جامعه مثل آب است!

۵۵آنلاین :

در حقوق، اصلی داریم مبنی‌بر تناسب مجازات با جرم. در علوم دیگر هم بر همین مبنا اصلی داریم مبنی‌بر لزوم پاسخ به پرسش‌های هر بخش در بخش مربوطه؛ مثلا نیوتن پاسخ سؤال مربوط به جاذبه زمین را در فیزیک جست‌وجو می‌کرد. در علوم انسانی هم به همین صورت دو اصل راهبردی است: اول اینکه فرافکنی یک پرسش به پاسخ آن نمی‌انجامد؛ مثلا شما اگر در جامعه مشکل افسردگی داشته باشید، با کتمان یا تغییر صورت‌مسئله‌، اصل مشکل برطرف نمی‌شود. دوم هم اینکه جامعه از آنجا که یک پدیده ثابت و بلاتغییر نیست - مثل اشیا در فیزیک- پاسخ هم به نسبت باید دربرگیرنده این نسبیت باشد؛ مثلا پاسخ به پرسش ١٠ سال پیش لزوما ممکن است امروز به کار نیاید و نیاز به به‌روزرسانی داشته باشد. اینها را به‌عنوان مقدمه عرض کردم که به چند نکته اشاره کنم. اگر جامعه ما مثل هر جامعه دیگری مطالباتی دارد، نمی‌توان به همه آنها انگ سیاسی زد و درصدد پاک‌کردن صورت‌مسئله برآمد. راه‌های قهری از طریق رعب‌آفرینی هم لزوما پاسخ‌گو نیستند. با مسائل اجتماعی باید محتاط و علمی برخورد کرد. یکی از مشکلات ما در سال‌های گذشته این بوده که پاره‌ای سیاسیون اصولا درصدد نفی علوم انسانی برآمدند. این ادعا خود پیش از هر چیز سیاسی و در همین اندازه ناپذیرفتنی است. اگر کسانی که ادعا دارند مسائل اجتماعی با راه‌های غیرعلوم انسانی قابل‌علاج هستند، لطف کنند نمونه‌های تاریخی خود را هم به‌ویژه برای جوامعی با مسائل جدید نشان دهند که در این صورت سخنشان بیشتر شنیدنی خواهد بود. فعلا باید گفت توسل به نفی و نهی - دو راهبردی که هم‌اینک دهه‌هاست با جدیت پیگیری می‌شوند- نه‌تنها کارآمد نبوده بلکه به‌ نوعی مقاومت اجتماعی هم منجر شده ‌است. تا وقتی چیزی در حد تئوری و تعارف است، هر نوع ادعایی درباره آن ممکن است، ولی وقتی چیزی به مطالبه وسیع اجتماعی منجر شد، اولا سیاسی‌کردن آن بدترین پاسخ ممکن است و انگیزه مقاومت را تقویت می‌کند. ثانیا کارآمد نیست چون از راه مؤثرش وارد نشده. مثل آن است که به گرسنه‌ای که به‌خاطر فرط نیاز به غذا معترض است انگ ضدیت سیاسی بزنیم. این کار گرسنگی او را برطرف نمی‌کند، بلکه مسئله اصلی به قوت خود باقی خواهد ماند. ثالثا رعب‌آفرینی هم لزوما مؤثر نیست. جامعه مثل آبی است که در جویباری جاری است، هرجا به مانع بر خورد، راه عبورش را می‌یابد. بهترین راه در مواجهه با مطالبات اجتماعی اولا درک درست و سپس برخورد عالمانه با آنهاست. البته اصل پیشینی در برخورد با جامعه، تسامح و اعتماد و به‌رسمیت‌شناختن حقوق است.