کولبری روی خط خطر
| برف روی بامهای کوتاه کاهگلی را پوشانده و روی زمین، تبدیل به یخ شده است. غریبهها با احتیاط پلههای مشرف به روستا را بالا و پایین میکنند و البته برای مردم بومی، این ناهمواریها، هموارترین راههای زندگیشان به حساب میآید.
۵۵آنلاین :
برف روی بامهای کوتاه کاهگلی را پوشانده و روی زمین، تبدیل به یخ شده است. غریبهها با احتیاط پلههای مشرف به روستا را بالا و پایین میکنند و البته برای مردم بومی، این ناهمواریها، هموارترین راههای زندگیشان به حساب میآید. آفتاب که بالا میآید و کرکره مغازههای شهرها که بالا میرود، بیشتر مردان روستایی اطراف مریوان با کمرهایی خمیده و پاهایی کرخت شده از سرما، آرام آرام خسته از رنج شبانه، به خانههایشان برمیگردند. جوان ۲۳ ساله، لبهایش را از سوزش کمری که آتش کارگری، پوست آن را بلند کرده و تمام شب روی آن ۵۰ کیلو بار جابهجا کرده، میگذرد. مرد ۴۷ ساله که قامتش خمیدهتر از ۵ دهه زندگی است، به دختر کوچکش فکر میکند که از نداری او را تهدید به خودکشی کرده بود و مادرهایی که درد، با تمام زنانگیشان عجین شده است، زیر لب خدا را شکر میکنند که امشب نیز، مردها و پسرهایشان جان سالم به در بردهاند.
در سوی دیگری از جغرافیا، روایتی مشابه جریان دارد. اینجا، در نزدیکی آذربایجان غربی و جایی که هر روز از مرز آن، میلیاردها تومان کالا میگذرد، پسرهای نوجوان با قامت رشید مردان کرد و ترک، صبح با چشمانی خواب آلود از کار شبانه و نگاههای بیرمق، کتابهایشان را روی میز باز میکنند و به جای خالی همکلاسیای خیره میشوند که در دل بهمن، با تمام رنج روی دوشش، جان سپرده است.
خورشید به رسم هزاران ساله، هر روز از سمت مغرب غروب میکند و انگار برای مردمی که در مرزهای غربی روزگار میگذرانند، هیچ وقت طلوع نکرده است. مردمی که اعداد نیز با آنها سر ناسازگاری دارند و همه آمارها، از بیکاری و سختی گذران روزهایشان، حکایت میکنند.
کاک احمد، کاک شعیب، داده شب بو، آقای مولانی و... در فرسنگها فاصله از پایتخت زندگی میکنند و برای همین، هیچ وقت دیده نشده و صدایشان شنیده نشاله است. روایت آنها و همشهریها و همسایگان روستاییشان، چند وقتی است که به خاطر نفسهای کبود تراژدی برف و کولبر، به رسانهها و اظهارات مسئولین رسیده است اما درد دلهای تنهایی آنها، عمر و عمقی درازتر از این موجهای رسانهای دارد. «صدا» به دیار آنها سفر کرده و به خانههای کاهگلیشان سر زده و پای درد دلهای مردم روستایی نزدیک به مریوان و معلمی از سردشت، نشسته است.
- روایت اول: کاک شعیب؛ ما آنجا انگار که انسان نیستیم
زاگرس دو ماه است که کاملاً سفیدپوش شده. کولبران سوار بر ماشین به سمت مرز حرکت میکنند. آنها جزو کولبران قانونی نیستند و بجای اینکه به سمت مرز رسمی در غرب مریوان حرکت کنند؛ راه خود را از میان کوههای تنگ، بلند و همیشه برفی «تته» به سمت اورامانات و شهرهای مرزی استان کرمانشاه کج میکنند. دمای هوا زیر صفر درجه است و حتی اگر کوهستانهای سخت به نور خورشید اجازهٔ تابیدن مستقیم بدهند؛ برفهای آب شده یخ میزنند و راه را لغزنده و خطرناکتر میکند. کولبران هر بار که صاحبان بارها با آنها تماس بگیرند؛ راه کوهستان را پیش میگیرند. تا در یک مسیر چند کیلومتری، بارها را با پای پیاده از یک کوه بالا ببرند و دوباره از همان کوه پایین بیاورند. کوهی که به گفته کولبرها، شیب بسیار تندی دارد و در طول سالها کولبری در این مناطق؛ جان بسیاری را گرفته است.
مردم یکی از روستاهای ۲۰۰ خانواری اطراف مریوان؛ در کنار کشاورزی، باغداری و در موارد کمی؛ دامپروری کولبری میکنند. اهالی روستا میگویند که بیش از پنجاه درصد مردان روستا کولبر هستند. روستا میان چند کوه احاطه شده است و خانههای بسیاری روی کوهها ساخته شدهاند. بخش بزرگی از روستا دوباره بازسازی شده، بام خانهها ایزوگام شده و تعداد خانههای کاه گلی کم است؛ اما هیچ کدام ایمنی بالایی ندارد. جاده اصلی منتهی به روستا آسفالت نشده است و در این روزهای زمستانی گل، برف و یخ درهم آمیختهاند و عبور و مرور چندان آسان نیست.
زنان روستا میگویند که مردانشان صبح روز قبل به سمت مرز حرکت کردهاند. کاک شعیب یک روز در خانه مانده و همراه با دیگر کولبران به مرز نرفته است. او بیشتر از 20 سال است که کولبری میکند و از این که تابهحال بلایی بر سرش نیامده است، مدام خدا را شکر میکند: «هفته پیش مرز بودم. این هفته نیز گفتند که همراهشان بروم؛ اما سرما برای پاهایم خوب نیست.» هر دو دست و هر دو پایش در راه کولبری شکستهاند و حالا به سرما حساس شدهاند: «با همین پاهای شکسته؛ چون تجربهام از بقیه بیشتر است؛ همیشه کمکشان میکنم : بارهای خودم را رها میکنم و دست بقیه را میگیرم که نیفتند.» هم خسته است و هم دلش میخواهد نشان دهد چه کار سخت و عجیبی انجام میدهند. گوشی کوچک و قدیمیاش را برمیدارد و تصاویری را از خودش نشان میدهد، همراه با دیگر کولبران، برف را شکافته و جاده کوچکی ساختهاند. برف درست تا شانههای رنجورش رسیده و او در میان همین برف، ایستاده است. کت پاییزی نازکی به تن دارد و کفش ساده و روستاییاش نیز کاملاً خیس شده است؛ بدون کلاه یا دستکش، کاک شعیب در حالی که لبخند تلخی میزند؛ با زبان کردی میگوید: «شهرم ئه کهم ئهم قسانه بکهم» به فارسی میشود: «به خدا شرم میکنم که این حرفها را به زبان بیاورم.»
هر جملهای که کاک شعیب ادا میکند، گرهی از روایت خطهای جا افتاده روی پیشانیاش میگشاید: «ما آنجا انگار که انسان نیستیم. همه ما در یک خانه با یک هال و اتاق زندگی میکنیم و برای گرم شدن فقط که چراغ نفتی داریم که آن را هم بین اتاق و هال خانه تقسیم میکنیم.» کولبران در شهرهای مرزی، دسته جمعی خانه کرایه میکنند تا زمانی که صاحبان بارها با آنها تماس بگیرند در ساعت قرار در محل حاضر شوند. صاحبان بار، هر کیلو بار را به کاک شعیب ۲ هزار تومان میدهند. او به «صدا» میگوید آنقدر کولبر زیاد است که اگر همین مقدار را هم قبول نکند؛ به راحتی میتوانند بار را به کسی دیگری بدهند. آنها فقط میخواهند بارشان به سلامت به مقصد برسد؛ برای کولبرها ارزشی قائل نیستند و گاهی نیز به اما دروغ میگویند: «به یکی از کولبرها گردو داده بودند، اما درباره اسلحه داخل بار به او چیزی نگفته بودند. کولبر را گرفتند و به زندان انداختند. هیچ کولبری حاضر نیست ریسک جابهجا کردن اسلحه و بارهایی از این دست را قبول کند.»
بار اکثر کولبران این روستا گردو است. میگویند بارها به همه جا فرستاده میشوند اما مقصد اصلی تهران است. کاک شعیب از نان حلالی که بر سفره خانوادهاش میبرد، خوشنود است. «به فرض که با نان حرام شکم زن و بچههایم را سیر کردم و به آنها دروغ گفتم. آن دنیا که نمیتوانم دروغ بگویم.» دخترش مشکلات مادرزادی دارد، یک بار عمل شده استان اما نیاز به عمل جراحی دیگری دارد که هنوز است پولی برایش پیدا کند و مدام نگران است که سن دخترش بالاتر برود. گرد سپیدی روی موهای کاک شعیب نشسته و از آنها نیز چنین روایت میکند: «من جز کولبری چارهای ندارم. موهای سرم در راه باغداری سفید شد و چیزی دستم را نگرفت. چند بار خواستم در مریوان دستفروشی کنم؛ اما به یک ساعت نکشید که ماموران شهرداری مجبورم کردند وسایلم را جمع کنم. تازه هر کاری که انجام میدهیم نیاز به یک سرمایه قبلی دارد. ما که فقیر به دنیا آمدهایم و چیزی به دستمان نرسیده است؛ نمیتوانیم شغل جدیدی را شروع کنیم.»
- روایت دوم: کاک احمد؛ به قرآن هیج کار دیگری در مریوان نیست
«اگر همین الان به او زنگ نزنید، ممکن است بار روی دوشش باشد و دیگر نتواند جواب تلفن بدهد.» همسر مردی که روزهایش را با کولبری میگذراند، از اینکه شوهرش برای رسانهای، درددل کند و از سختیهای کارش بگوید، خوشحال میشود. اما ساعت از ۹ شب میگذرد و کاک احمد ۴۷ ساله، دل به کوه میزند و دیگر در دسترسی نیست. روز بعد، حوالی ساعت دو ظهر، کاک احمد تازه به خانه برگشته و میگوید: «میدانید؟ من شبها سر کار میروم. برای همین تازه کارم تمام شده و به خانه رسیدهام. دارم از حال میروم، باید استراحت کنم. میشود ساعت ۴ عصر زنگ بزنید؟» زبان اصلیاش کردی است و فارسی را هم با لهجهای کردی حرف میزند و سادگی روستایی، از لحن صدایش پیداست.
او بعد از دو ساعت استراحت، بقچه دلش را برای «صدا» باز میکند: «شبها ساعت یک و دو به مرز میرویم. بیشتر باری که حمل میکنیم، گردو، لیمو و چای است. هر بار ۴۰ کیلو میبریم. کل رفتوآمد ما یکی دو ساعت میشود اما سختی کار خیلی بیشتر از این به ما میگذراند.» او برای توصیف هوا، نه از سرما که از عبارتی سنگینتر استفاده میکند: «هوا یخ است. واقعاً یخ است. هوا یخ است و کمین هم زیاد است. ماموران سریع از راه میرسند و ما را میگیرند. تابستان ۷۰، ۶۰ کیلو بار میبردیم ولی الان هر کاری که میکنیم، واقعاً آخرش بیشتر از ۵۰ کیلو بار نمیتوانیم جابهجا کنیم.»
کولبری هم مثل هر بازار دیگری، مظنه دارد. در اینجا مظنه آدمهایی که ذرهذره برای هر بار، جانشان را میدهند، آنقدر پایین است که ناخودآگاه با سؤال «به تومان؟!» همراه میشود: «بله. برای هر بار، ۸۰۰ تومان میدهند. البته الان قیمت را پایین آوردهاند، تابستان تا کیلویی ۱۳۰۰ هم میدادند. ما هم نمیدانیم چرا وقتی هوا هم سرد شده، قیمت را کمتر کردهاند. حالا حساب کنید هم هوا سرد است و ما کمتر کار میکنیم، هم اینکه خودشان قیمت را پایین آوردهاند.» کاک احمد هر شبی که دل به کوه و یخ بزند، حدود سی تا سی و پنج هزار تومان نصیبش میشود و حالا ۵ سال است که جز کولبری، کار دیگری نکرده است. او از دسته روستاییانی است که بختشان را در پایتخت هم آزمودهاند: «قبل از آن، در تهران کارگری میکردم. اما نه زن و بچه را میتوانستم تهران بیاورم، نه اینکه میتوانستم هر ماه برایشان خرجی کامل بفرستم، نمیشد دیگر، دوباره برگشتم مریوان و واقعاً اینجا بجز کولبری، هیچ کار دیگری وجود ندارد.» کاک احمد در شرایطی روزی سی هزار تومان به دست میآورد، که هر شب برایش کار باشد. اما شبی که همسرش خوشحال بود شوهرش سر کار است، بعد از ۴۰ شب تازه به کار رسیده بود: «همه چیز را همان روز خرج میکنیم. معمولاً چیزی برای آخر ماه نمیماند. اصلاً معلوم هم نیست که چند وقت به چند وقت سر کار برویم. خیلی باشد، ماهی ۳۰۰ هزار تومان برایمان بماند و اینقدر پول داشته باشیم.» او از سختیهای کارش چنین روایت میکند: «سخت است دیگر هوا یخ است. آدم میافتد، دست و پایش میشکند. مامورها میآیند، راه بسته میشود.»
بسته شدن راه، یکی از ترسناکترین کابوسهای شبانهشان است: «در مرز و خاک عراق هستیم. وقتی میبینیم مامورها آمدهاند، باید آنقدر یک جا قایم شویم و صبر کنیم تا آنها بروند و بتوانیم دوباره راهمان را ادامه دهیم.» او از بازخوانی این سختیها، رگههای عصبانیت مردانه در صدایش مینشیند: «به قرآن در مریوان صبر هیچ کار دیگری نیست. من خبر دارم، آنهایی که به ما بار میدهند، وضع خودشان خیلی خوب است، ما اصلاً برایشان خرجی محسوب نمیشویم. ولی خیلی وقتها، پول خودمان را هم به ما نمیدهند.» کاک احمد، سه میلیون تومان از یک صاحب کار طلبکار است: «پارسال، تمام سال کار کردم. پولم را خوردند. هرچه زنگ میزنم جواب نمیدهند. نه فقط من، برای کولبرهای دیگر هم همینطور شد.»
کاک احمد، در سرما و تنهایی کوه برای خانواده دل به خطر میزند و محبت دخترانه نیز، نصیب کول خمیده پدرانهاش نمیشود: «دخترهایم ناراحت نیستند. خودشان همهاش میگویند بابا برو کار کن. میگویند ما مدرسه میرویم، خرج داریم و باید پول ما را بدهی. شبهایی که خانه مانده باشم، ناراحت میشوند.»
- روایت سوم: زنانی که درد، با تار و پود زنانگیشان عجین شده است
زنان کولبرها میگویند همیشه اضطراب دارند و شبها به راحتی نمیخوابند. حتی وقتی مردهایشان در سختترین شرایط به سر میبرند؛ نمیتوانند غذاهای خوب بخورند. آنها از شلیکهای مرزبانها میگویند: «مرزبانها تیر هوایی شلیک میکنند. تا کولبرها را بترسانند. اما گاهی فرمان تیر هم دارند و به طرفشان تیراندازی میکنند، دیگر هرکس خودش و شانسش» اهالی روستا خاطره مشترکی درباره مرگ کولبران دارند: «یکی از مردها از دست مامورها فرار میکرد که به داخل آب افتاد. خانوادهاش بعد از ۳ روز جسدش را از آب بیرون کشیدند.» آنها میگویند که یکی دیگر از کولبرها را هم کولبرهای دیگر سوار بر ماشین کردند و به مریوان رساندند؛ وگرنه از سرما جانش را از دست میداد.
سرما و تیراندازی تنها دغدغههای خانوادههای کولبر نیست. آنها نگران مینهای جامانده از جنگ هشت ساله هستند که در مناطق کوهستانی کاشته شدهاند. یکی از افرادی که پیشتر کولبر بوده است میگوید: «ئ یمه له دهستی مهئمور رامان ده کرد که ئهیان قیراند: مهرؤن! ئهوی مینی لییه.» این عبارت تلخ کردی، به فارسی این طور شنیده میشود: «ما از دست مامورها فرار میکردیم که داد میزدند: نروید! آنجا مین دارد.» داده شب بو یکی از زنان روستاست. شوهرش راننده است و در طول هجده سالی که ازدواج کردهاند؛ همیشه مستأجر بودهاند. مدام میگوید که افسرده است و چند بیماری دیگر را نیز اسم میبرد که باید بابتشان درمان شود اما پولی برای ویزیت دکتر و خرید دارو ندارند: «شوهرم یک پیکان دارد که پولی که از مسافرکشی به دست میآورد، فقط خرج خود ماشین میشود. حالا هم ماشینش دوباره خراب شده است و رفته است مکانیکی.» داده شب بو؛ دو فرزند دارد. پسرش که تازه دبیرستان را تمام کرده است؛ هفته پیش برای اولین بار همراه با دیگر کولبران به مرز رفته بود. میگفت: «تا کی باید بیکار باشم؟ میخواهم کار کنم. .لی هنوز خبری از دستمزدش نیست. وقتی رفت 100 هزار تومان داشت، آنجا تلفن کرد که باز برایش پول بفرستیم و وقتی برگشت هیچ پولی نداشت. آن مدتی که نبود، من و خواهرش چشمهایمان خیس اشک بود. طاقت دوری و دیدن سختی کشیدنش را نداشتم؛ این بار اجازه ندادیم که با دوستهایش برود.» نارین؛ دختر داده شببو ساکت بود و از خاطرات چند روزی که برادرش کولبری کرده بود و تمامش را برای خواهر تعریف کرده بود؛ چیزی نگفت.
- روایت چهارم: پسری که با 50 درصد سوختگی، کولبری میکند
یکی از کولبران روستا، 23 سال بیشتر زندگی نکرده و در طول این سالهای جوانی، بختش را هم در پایتخت و هم در شهرهای مرزی، آزموده است، بختی که در هیچ جغرافیایی یار او نبوده است. در تهران کارگری کرده و در ۱۸سالگی، به خاطر حادثهای در محیط کار ۵۰ درصد از بدنش سوخته است. نتوانسته حق و دیهاش را بگیرد و صاحب کارها با 20 میلیون تومان، راضیاش کردهاند به روستایشان در اطراف مریوان برگردد و در روستا نیز، با همان کمر سوختهاش، به کولبری رسیده است.
مادر او از سختی کار پسرش چنین روایت میکند: «برای اینکه جای سوختگیاش اذیتش نکند؛ لباس گرم و کلفتی به اسم فهرنجی میپوشد و بعد بار را روی دوشش میگذارد.» شوهر او، کارگر فصلی است؛ سنش بالا رفته و سه ماه است که یک قران هم کار نکرده. زمانی که مادر از سوختگی التیام نیافته پسر حرف میزند، پدر آرام سرش را پایین میاندازد و با پاهایش بازی میکند. میگویند این بار آخری که پسرشان به مرز رفت؛ ۱۰۰ هزار تومان قرض کردهاند تا خرجی راهش باشد. حزن روی صدای مادر سنگینی میکند و او با لحنی آرامتر میگوید: «پسرم دزدی نمیکند؛ مال کسی را نخورده است و فقط همین کار را میتواند انجام دهد.» کولبران میگویند فقط برای رفتن و برگشتن از مرز، بیشتر از ۱۵۰ هزار تومان پول نیاز دارند. آنجا مجبورند مواد خوراکی بخرند و منتظر تلفن بمانند. بعضی از آنها بعد از چند روز انتظار، دست خالی و بدون بار برمیگردند.
- روایت پنجم: کولبرانی که قانونی، با دوشهایشان کار میکنند
شهر مریوان در میانه دو دسته روستا قرار دارد. در مسیر شهر مریوان به سمت مرز رسمی باشماق، روستاهایی هستند که مردمش به ندرت کولبری غیرقانونی انجام میدهند. به آنها کارتهای کولبری داده میشود تا بتوانند هر هفته به مرز رفته، بارها را در یک مسافت 50 متری جابهجا کنند و هر بار برای این کار به آنها ۱۰۰ هزار تومان پرداخت میشود. مسیر آفتابگیر دارد، کولبران برای راحتی کار گاری خریدهاند و نیروی انتظامی بر وضعیت نظارت دارد. کاک محمدامین یکی از همین افرادی است که سه سال است کارت کولبری دارد. او ساکن روستایی است که حدود چهل دقیقه با مریوان فاصله دارد. جاده روستا که از جاده اصلی جدا میشود؛ خاکی میشود و شیب تندی دارد که عموماً رانندگان را دچار مشکل میکند. روستاییان کشاورزی و دامداری میکنند. پیش از اینکه مرز باشماق رسمیشود و کارت کولبری میان ساکنینش توزیع شود؛ مردان این روستا هم سوار بر اسب و الاغ، شبانه به سمت مرز حرکت میکردند و وسایل الکتریکی پوشاک و خوراکی همراهشان میآوردند. اما در طول سه سال گذشته، وضع مالی روستاییان رو به رشد بوده است. کاک محمدامین که به تازگی تغییراتی در ظاهر خانهاش ایجاد کرده است درباره کولبری قانونی میگوید: «افراد برای داشتن کارت کولبری باید شرایط خاصی داشته باشند؛ مثلاً حداقل ۶ ماه در روستایی که ساکنینش کارت کولبری دارند؛ زندگی کنند، سربازی رفته باشند، ازدواج کرده باشند یا بیوهزن باشند؛ مثلاً مادرم با من زندگی میکرد و تا قبل از اینکه فوت کند؛ با کارت او هم کار میکردم.»
همه افرادی که کولبری میکنند اهالی روستاهای اطراف نیستند، بلکه بعضی از آنها در مریوان زندگی میکنند و تنها راه معیشتشان کولبری است. یکی از محلههای بسیار قدیمی شهر مریوان؛ جایی که آسفالتها کنده شدهاند و زمین همیشه خاکی است، خانهها کوچک، غیراصولی و ناایمن ساخته شدهاند و بخش بزرگی از خانهها روی کوه و غیرقانونی هستند و سقف یکی، حیاط دیگری است. خانه کاک صالح بعد از ۷۰ پله، یکی از آخرین خانههای روی کوه است. کاک صالح و همسرش دو فرزند دارند. همسایهها میگویند خانهاش شبانه و غیرقانونی ساخته شده و فضای داخل آن، کمتر از ۲۰ متر است، سقف را با تنههای درخت نگه داشتهاند و یکی، دو سال قبل باران قسمتی از خانه را تخریب کرده است. زن کاک صالح میگوید که بعد از چند ماه بیکاری، دوباره به مرز رفته است و میخواهد با پولش سری به دکتر بزند، چون کمر و پاهای همسرش به شدت درد میکند: «بارش همیشه گردو است. ولی هر بار که کولبری میکند باید چندین بار به صاحب بار زنگ بزند تا پولش را واریز کند. حتی بعضی از صاحب بارها با کولبرها شرط میگذارند که اگر بتوانند چندبار کولبری کنند، بعد پولشان را میدهند. این کار پر از خطر است و خیلی احتمال دارد بار را بگیرند. اگر این اتفاق بیفتد، پول آن چند بار از دستمان میرود.» او میگوید هربار که شوهرش برمیگردد، فقط ۳۰ هزار تومان برایشان باقی میماند: «نمیتوانستیم بچه بزرگمان را به مدرسه بفرستیم. اما تهدیدمان کرد که باید برگردد و ما مجبور بودیم که این کار را بکنیم. حالا هم خیرین کمک میکنند که ادامه تحصیل بدهد.»
بعد از آنکه ۴ کولبر سردشتی، در بهمن گرفتار شدند و چهره در نقاب خاک کشیدند، مسئولین مختلف نسبت به این اتفاق حساسیت نشان دادند. البته پیش از آن نیز، اظهارنظرهای پراکندهای صورت گرفته بود. حجتالاسلام منتظری، دادستان کشور میگوید: «کولبران افراد مستضعفی هستند و باید به آنها کمک کرد. آنها نباید مورد تعرض قرار گیرند.» او ادامه میدهد: «کولبرها یک عده از مرزنشینها هستند که از قدیمالایام هم همین کار را میکردند. راه ارتزاق آنها آوردن جنس از مرز است. اینها مستضعف هستند اما دسته دوم کولبرهایی هستند. که اجیر هستند یک عده سرمایه دار افرادی را اجیر میکنند تا با استفاده از توان و راه بلدی آنها اقدام به قاچاق گسترده کالاهای قاچاق به کشور کنند. در این راه قطعاً نیروهای اطلاعاتی و انتظامی وارد عمل میشوند و آنها را دستگیر میکنند.»
علی یونسی، دستیار ویژه رئیس جمهوری در امور اقوام و اقلیتهای دینی و مذهبی هم به این اتفاق واکنش نشان داده است: «مبارزه با قاچاق به معنای منع کولبری در مناطق مرزی نیست.» او همچنین از دستور ویژه رئیس جمهوری بر ضرورت و الزام راه اندازی منطقه آزاد تجاری در استان کردستان و تصویب لایحه تقدیمی دولت به مجلس خبر داد و گفت: «مبارزه با قاچاق در مناطق مرزی باید با قوت ادامه داشته باشد اما این به معنای منع حرفه کولبری در مناطق مرزی کردستان نیست. از نمایندگان مجلس انتظار میرود تا نسبت به تصویب قانونی در این ارتباط که در قالب لایحهای به مجلس ارسال شده، سرعت ببخشند، زیرا بخشی از مشکلات اشتغال و بیکاری در آن مناطقی و همچنین پیشگیری از دادوستدهای غیر قانونی مرزی با تصویب این قانون حل خواهد شد.»
آمارهای مختلف نشان میدهد بیکارترین استانها، در شهرهای مرزی کشور قرار دارند. بر اساس آخرین گزارش مرکز آمار از نیروی کار در تابستان ۹۵، نرخ بیکاری در کل کشور 12.4 درصد بوده است. کرمانشاه با نرخ بیکاری ۲۶ درصدی، بیکارترین استان کشور است و بعد از آن چهارمحال و بختیاری، با نرخ بیکاری 19.9 درصدی قرار دارد. در کردستان نیز نرخ بیکاری 13.2 درصد و البته برای زنان، این رقم به 37.7 درصد میرسد.
یونسی درباره وضعیت اقتصادی شهرهای مرزنشین میگوید: «قطعاً همواره تحول اقتصادی و توسعه برای این مناطق، با وجود مشکلات بودجه و درآمد کشور در اولویت برنامههای دولت بود و آمار و ارقام منتشر شده از این تصمیمات دولت حکایت میکند اما با وجود این، رشد اقتصادی و انتقال توسعه به این مناطق مرزی و حساس باید با قوت و سرعت بیشتری انجام شود و در اولویت ویژه قرار بگیرند.»
اصل و اساس اینکه انسانی به عنوان کولبر زندگیاش بگذراند، تراژدیای نفسگیر است. اما به اعتقاد دستیار ویژه رئیس جمهور، کولبرهای قانونی باید مورد تشویق قرار بگیرند: «اتفاقاً باید کولبرهایی که در چارچوب ضوابط دستگاههای اجرایی و مسئول استان به این حرفه مشغول هستند مورد تشویق قرار بگیرند. باید از کولبرها حمایت کرد و تا حد امکان به توریستی شدن این مناطق کمک کرد. باید در مناطق مرزی با حمایت دولت، رونق اقتصادی ایجاد کرد و امنیت لازم برای دادوستدهای قانونی مرزی فراهم کرد.»
- روایت ششم: معلم ادبیاتی که از بیمهری به شهر بمباران شیمیایی، دل پری دارد
علی جان! در کشوری با این همه نعمت و ثروت، با کولبری شبانهات و خالی گذاشتن صندلیات در کلاس به مسئولان آموزش و پرورش و وزیرش شرم و حیا آموختی. درحالی که در کشورت تحصیل رایگان است، تو برای نان رسیدن به مدرسهات در زمستان زیر بهمن جان دادی. تو به شهروندان آموختی میتوان با شکم گرسنه، شب را کولبری کرد و روز را در کلاس حاضر بود. علی جان! تو به من و معلمان و دانش آموزان مدرسهات آموختی با فقر میتوان زیست اما با خفت و دزدی و بازی کردن با جان و مال مردم هرگز.»
این بخشی از دل نوشته معلم سردشتی است، که در مدت کوتاهی پس از مرگ شاگردش، در کانالهای تلگرامی بارها و بارها دستبهدست شد. معلمی که بیپروا انتقاد میکند و حرفهای زیادی دارد: «سردشت بمباران شیمیایی شد. هنوز مردم این شهر درگیر بمبارانها هستند. اما چه اتفاقی افتاد؟ حتی خیلیها نتوانستهاند کارت و مزایای جانبازی دریافت کنند.»
محمدرضا مولانی، فوق لیسانس ادبیات دارد و در سردشت، برای سال سوم تجربی، ادبیات و زبان فارسی تدریس میکند: «بعد از یک هفته به مدرسه رفتم دیدم بچهها جای علی گل گذاشتهاند. همه خیلی ناراحت و دلگیر بودند. اما میدانید؟ فقط علی نیست. علی که پرکشید، این ماجرا، قصه خیلی از آدمهای این شهر است.» مولانی درباره کار دانش آموزانش چنین روایت میکند: «بله، خیلی از دانش آموزان این شهر کولبری میکنند. تعدادشان مشخص نیست. اما همهاش به خاطر فقر است. بچهها وضعیت خانوادههایشان را میبینند، میخواهند شهریههایشان را خودشان تأمین کنند.» پسرهای مرزنشین، فقر خانوادهها را میبینند و این درد، طنابی دور کمر آنها میشود تا از پیچ و خمهای کوه، بالا روند و هزینه تحصیلشان را فراهم کنند. مولانی، با جدیتی تمام در صدایش میگوید: «من قبلاً هم دو سه بار مصاحبه کردهام. گفتهام درآمدی که از ترانزیت و از مرز به دست میآید، ۳۰۰-۲۰۰ میلیون میشود، در مدت زمان کوتاه. چرا هیچ چیزی از این درآمد، به خود مردم نمیرسد؟ برای یک شهر مرزی که اینقدر ظرفیت و درآمد دارد. چرا باید مردمش چنین وضعی داشته باشند؟ من سر کلاسهایم هم همین چیزها را میگویم و اعتراض میکنم. ولی سریع برخورد میکنند. انگار همه یادشان رفته اینجا، بمباران شیمیایی شد.» او از تفاوت مرکز و پیرامون گله دارد: «در ارومیه که مرکز استان است، مسئولین زیاد توجه دارند. ولی به شهرهای دیگر توجهی ندارند. تبعیض زیاد است و مسئولیتپذیری وجود ندارد. اگر دلسوزی وجود داشت، نباید اینطور میشد. در تمام سردشت، یک مرکز تفریحی یک پارک وجود ندارد. این همه منطقه سرسبز داریم و بیشتر آن تخریب شده است. همه مسائل به خاطر فقر و اقتصاد پیش میآید.»
آنطور که مولانی روایت میکند، در سردشت، با همه این تراژدیها هم تضاد طبقاتی شکل گرفته است: «اینجا هم مثل هر جای دیگری است، خیلیها هم هستند که کنار این بدبختیها، میلیاردی زندگی میکنند. توزیع سرمایه درست صورت نگرفته است. بعضیها با همین درآمدهایی که از مرز نصیبشان میشود، ماشین چند صد میلیونی سوار میشوند. و در همین خیابانهای سردشت میچرخند. سردشت همهاش بدبختی نیست، امکانات و ظرفیت گردشگری زیاد داریم، اما این شهر حتی یک بیمارستان درست هم ندارد. اینجا دردهای زیادی دارد که هیچ وقت در رسانهها منعکس نمیشود.»
بخش سی از این دردها، طنابی دور کمر جوانهایی شده که کولبری میکنند. جوانهایی که سهمشان تمام آینده دور و دراز، آوار بهمن و همنفسی با خاک میشود. مولانی معلم ادبیات سردشتیها صحبتهای اعتراضیاش را اینطور به انتها میرساند: «فقط ببینید، ما در جامعهای زندگی میکنیم، که جوانهایش با لیسانس کولبری میکنند.»
پای درد دل کولبران
این جملهها، حرفهای کولبرانی است که پای درد دل با «صدا» نشستهاند و در هر جمله آنها، میتوان از زبری طنابی که دور کمرشان میبندند باخبر شد.
- با همین پاهای شکسته؛ چون تجربهام از بقیه بیشتر است؛ همیشه کمکشان میکنم؛ بارهای خودم را رها میکنم و دست بقیه را میگیرم که نیفتند.
- ما آنجا انگار که انسان نیستیم. همه ما در یک خانه با یک هال و اتاق زندگی میکنیم و برای گرم شدن فقط که چراغ نفتی داریم.
- به یکی از کولبرها گردو داده بودند، اما درباره اسلحه داخل بار به او چیزی نگفته بودند. کولبر را گرفتند و به زندان انداختند.
- هوا یخ است. واقعاً یخ است. هوا یخ است و کمین هم زیاد است. ماموران سریع از راه میرسند و ما را میگیرند.
- برای هر بار، ۸۰۰ تومان میدهند. البته الان قیمت را پایین آوردهاند، تابستان تا کیلویی ۱۳۰۰ هم میدادند. ما هم نمیدانیم چرا وقتی هوا هم سرد شده، قیمت را کمتر کردهاند.
- پارسال، تمام سال کار کردم. پولم را خوردند. هرچه زنگ میزنم جواب نمیدهند. نه فقط من، برای کولبرهای دیگر هم همینطور شد.
- دخترهایم ناراحت نیستند. خودشان همهاش میگویند بابا برو کار کن. میگویند ما مدرسه میرویم، خرج داریم و باید پول ما را بدهی.
دیدگاه تان را بنویسید