزه مثلا 10 خربزه باشد، کیفیت آن پایین‌تر از بوته‌ای است که دو خربزه به آن باشد و به همین علت است که آن را هرس می‌کنند.

مشکلی که اکنون در سطح جهانی داریم، مسئله مهاجرت جمعیت‌های زیاد کشورهای فقیر به سرزمین‌های کم‌جمعیت است و اینکه سرزمین‌هایی مانند کانادا، آمریکا، سوئد، نروژ یا دانمارک اقدام به گزینشگری می‌کنند و اگر مهاجران را می‌پذیرند، گزینش می‌کنند و نخبه‌ها را می‌برند. در مورد ایران نیز چنین اتفاقی افتاده است.

اکثر جمعیتی که بعد از انقلاب از ایران رفته‌اند، نخبه‌ها و مغزها بوده‌اند و به این علت به این پدیده اصطلاحا «فرار مغزها» می‌گویند.

در جمع‌‌بندی، باید گفت جمعیت در حداقلی لازم است.

بین دو تا چهار فرزند آماری است که من از منظر رفتارشناسی برای جمعیت خانواده در نظر می‌گیرم، حداقل دو نفر و حداکثر چهار نفر، کمتر از این ایجاد تنهایی و انزوا در آخر عمر خواهد کرد و بیشتر از آن ایجاد نابسامانی معیشتی می‌کند. در هر دو صورت به ‌نظر من پسندیده نیست. ایران ما احتیاج به جمعیت بیش‌از‌حد ندارد. اگر چهار فرزند به‌دردبخور داشته باشیم، بهتر از 14 بچه است.

* فوق‌دکترای رفتارشناسی، عضو فرهنگستان علوم پزشکی، شاخه سلامت اجتماعی