ناامیدی سم است

۵۵آنلاین :

در دوره دوم اصلاحات عده‌ای از سرعت حرکت دولت و شخص رئیس‌جمهور راضی نبودند و آن را در برابر موج مطالبات ناچیز می‌دانستند. آنها ابتدا رئیس‌جمهور را ناتوان خواندند و سپس خواستار استعفایش شدند. تصورشان این بود که رئیس‌جمهور به دلیل مشی ملایم خود عملا مانع از تحقق سریع‌تر عزم عمومی شده است. اوج آن حرکت شاید در مراسم ۱۶ آذر در دانشگاه تهران دیده شد که بخشی از آن جریان در مقابل رئیس‌جمهور شعارهای مخالف‌خوان داد و پاسخ هم این بود که ان‌شاءالله بعد از من افرادی خواهند آمد و مطالبات شما را محقق می‌کنند. خوانش دوباره این داستان در این روزها تراژیک است. همه می‌دانند که هشت سال سخت بعد از او چگونه گذشت و چطور همه کاشته‌ها ویران شدند و به‌جای آنها، پاره‌ای جریان‌های بی‌ریشه و گنده‌گو و هزینه‌‌آفرین و فسادزا روییدند. بگذریم! دو چیز در آن دوران سبب روی‌کارآمدن احمدی‌نژاد و ماجراهای پس از آن شد: اول توهمی که در میان جریانات رأس اصلاحات شکل گرفته بود که تصور می‌کردند اقبال عمومی را در هر صورت در اختیار خواهند داشت، در نتیجه هیچ‌یک برای مذاکره و ائتلاف با دیگری پیش‌قدم نبود و انشقاقی خانه‌خراب‌کن ایجاد شد. دوم یأس و افسردگی و سرخوردگی عمومی که جامعه را از مشارکت در انتخابات دلسرد کرد و میدان را برای مانور رقیب خالی گذاشت. سهل است که این دو عامل هم‌افزایی هم داشتند؛ یعنی به میزانی که اختلافات عمیق‌تر جلوه می‌کرد، جامعه هم فضای مطلوب خود را دور از دسترس‌تر می‌یافت. احمدی‌نژاد و جریان آبادگران شورای شهر در تهران و شهرهای بزرگ درواقع از فضای پراکنده درون و یخ‌زده و ناامیدِ بیرون سر برآوردند.

امروز بازخوانی آن تجربه تلخ مهم‌تر از قبل است. من چندان قائل به بازسازی یا انطباق تاریخی نیستم، ولی درس‌آموزی از تاریخ شرط عقلانیت است. از ماه‌ها قبل دو جریان تندروی کاملا متضاد - یکی خارج‌نشین و حامی تهاجم نظامی و تحریم اقتصادی و دیگری در داخل با چهره خشن- در ظاهر همسو شده‌اند که مصلحان و همان‌ها را که تا امروز بیشترین هزینه‌ها را برای پیشرفت جامعه پرداخته‌اند مقصر نشان دهند و جامعه را در معرض استیصال و در نقطه ناامیدی عمومی قرار دهند. روشن است که سخن این یادداشت تبرئه جریان اصلاحات از خطا نیست. سهل است که در این جریان هم احتمال اشتباه هست. البته قابل مقایسه با جریان دیگر نیست، چون هم قدرتش محدود است و هم شفافیتش بیشتر. سخن اساسی این است که خطا از هر سو نباید جامعه را نسبت به امکان اصلاح ناامید کند. باید بهوش بود؛ اولا هیچ‌چیز نباید سطوح فوقانی اصلاحات را از ضرورت حرکت هماهنگ و یکپارچه و بازسازی درونی بازدارد. در جامعه هم همه باید بدانند ناامیدشدن یا افسردگی نقطه توقف همه آن چیزی است که تا آن روز طلب می‌شده و هر حرکتی پیشاپیش به رفع آن افسردگی منوط است. از سوی دیگر باید دانست ناامید‌کنندگان هم هدفشان تحول وضعیت به سمت گره‌گشایی یا معیشت بهتر یا فضای بازتر نیست، بلکه از ایجاد وضعیت ناامیدی جز فضای بسته و محدودیت بیشتر و بازشدن راه برای تندروها درنمی‌آید. به‌عبارت دیگر ناامیدی دقیقا فرش قرمزی است که فضا را برای علتی که باعث ایجاد خود آن شده می‌گشاید. هفته گذشته همایش امید اجتماعی در یکی از دانشگاه‌های تهران برگزار شد. از این رویداد و خوش‌فکری و همتی که آن را تدارک دیده باید استقبال کرد. امید اجتماعی نیروی محرکه همه حرکت‌های اصلاحی آینده است. دمیدن بر امید اجتماعی هرگز به معنای نادیده‌گرفتن مشکلات کوچک و بزرگ و انتقادات یا اعتراضات فراگیر نیست، بلکه برعکس امید، راه را بر پیگیری و اصلاح روش‌های ناکارآمد و نادرست می‌گشاید. بدون امید هیچ پیشرفتی نخواهد بود. کسی که عزم قله یک کوه رفیع را دارد، از ابتدا بر ناهمواری و سختی راه پیش‌رو آگاهی دارد و در مواجهه‌ با آنها ناامید نمی‌شود. پیشرفت و فردای بهتر قطعی است اگر شعله امید همچنان روشن باشد و بر دل‌های روندگان راه بتابد و راه‌ها را نمایان کند. چنین باد.