زندگی‌هایی که تباه می شود

مجتبی پارسا| دختر کوچکی که پیراهن صورتی رنگ پاره‌ای بر تن دارد و به نظر ٣ساله می‌رسد، لبخند می‌زند. او به ستونی از بامبو که سقف خانه‌شان را نگه می‌دارد، تکیه داده است. درست ٥متر پایین پای او، بستر رودخانه‌ خشک‌شده وجود دارد. حالا با آمدن فصل باران‌های شدید، دره‌های شیب‌دار در کنار پناهگاه‌های آوارگان روهینگیایی به نگرانی جدیدی مبدل شده است. تابستان ‌سال گذشته، زمانی که صدها‌هزار پناهجوی روهینگیایی از دست جنایات دولت و ارتش میانمار به بنگلادش گریختند، دولت این کشور زمین‌هایی را برای اسکان پناهجویان در اختیار آنها قرار داد. این زمین‌ها درواقع جزو منابع طبیعی بنگلادش است؛ جنگل‌های زیبا، متراکم و سرسبزی که تا کیلومترها به سمت جنوب کشور کشیده شده است. پس از اسکان پناهجویان، این جنگل در عرض چند ماه کاملا از بین رفت و از آن تنها خاک باقی ماند. فصل بارانی بنگلادش به‌زودی از راه می‌رسد؛ فصلی با بارش‌های شدید و چندین روزه. به غیراز آن طوفان‌های موسمی نیز بین مارس تا جولای در این کشور اتفاق می‌افتند. محمد رافیک ٢٧ ساله می‌گوید: «من بسیار نگران فصل بارانی هستم. ما در میانمار خانه‌های خوبی داشتیم که طوفان آنها را خراب می‌کرد؛ چه برسد به این خانه‌ها که از پلاستیک و بامبو ساخته شده‌اند.» هجوم سریع و بی‌سابقه آوارگان روهینگیایی به بنگلادش در ماه آگوست‌سال گذشته، آژانس‌های حقوق بشری را بسیار متعجب و نگران کرد. در نتیجه این هجوم هزاران خانه در بنگلادش ساخته شدند، اما با بامبو و پارچه‌های کهنه و پلاستیک. یکی از کارکنان امدادی می‌گوید: «زندگی این مردم به خطر خواهد افتاد. خانه‌هایی که در بالای تپه‌ها ساخته شده‌اند، در خطر رانش زمین قرار دارند و خانه‌های پایین‌دست هم در معرض سیل.» در یک مطالعه که توسط دانشگاه داکا و کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل صورت گرفته، اعلام شده که بیش از یک سوم مناطق آوارگان تحت‌تأثیر سیل قرار خواهند گرفت، یعنی چیزی حدود ٨٥هزار آواره، پناهگاه‌های خود را از دست خواهند داد. همچنین ٢٣هزار پناهجوی دیگری که خانه‌هایشان را در شیب‌های تند ساخته‌اند نیز در معرض خطر رانش زمین قرار دارند. بنگلادش به خاطر موقعیت جغرافیایی‌اش که در بالای خلیج بنگال قرار دارد، بسیار نسبت به طوفان‌های موسمی، آسیب‌پذیر است. در‌ سال ١٩٧٠ یک طوفان موجب کشته‌شدن حدود ٥٠٠‌هزار نفر در این کشور شد. گرچه آژانس‌های کمک‌رسان تلاش می‌کنند که خطرات فصل بارانی را کاهش دهند، اما آنها با دشواری‌های دیگری مواجهند. شیخ حسینه، نخست‌وزیر بنگلادش، به خاطر آن‌که‌سال گذشته اجازه ورود بیش از ٧٠٠‌هزار پناهجو را به جنوب کشورش داد بسیار مورد انتقاد شدید قرار گرفته، با این حال، این آوارگان به‌عنوان پناهجو به رسمیت شناخته نمی‌شوند. با وجود انتخابات عمومی در پایان‌ سال در بنگلادش، دولت اصرار دارد که این کمپ‌ها و اردوگاه‌ها برای حضور دایمی آوارگان نیستند. این مسأله حالا برنامه‌ریزی برای فصل بارانی را پیچیده کرده است. چند جاده آجری و سیمانی در هفته‌های اخیر ساخته شده است، اما آژانس‌های امدادی از برنامه‌های بلندمدت منع شده‌اند. این آژانس‌ها درحال ساخت پل‌هایی با بامبو و کیسه‌های شنی هستند. این به آن معناست که این آژانس‌ها به جای ساخت مدارس مجبورند فضاهایی را صرفا برای سرگرمی کودکان ایجاد کنند. رومیدا، دختر ١٣ساله که ٦ماه پیش، از میانمار به این‌جا آمده می‌گوید که دلش می‌خواهد بیشتر درس بخواند. اما در فضاهای سرگرمی کودکان که توسط «براک» یک خیر بنگلادشی اداره می‌شود، کودکان تنها اجازه آواز خواندن به زبان مادری‌شان را دارند. آنها از یادگیری زبان بنگلادشی منع شده‌اند تا اطمینان حاصل شود که هیچ‌گاه نمی‌توانند با افراد محلی ادغام شوند و خود را بنگلادشی جا بزنند. بر اساس آمار آژانس پناهندگان سازمان ملل، درحال‌حاضر حدود ٩٠٠هزار روهینگیایی در بنگلادش حضور دارند که از این میان حدود ٢١٢هزار نفر پیش از آغاز بحران میانمار در تابستان گذشته در این‌جا سکونت داشتند. برخی از این کمپ‌های جنوب بنگلادش از اواخر دهه ٩٠ وجود دارند و این بدان معناست که هر فردی که در این‌جا ٢٥ ساله یا کوچک‌تر است، هیچ‌گاه بیرون از این کمپ‌ها نبوده است. رومیدا می‌گوید: «من دلم می‌خواهد که تحصیلات خوبی داشته باشم و بتوانم کار مناسبی پیدا کنم. من می‌ترسم از این‌که مجبور باشم همه عمرم را در اردوگاه پناهندگان سپری کنم.» مدرس‌ها - یا مراکز یادگیری علوم اسلامی- این شکاف آموزشی را پر می‌کنند. در سراسر اردوگاه‌ها، کودکان در مدرسه‌ها جمع می‌شوند و قرآن می‌خوانند. مساجد که از سازه‌های قوی‌تری ساخته شده‌اند، می‌توانند محلی برای سپری‌کردن فصل بارانی باشند. برخلاف بسیاری از کمپ‌های سراسر جهان، اردوگاه‌های روهینگیایی‌ها، محصور نیست و همین مسأله باعث ایجاد نگرانی‌هایی در میان بنگلادشی‌های محلی شده است. مناطق اطراف کمپ‌ها روستایی است و مردم آن فقیر هستند. آوارگان در ماه میزان معینی برنج، عدس و روغن برای پخت‌وپز می‌گیرند که بسیاری از آنها این مواد اولیه را در بازارهای سیاه می‌فروشند. در نتیجه، قیمت برنج که یک محصول کلیدی محلی است به اضافه قیمت کارگری برای کشت برنج، بسیار سقوط کرده و پایین آمده و موجب خشم محلی‌ها شده است. سوخت برای پخت‌وپز، وجود ندارد و کودکان باید کیلومترها پیاده بروند تا هیزم مورد نیاز خانواده‌هایشان را جمع‌آوری کنند. این موضوع باعث افزایش بیشتر جنگل‌زدایی می‌شود که خشم محلی‌ها را برانگیخته است. از سوی دیگر، از بین رفتن همین جنگل‌ها می‌تواند برای پناهجویان خطرآفرین باشد. فیل‌های وحشی زیادی در این جنگل‌ها زندگی می‌کنند و با از بین رفتن درختان و جنگل‌ها، آنها همچنان در این مناطق باقی مانده‌اند. ماه گذشته یک پناهجو توسط یک فیل وحشی که به چند خانه حمله کرده بود کشته و چندین نفر دیگر نیز زخمی شدند. رافیک می‌گوید: «کودکان برای جمع‌آوری هیزم، کیلومترها پیاده می‌روند. بنگلادشی‌ها بر سر آنها فریاد می‌زنند که هیزم جمع‌آوری نکنید، اما ما نمی‌دانیم که اگر این کار را نکنیم، چه باید بکنیم.» بالای سر رومیدا، در یکی از فضاهای سرگرمی کودکان، یک پوستر که با دست طراحی شده وجود دارد که خطر دیگری را در مورد پناهندگان نشان می‌دهد. در این پوستر نوشته شده است: «شب‌ها به تنهایی به توالت نروید. خدمات اجتماعی رایگان است و هیچ‌کس شما را برای استفاده از این خدمات مورد سوال قرار نخواهد داد.» بسیاری از پناهندگان می‌گویند که قاچاقچیان، مردم را به صورت قاچاقی از کمپ‌ها خارج می‌کنند. شمشیدا ٣٥ ساله می‌گوید: «من شنیده‌ام که برخی از مردم به این کمپ می‌آیند و کودکان را با خود می‌برند. دو کودک در بلوک اف ربوده شده‌اند. ما شب‌ها با یکدیگر به توالت می‌رویم و باهم می‌مانیم. هیچ‌گاه تنها آن‌جا نمی‌رویم.» روهینگیایی‌ها مایلند که کمک‌های بشردوستانه به اردوگاه‌ها همچنان ادامه یابد و داستان‌ها و روایت‌های آنها می‌تواند به حل مشکلات آنها کمک کند. در یکی از مکان‌های سرگرمی کودکان، یک دختربچه ٨ ساله حضور دارد که می‌گوید برای رسیدن به کمپ ٥ روز در راه بوده‌اند، اما با این وجود، خانواده او برای بودن در بنگلادش بسیار خوشحالند. او می‌گوید: «من بسیار خوشحالم که این‌جا هستم، چراکه در میانمار ما مجبور بودیم برای همه‌چیز هزینه بدهیم؛ اما این‌جا همه‌چیز رایگان است.» مردم روهینگیایی در میانمار، سال‌های زیادی است که با فقر و محرومیت دست‌وپنجه نرم می‌کنند. دیفتری به تازگی به خاطر واکسیناسیون کامل در اردوگاه‌ها از بین رفته است. حتی پیش از خروج و مهاجرت روهینگیایی‌ها به بنگلادش، میزان سواد و تحصیلات در میان آنها بسیار پایین بود. دکتر ریفات، که در یک کلینیک کار می‌کند می‌گوید میزان بی‌سوادی در میان آوارگان، دردسرساز است. او می‌گوید که سیستمی طراحی کرده تا مادران بدانند چه دارویی را متناسب با بیماری فرزندشان به او بدهند. او می‌گوید: «من علایمی را طراحی کردم و بر روی بسته قرص‌ها قرار دادم. مثلا در مورد مصرف دارو، روزی دوبار. سپس من روبانی را به مچ دست کودک بستم. سپس مادرش می‌داند که بسته دارویی که روبان آبی دارد را باید به کودکی بدهد که روبان آبی به دستش بسته شده.» ده‌ها پناهجوی روهینگیایی در مورد جزییات مهاجرتشان به بنگلادش سخن گفته‌اند و شرح داده‌اند که چگونه روستاهای آنها توسط نیروهای ارتشی میانمار و شبه‌نظامیان مورد حمله قرار گرفته است. در هفته گذشته، مدارک بیشتری منتشر شد که نشان می‌داد دولت برای سرپوش‌گذاشتن بر گورهای دسته‌جمعی تلاش کرده است. «کریم اولا»، اهل شمال راخین، از طریق یک مترجم سخن می‌گفت. او گفت که به روستایشان حمله کردند و ٢٥ نفر را کشتند و ٣٨ نفر را هم زخمی کردند. سخنان او توسط مردی در میان جمعیت قطع می‌شود که به زبان محلی می‌گوید: «به آنها بگو که سربازان میانمار به خواهرانتان تجاوز کرده‌اند.» کریم، حرفش را ادامه می‌دهد: «من عدالت می‌خواهم. هرچیزی را که داشتیم، در میانمار رها کردیم و آمدیم. همه‌چیزمان را!»