حدود 50درصد سولههاي بحران در اختيار ديگر نهادهاست
| رئيس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران تهران در گفتوگو با «شرق»
۵۵آنلاین :
محمد باقرزاده: لحظهاي كه سالهاست به يكي از كابوسهاي رعبآور ساكنان تهران و كل كشور تبديل شده و كارشناسان از دركمينبودنش خبر ميدهند؛ زلزله مهيبي كه دير يا زود سر خواهد رسيد و پايتخت را تحت تاثیر قرار خواهد داد. از آخرين زمينلرزه بزرگ تهران 190 سال ميگذرد و اين درحالي است كه بهطور متوسط هر 158سال يكي از گسلهاي اين منطقه طغيان كرده و زمين را لرزانده و همين اعداد از رويداد مخوف قريبالوقع حكايت دارد. كارشناسان تخمين ميزنند كه اين زمينلرزه نفس حدود يكونيم ميليون تهراني را خواهد گرفت كه 20درصد اين مرگ دستهجمعي در دو ساعت اول خواهد بود و پس از آن خفگي براثر گردوخاك، فشار به قفسه سينه، كمبود آب بدن، گندخوني و... تا سه روز صدهزار جسد زير آوار تهران به جاي ميگذارد. گاز، برق، آب و تلفن قطع ميشود، دسترسي به بافت فرسوده و كوچههاي تنگ مناطق جنوبي و مركزي وجود نخواهد داشت و آسيبديدگان هم طعمه موشهاي آدمخوار خواهند شد. اين روايت البته تنها بخشي از فاجعه محتمل تهران است كه بهگفته رئيس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران تهران همين وحشتناكي باعث ميشود كه برخي مسئولان بيخيال چارهانديشي باشند. «رضا كرميمحمدي» كه از اوايل امسال مديريت سازمان پیشگیری و مدیریت بحران تهران را برعهده گرفته است، در اين گفتوگو توصيف با «شرق» از تهرانِ پس از زلزله ميدهد و ميگويد آنها كه بايد خيالشان ناراحت باشد، همچنان بيخيالاند. علاوهبراين، پايتخت ايران در يك سال گذشته در كنار ترس از زلزله و آلودگي هميشگي، با بحران بو هم روبهرو شده است كه كرميمحمدي در اين گفتوگو از يافتههاي جديد دراينباره ميگويد.
با بحث زلزله شروع كنيم؛ فكر ميكنيد اگر همين الان در تهران زلزلهاي بیاید كه معمولا بحثش ميشود، تهران و ايران چه وضعيتي پيدا خواهد كرد؟ اگر همين الان زلزله بيايد تا مدت حداقل 15 سال كشور چندپله به عقب برميگردد؛ يعني شايد به 20 سال قبل برگردد. دليل هم اين است كه تمام امكانات مملكت بايد صرف تهران شود. تلفات، خرابي و آتشسوزي زيادي خواهيم داشت. بودجه مملكت، سازمانهاي دولتي و همه فعاليتهاي اقتصادي كه در تهران است، براي مدتي متوقف خواهد شد و بعضا 10-15سال طول ميكشد تا شرايط برگردد و بنابراين شاهد فاجعه خواهيم بود؛ فاجعهاي نهتنها ملي كه بينالمللي. اين توصيف پس از زلزله، پيش از اين در آثار داستاني هم آمده است. علاوهبراين در سالهاي گذشته بحث موشهاي آدمخوار هم مطرح شده است. ماجراي موشها جدي است؟ واقعا جدي است. چون تعدادشان در زيرزمين و در قناتها زياد است و موش هم زادوولد زيادي دارد. ازبينبردن موش هم كار سختي است و شايد اين دو موضوع را بايد با هم بررسي كرد؛ فضاي زيرسطحي و بحث موش به هم مربوطاند. گفته ميشود حدود 11 بيمارستان تهران روي پهنه گسل قرار دارند؛ واقعا اينطور است؟ تقريبا گسل همه جاي تهران هست و جايي كه بگويم امن كامل است، در تهران وجود ندارد. اينكه بيمارستانهايي دقيقا روي گسل باشد هم احتمالش زياد است ولي اگر نباشد در نزديكي يك گسل حتما خواهد بود؛ بنابراين اگر ساختمان از 20 سال پيش به قبل ساخته شده، حتما آسيبپذيري آن زياد است و از آن به بعد هم ممكن است آسيبپذيري داشته باشد. اين بحث بيمارستان و فضاهاي امدادي از اين جهت مهم است كه در شرايط بحران و مثلا شرايط پس از زلزله، كاركرد كليدي دارند. ميخواهم بدانم الان چه كاري براي پيشگيري انجام ميشود و اگر قرار بر ساخت بيمارستاني باشد، چه پيشنيازهايي رعايت ميشود و چقدر اين موضوع به حوزه كاري شما مرتبط است؟ قواعد و ضوابط فني اين موارد تقريبا همه كامل است و با آييننامه 2800 جديد و مقررات ملي كه الان هست، اگر اجرا شود تقريبا جوابگو است و مشكلي ايجاد نميشود، ولي مشكل ما بعضا در اجراست، هرچند درباره بيمارستانها نظارت خوب است و موارد جديد تقريبا مشكلي ندارند، مگر اینکه اجزاي غيرسازهاي ايراد پيدا كنند. درباره بيمارستانهای قديمي هم كه چندان كاري نميتوان انجام داد. درباره حجم موردنياز و تعداد بيمارستان هم اگر واقعا زلزله بيايد خارج از حد معمول هر شهري؛ حتي پيشرفتهترين شهر هم، به بيمارستان نياز است. پس از زلزله 96 تهران بحث «طرح جامع مديريت و پيشگيري بحران تهران» مطرح شد و قرار شد در مجلس تصویب شود. الان شرايط اين طرح به كجا رسيد؟ طرح جامع تهران يك طرح مطالعاتي بود كه ممكن بود دو، سه سال هم طول بكشد ولي نهايتا كاري را از نظر واقعيات پيش نميبرد و شايد تا اندازهاي ابعاد جديدتري را باز ميكرد. من فكر ميكنم آن طرح را بايد در كنار كارهايي كه انجام ميشود، جلو برد؛ همچنان كه ما همين كار را ميكنیم ولي اينكه اولويت باشد همه كارها به آن طرح وابسته شود، چنين چيزي نيست. طرحي را ميگويم كه قرار بود مجلس تصويب كند و حتي بودجه و زمان اجراي مشخص داشت. من اين طرح را حضور ذهن ندارم اما ممكن است طرح بيمه را بگوييد كه در مجلس است و اگر به تصويب برسد، كمك ميكند كه خود مردم در زمان غيربحران به صندوقي كمك كنند و آن صندوق در زمانهاي بحران به كمك ميآيد؛ اما اگر منظور طرح مطالعاتي است كه اشاره كردم، طرح جامع مطالعاتي است كه فروردين كه من آمدم، هنوز شروع نشده بود. قرار بود مطالعات شروع شود ولي من يك بررسي كردم و ديدم بايد به نحو ديگري انجام شود كه دراينباره در حال تأمل هستيم. يعني فكر ميكنيد بايد به چه نحوي انجام شود؟ طرح مطالعاتي است و قاعدتا بايد كارشناسان حوزه آن را به سرانجام برسانند. مثلا ما اگر از ايرانيان خارج از كشور كه تعداد زيادي از آنها در زمينه مديريت بحران در كشورهاي مختلف دنيا کار میکنند و اتفاقا اين افراد تجربه چنين كاري دارند و طرح را در چنين كشورهاي پيشرفتهاي پياده كردهاند، استفاده كنيم يك راه است و اينكه خودمان بنشينيم و دوباره دراينباره كار كنيم هم يك بحث ديگر. اگر چيزي در كشور قبلا اجرا شده بود، الان ميدانستيم. يعني قرار بود طرحي كه در خارج انجام شده و اتفاقا ايرانيان هم در مطالعات آن نقش داشتند، دوباره در ايران انجام شود و براي آن هزينه طراحي شود؟ بله و اتفاقا هزينه آنهم خيلي زياد بود. هزينه اين كارها از پول مردم است كه ميتوان با آن كارهاي مهمي انجام داد. اگر واقعا به اين نتيجه نرسيم كه طرح، مفيد و بهدردبخور است، سخت است كه چنين هزينهاي انجام شود. اين هماهنگي و همكاري با ايرانيان كارشناس خارج از كشور، اقدام مهمي است. تاكنون كاري در اين زمينه هم انجام شده است؟ بله، با سه، چهار نفر رسما صحبت كرديم و همه هم اتفاقا آمادگي كار را دارند؛ چون موضوع غيرسياسي و بشردوستانه است. البته با توجه به اين تحريمها و مسائل جديد كه اين افراد در صورت ورود به ايران با مشكل مواجه ميشوند و همچنين نبود امكان ردوبدل دستمزد، موضوع كمي سخت ميشود. در شرايط تحريم اينگونه همكاريها سخت است ولي الان از نظريات اين كارشناسان ايراني استفاده ميشود. پس از زلزله 96 تهران، رئيس شورا در يك برنامه تلويزيوني از تلاش براي خريد دستگاههاي لرزهنگار خبر داد، بهگونهاي كه زلزله تهران چندثانيهاي پيش از وقوع اطلاعرساني شود؟ تا چه اين موضوع شدني است و آيا كاري در اين زمينه هم انجام شده است؟ اين مسئله دو بعد دارد؛ اولا سه مجموعه در زمينه دستگاههاي زلزلهنگار يا شتابنگار در تهران كار ميكنند. يكي ما كه الان 22 شتابنگار داريم و سال آينده هم اگر بودجه تخصيص داده شود، خريداري خواهيم كرد. اين 22 مورد الان خريداري و در حال نصب است. 45 شتابنگار را هم شركت گاز استان تهران نصب كرده و تعدادي ديگري هم دارند. 10مورد هم مركز تحقيقات ساختمان مسكن نصب كرده كه پنج شش مورد ديگر هم نصب ميكنند. در مجموع براي تهران نياز به حدود 150تا 200 شتابنگار هست كه الان حدود يكچهارم را داريم. اين توضيح مربوط به پس از بحران و زلزله است؛ اين شتابنگار چه كاركردي در پيشبيني و زمان پيش از بحران خواهد داشت؟ تهران و اطراف آن پر از گسل است. اگر زلزله از متن تهران شروع شود، ما هيچ هشدار سريعی نميتوانيم داشته باشيم و امواج زلزله بلافاصله به ما ميرسد؛ اما اگر زلزله در تهران رخ بدهد، ما ميتوانيم براي اطراف تهران هشدار سريع بدهيم؛ چون آنها پشتيبان ما هستند و به اين ترتيب ميتوانند سالم بمانند. اگر از خارج تهران گسلي فعال شود و امواج زلزله از خارج تهران بيايد، شتابنگارهاي ما در خارج از تهران هشدار سريع را خواهد داد. دراينباره از چند سال پيش چهار شتابنگار در شرق تهران نصب شده كه قرار است اين تعداد در نقاط ديگر و اطراف تهران هم پوشش داده شود. اگر گسل از خارج تهران فعال و امواج به سمت تهران بيايد، اين شتابنگارها كمك خواهد كرد كه پيش از زلزله آگاه شويم؟ بله و بسته به فاصلهاي كه گسل منشأ زلزله با تهران دارد، ممكن است در حد 15 تا 20 ثانيه پيش از زلزله هشدار دهد. قطعا اين چند ثانیه ميتواند كمك زيادي براي كاهش خسارت داشته باشد. بله؛ اگر بقيه موارد درست باشد، ميتوان شيرهاي گاز را بست؛ يعني مثل يك زنجيره اين سيستم بايد به همهجا وصل باشد و سريع اطلاع دهد. مثلا اگر به بيمارستان چنين هشداري برسد و آنها از قبل كارهاي لازم را انجام داده باشند، كمك بزرگي خواهد بود. به احتمال بسيار زياد در زلزله تهران برق قطع خواهد شد؛ چون در بقيه موارد و شهرها هم اتفاق افتاده است. اين هشدار به بيمارستانها كمك ميكند يوپياسهايشان فعال شود كه بيمارستان از كار نيفتد كه يك روز منتظر فعالشدن بيمارستانها در آن شرايط بحراني بمانيم. براي مترو هم ميتوان كارهايی انجام داد. پيشنياز تمام اين اقدامات و استفاده بهينه از اين هشدار شتابنگار، سيستمي يكپارچه است كه سريع اطلاعرساني شود و همه دستگاهها هم هر لحظه آماده باشند. الان واقعا اين آمادگي و مديريت يكپارچه وجود دارد؟ چون ممكن است همين امروز، فردا زلزله تهران سر برسد و واقعا ترسناك است. ترس هم دارد و اتفاقا ما بيشتر ميترسيم؛ چون ميدانيم چه اتفاقي قرار است رخ دهد. كاملا با چشم تصور ميكنيم كه چه بحراني خواهد شد. در شوراي هماهنگي مديريت بحران شهر تهران كه پيش از قانون جديد بود، اين هماهنگيها در حال انجام بود و اطلاعات بهتدريج جمعآوري ميشد. الان و پس از تصويب قانون جديد، وقفهاي ايجاد شده؛ چون تكليف آن شوراي هماهنگي منتفي شده و نامش ستاد مديريت بحران تهران شده است. نامشخص است و معلوم نيست چه دستگاهي بايد اين نهادها را مديريت و هماهنگ كند. بحث سولههاي مديريت بحران هم در چند سال گذشته و بهخصوص در دوره شهرداري قاليباف حاشيهساز شده و گويا بخشي از اين سولهها به برنامههاي تلويزيوني اختصاص داده شدهاند؛ الان هم اين سولهها پس گرفته شده و آماده استفاده در شرايط بحران هستند؟ اين سولهها براي نيروهاي امدادي است و تجهيزات اوليهاي هم دارند (حدود 23 مورد اين تجهيزات را دارند) كه نيروهاي امدادي بتوانند در شرايط بحران از آنها استفاده کرده و به مردم سرويس دهند. از حدود 112 سوله مديريت بحران، 50،60 سوله دست سازمان ورزش است و هفت، هشت مورد هم از پيش به سازمانهاي ديگري و حتي بيرون از شهرداري واگذار شده است. بنابراين حدود 50،60 سوله دست ماست و البته در حال مذاكرهايم كه در زمان بحران بتوانيم از سولههاي در اختيار سازمان ورزش استفاده كنيم و مجموعه بحران داخل آن باشد. درباره موضوع زلزله، موضوع مهم ديگری هست كه نياز به توضيح يا اطلاعرساني داشته باشد؟ يكي بحث آموزش است كه متأسفانه الان اطلاعات كلي مردم ما كم است. اگر آموزشها بهدرستي انجام شود، ممكن است خسارات تا 30 درصد كاهش پيدا كند. بحث ديگر، ضرورت مقاومسازي يا بازسازي بافت فرسوده است . بحث ديگر هم هماهنگيهاي بينسازماني است كه اين وقفه پس از قانون جديد بايد برطرف شود. بايد مدام به مردم و مسئولان گوشزد شود كه اين خطر بسيار بزرگ است؛ درست است كه به دليل بزرگي اغلب اوقات نميخواهيم مردم را نگران كنيم و بحث مطرح نميشود، اما اين دليل نميشود كه خیالمان راحت باشد؛ آنهايي كه بايد خيالشان ناراحت باشد، ناراحت نيستند. رسما اعلام ميكنم كساني كه بايد نگران زلزله باشند، نيستند. چرا؟ چون ما به مردم نميگوييم. چرا نميگوييم؟ چون نميخواهيم نگراني ايجاد كنيم، ولي دليل بر اين نيست كه موضوع زلزله جدي نيست. دستگاههاي خاصي مدنظر شماست؟ بهطوركلي زلزله اولويت جدي در بين مسئولان كشور ما نيست؛ زلزله تهران را ميگويم. از بحث زلزله خارج شويم. اين بحث آلودگي هوا تا چه اندازه به حوزه مديريت بحران برميگردد. ميدانيم كه همين هفته پيش شاخص آلودگي به حدود 200 رسيد و حتي شهردار تهران هم از تخليه تهران سخن گفت كه با حاشيههايي هم همراه شد. تا چه حد آلودگي هواي تهران ميتواند به بحراني آني و نه تدريجي تبديل شود؟ از نظر ما صددرصد بحران است و بحراني مستمر چون هر سال رخ ميدهد كه بهصورت جديتر بايد درباره آن كار شود. ما به عنوان سازمان زيرمجموعه شهرداري موظفيم كه برنامههاي شورا و مديريت بالادست را انجام دهيم. هيچ وظيفهاي درباره آلودگي هوا به ما محول نشده و حتي ورود ما به 14 مجموعه فعال در اين زمينه حتي ممكن است موضوع را پيچيدهتر ميكند. بحث روشن است و فقط بايد همتي براي اجراي آن ايجاد شود. الان انگار در يك اتاق سمي زندگي ميكنيم و نفس ميكشيم. سالانه در چند روز شاخص در برخي مناطق تهران حتي به عدد 300 هم نزديك ميشود. بله و واقعا ضررِ بودن و باقيماندن در اين شرايط بيشتر از ضرر نبودن در شهر است. و در يك سال گذشته بحران بو هم به اين آلودگي و در روزهاي بحران اضافه ميشود. منشأ و دليل اين بو مشخص نشده است؟ اگر ميخواهيم تصميم درست بگيريم به داده درست نياز داريم. داده درست درباره بو، اين است كه از چه منشأيي ميآيد، تركيبات بو چيست و اين تركيبات از كجا ميآيند؟ تقريبا هيچكدام قطعي مشخص نيست. نياز به ابزار و تجهيزاتي براي سنجش اين موارد داريم. برداشتي كه من از جلسه با سازمانهاي مختلف درگير در اين موضوع داشتم، به نظر ميآيد دستگاهها براي سنجش اين حد كم از گازهاي توليدكننده بو قابليت ندارد. به دستگاههاي حساستری نياز داشتيم و ما براي سازمان دو دستگاه سفارش داديم، اما اگر بخواهيم به منشأ برسيم نياز به تعداد بيشتري داريم. براي سنجش دقيق و درست به دستكم 20- 15 دستگاه نياز داريم. يعني در يك سال گذشته كه بحث بو مطرح شد، سنجش شفاف و دقيقي از گازهاي تأثيرگذار احتمالي و تشخيص درست منشأ رخ نداده است؟ از ديماه پارسال اين بحث مطرح است، آیا اين زمان كمي است؟ سال گذشته كه چندان كاري نشد اما از امسال كه من دقيقتر درجريانم اين اندازهگيريها نشان ميدهد، انتشار بو همزمان با SO2 (دياكسيد گوگرد) بالاست. همين سند افزايش SO2 در روزهاي انتشار بود، يك اصل اثباتشدهاست و آيا بو از خود SO2 است؟ بله، اين سنجش شده است كه SO2 در اين روزها حدود 270 تا 300 بوده است، اما خود SO2 بو نميدهد مگر اينكه به 400 برسد، بنابراين و به نظر من اين بو نميتواند مال SO2 باشد. ممكن است در كنار اين SO2 چيز ديگري منتشر شود يا باعث اتفاق ديگري شود كه ما فعلا نميتوانيم آن را سنجش كنيم. نياز است دقيقتر و علميتر بررسي شود. اين بحث هم از زبان يكي از نمايندگان تهران در مجلس و به نقل از سازمان محيط زيست مطرح شد كه منشأ ميتواند آرادكوه يا محل دفن زبالههاي تهران باشد. اين ادعا قابل تأمل است؟ من فكر نميكنم به همين راحتي بتوان چنين ادعايي كرد، چون سند قابلدفاعي ندارد. من يك شب حدود دو ساعت آرادكوه را بالاوپايين كردم و در آن مدتي كه آنجا بودم اصلا بويي نميآمد؛ با اينكه كوهي از زباله است. البته يكي از مكانهاي محتمل همين آرادكوه است كه البته بايد دقيق سنجش شود. اين دستگاهي كه سفارش داديد، هنوز به دست شما نرسيده است؟ پول را پرداخت كرديم ولي هنوز به دست ما نرسيده است. تا اوايل ژانويه به دستمان ميرسد. برداشت شخصي شما، به عنوان فردي كه درجريان اخبار دقيق اين موضوع هستيد، از دليل و منشأ اين بو چيست؟ الان بيشتر احتمال و ظن به مازوت است؛ سوخت مازوت يا گازوئيل غيراستاندارد. هم در برخي صنايع مازوت داشتيم كه تازه قطع شده و ميتواند در ذرات معلق خيلي آلاينده باشد و هم گازوئيل. بالارفتن اين SO2 هم شايد به همين دليل است اما اينكه دقيقا چه فرايندي اين بو را ايجاد و منتشر ميكند، همچنان نامشخص است. درباره اين بو تاكنون چه اطلاعات دقيق و اثباتشدهاي داريم؟ ميدانيم منشأ اين بو جنوب و جنوبشرق است. همزمان با باد ملايمي از جنوب به شمال رخ ميدهد. در روزهاي آلوده منتشر ميشود و در اين روزها دياكسيد گوگرد بيشتر از ديگر روزهاست.
منبع : شرق
دیدگاه تان را بنویسید