ارسال به دیگران پرینت

معترضان چرا به تخریب اموال عمومی رو آوردند؟

| اعتراضات و ناآرامی های رخ داده برای افزایش قیمت بنزین بسیار فراتر از آن چیزی بود که بسیاری انتظار داشتند.

معترضان چرا به تخریب اموال عمومی رو آوردند؟

۵۵آنلاین :

اعتراضات و ناآرامی های رخ داده برای افزایش قیمت بنزین بسیار فراتر از آن چیزی بود که بسیاری انتظار داشتند. البته خطای دولت در چند سال به تاخیر انداختن این تصمیم و اجرای ناگهانی آن را نمی توان نادیده گرفت. در سال های ۹۴ به بعد که شرایط سیاسی و اقتصادی باثبات تر و امیدوارانه بود دولت اگر دست کم به قدر نرخ تورم قیمت حامل های انرژی را افزایش می داد حالا مجبور نبود قیمت بنزین آزاد را ناگهان سه برابر کند و به نظام سهمیه بندی برگردد. دقیقاً همین اشتباه را دولت در قیمت ارز انجام داد و سال گذشته با تبعاتش روبه رو شد.

تاثیر این تصمیم را در زندگی مردم نباید دست کم گرفت. یک محاسبه سرانگشتی نشان می دهد که یک خودرو سواری معمولی در هر صد کیلومتر حدود ۱۰ لیتر بنزین مصرف می کند. فرض کنید یک کارگر ساده که مثلاً در مسکن مهر پردیس زندگی می کند روزانه باید حداقل ۸۰ کیلومتر را با پراید خود به تهران بیاید و برود که به کارش برسد. یعنی این راننده در هفته حداقل ۴۰۰ کیلومتر رانندگی می کند و در عرض ۱۰ روز سهمیه ۶۰لیتری او تمام می شود. طبیعی است رانندگی در ۲۰ روز باقی مانده ماه حدود ۲۵۰ هزار تومان هزینه جدید برای او ایجاد می کند. برای کسی که ماهانه دو میلیون تومان درآمد دارد چنین تغییری تاثیر معنادار در دخل و خرج او دارد.

اما به رغم اشتباهات و ناکارآمدی دولت در اجرای این تصمیم، باز هم حجم و شکل اعتراضات تا حدی غیرمنتظره بود. به خصوص تخریب و سوزاندن و شکستن و خشونتی که رخ داد فراتر از انتظار خیلی ها بود. حتی در شورش های سال ۹۶ هم این حجم تخریب رخ نداد. در یادداشتی که برای شماره ۲۵۴ هفته نامه تجارت فردا درباره شورش های زمستان ۹۶ نوشته بودم آن اعتراضات را نه یک جنبش سیاسی بلکه شورش حاشیه علیه مرکز تعبیر کردم. در آن یادداشت شرح داده بودم که: «جنبش مطالبه مشخص دارد، ساختار رهبری دارد و مبتنی بر همگرایی جریان های با خاستگاه اجتماعی و سیاسی نسبتاً مشخص است که درک نسبتاً مشابهی از یک وضعیت مطلوب دارند. اما شورش از سر استیصال و بیچارگی و نداشتن حق انتخاب است. جنبش ها تصوری از وضعیت مطلوب دارند اما شورش ها صرفاً عليه وضعیت موجود هستند. اعضای یک جنبش چون مطالبه و تصوری هرچند مبهم از آینده دارند طبعاً وارد تعامل و مذاکره و مصالحه می شوند اما شورشی ها صرفاً دنبال تخریب وضعیت موجود و دیده شدن هستند.»

اعتراضات اخیر هم کماکان از همین جنس است یعنی شورش حاشیه علیه مرکز، حاشیه آن جاست که قدرت نیست و مرکز آن جاست که قدرت هست. قدرت سیاسی یعنی توانایی اثرگذاری رسمی و غیر رسمی بر شیوه اداره کشور، قدرت مالی یعنی داشتن ثروت و قدرت فرهنگی یعنی توانایی تولید محتوا (Content) که منجر به شکل دهی ارزش ها و هنجارهای فرهنگی و اجتماعی می شود. در یادداشت فوق الذکر شرح داده بودم که بخش عمده قدرت سیاسی و قدرت قانونی چگونه در یک بخش کوچک جامعه متمرکز شده است. قدرت مالی و فرهنگی هم در دستان قشر کوچکی از جامعه است. شما حتی اگر محصولات فرهنگی و رسانه های جامعه را هم بررسی کنید تنها منافع و ارزش های بخش کوچکی از جامعه را نمایندگی می کنند. حتی اعتراضات سال ۸۸ هم به نوعی درگیری مرکز با مرکز بود. معترضان آن زمان، بی قدرت نبودند قدرت فرهنگی داشتند، رسانه داشتند، توان تاثیرگذاری بر جامعه داشتند، از قدرت مالی هم بی بهره نبودند اگرچه قدرت سیاسی محدودی داشتند. اما آن چالش از مرکز فراتر نرفت و به مساله حاشیه نشینان بدل نشد. اگر نشستگان در مرکز را فرادست و حاشیه نشینان را فرودست بدانیم اعتراضات ۸۸ دعوای داخلی فرادستان بود اما شورش ۹۶ و شورش اخیر، نزاع میان فرادستان و فرودستان است.

اتفاقی که در شورش پاییز ۹۸ رخ داده اما یک تفاوت بارز با شورش زمستان ۹۶ دارد. به نظر می رسد وندالیسم (Vandalism) یا تخریب گرایی در حال پیدا کردن هویت سیاسی و دست بالا پیدا کردن در اعتراضات سیاسی و اجتماعی است. وندالیسم در جامعه شناسی به تخریب آگاهانه و عامدانه اماکن عمومی گفته می شود که ماهیت بزه کارانه دارد و عاملان آن را وندال می خوانند.

به نظر می رسد وندال های ایرانی (فرودستان حاشیه نشین خود را بازندگان ناگزیر وضعیت موجود می دانند. یعنی تصور می کنند وضعیت موجود جامعه به گونه ای نیست که در هیچ حالتی آن ها از شرایط رضایت داشته باشند. مابقی اقشار جامعه (فرادستان مرکزنشین) از نظر آن ها همگی برندگان وضعیت موجود در سطوح مختلف هستند و این باعث بی اعتمادی مطلق آن ها به مناسبات سیاسی و اقتصادی موجود شده و حتی یک مغازه دار ساده که ممکن است فروشگاهی کنار یک خیابان پررفت و آمد داشته باشد از نظر آن ها منتفع از وضع موجود است و از این جهت فرقی با صاحبان قدرت اصلی ندارد پس می شود مغازه اش را تخریب کرد.

وندالیسم به خصوص در جوانان به شدت متکی به غليان عقده های فروخورده است. جوان بیکار و مستاصلی که از همه جا وامانده و به هیچ روشی نمی تواند درآمدی در حد یک زندگی حداقلی معمولی ایجاد کند کمپلکسی از عقده های سرکوب شده است. از نظر او هر کس دیگری که به قدر او مستاصل نیست بی تردید سزاوار عقده گشایی است.

آن که شعبه بانک را آتش می زند، آن که شیشه ماشین دیگری را می شکند یا آن که طلافروشی ها را تخریب می کند، به دنبال کنش سیاسی اعتراضی نیست بلکه محرومیت خود از دسترسی به نمادهای زندگی طبقات مرفه و حتی متوسط را در قالب تخریب هر آن چه در مالکیت آن طبقات است نمایش می دهد. به قول معروف دیگی که برای من نجوشد بگذار... ».

در عین حال وندالیسم محصول فقدان امید اجتماعی است. آن چه توده ای از آدم های منفرد را به یک ملت بدل می کند تصور مشترکی است که از آینده ایده آل دارند. آینده ای که تحقق آن منوط به در کنار هم بودن فرد فرد آحاد جامعه است. امید اجتماعی یعنی داشتن همین تصور مشترک جمعی از آینده ایده آل و اطمینان افراد جامعه به قابل تحقق بودن آن، جامعه ای که درک مشترکی از آینده ایده آل ندارد امید هم ندارد. این آینده ایده آل همان رویای جمعی است. رویایی که همه اجزای یک جامعه روایت شخصی شده ای از آن را در ذهن خود دارند. وندالیسم ریشه در فقدان رویا و ناامیدی مطلق از توان جامعه و نهادهای حاکم بر آن از خلق آینده خوشایند دارد.

آن چه در شورش اخیر مایه نگرانی است همین اوج گیری وندالیسم در کف جامعه و شکل گیری جریان هایی از جوانان تخریب گر است که ضرورتاً انگیزه سیاسی ندارند. این ها تخریب می کنند و آتش می زنند چون تنها این گونه است که دیده می شوند. آن ها از وضعیت موجود چنان مستاصل شده اند که هیچ ضرری در به هم زدن وضعیت موجود نمی بینند. بسیاری از این جوان ها احساس می کنند دیگر چیزی برای از دست دادن ندارند و به همین دلیل میل به تخریب هم عقیده آن ها را تخلیه می کند و هم باعث می شود آن ها حداقل یک بار هم که شده از سوی جامعه و حکومت دیده شوند. گران شدن بنزین اگرچه برای این ها مهم است اما از آن مهم تر این حس بی قدرتی و نادیده گرفته شدن مطلقی است که این جوان ها احساس می کنند. این که شب بخوابی و صبح بیدار شوی و به طرز محسوسی فقیرتر شده باشی بیش از آن که ضعیف کننده باشد ناامیدکننده و تحقیرکننده است. انبوهی نادیده انگاری و محرومیت فرهنگی و اجتماعی را هم که کنار این محرومیت اقتصادی بگذارید آن وقت این حجم خشم مخرب وندالیستی را می توان درک کرد.

بدی ماجرا این است که انگار فرادستان هم توجهی به این شکاف عمیق حاشیه و مرکز ندارند و صرفا گمان می کنند این حرکات انگیزه سیاسی و اوباشی گری دارند. به خصوص نیروهای سیاسی عمدتاً می خواهند این فرودستان و به حاشیه رانده شدگان را یاری کنند و به همین دلیل مدام در آتش نارضایتی آن ها می دهند. مثلاً در همین انتخابات ریاست جمهوری قبل می شد دید سران فعلی دو قوه کشور و برخی سیاسیون قدرتمند دیگر چقدر دوست دارند خود را حامی فرودستان نشان دهند. یکی از کاندیداها که جامعه را به چهار درصد بهره مند علیه ۹۶ درصد محروم تقسیم می کرد فکر می کرد آن ۹۶ درصد (به محاسبه او) آدم های حرف گوش کنی هستند که فقط نیازمند کمی تحریک شدن هستند تا به جریان سیاسی او بپیوندند. حتی سلطنت طلب ها و اپوزیسیون برانداز هم همین تصور را دارند. اما شواهد مختلف نشان می دهد که این شورش ها اگرچه تبعات سیاسی جدی دارند اما خاستگاه و دینامیسم درونی آن ها سیاسی نیست و اگر به شورش وندال ها بدل شوند جز تخریب حاصل دیگری نخواهند داشت.

منبع : تجارت فردا
به این خبر امتیاز دهید:
بر اساس رای ۰ نفر از بازدیدکنندگان
با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
کپی شد

پیشنهاد ویژه

    دیدگاه تان را بنویسید

     

    دیدگاه

    توسعه