تغيير اقليم و چالش‌هاي امروز ايران

۵۵آنلاین :

از دهه اول آبان 1398 با شروع بارندگي‌هاي پاييزه، سيلاب در همان نواحي که در فروردين 98 موجب آسيب شده بود، مجددا موجب آسيب‌هاي جاني و فيزيکي شد. مشخصا در لرستان (پل‌دختر و معمولان) و در گلستان (محدوده گرگانرود) سيلاب براي بار دوم در سال 98 موجب خسارت شد. تکرار رخدادهاي آب‌و‌هوايي که منجر به سانحه مي‌شوند، هم نمادهايي از تغيير اقليم و هم نشان‌دهنده تداوم فقدان نگاه پيشگيرانه در کشور به همين سوانح طبيعي است. ظاهرا قرار است تا با هر بارندگي شديد در پنج ماه پيش‌رو منتظر رخداد سيلابي شديد ديگري باشيم! بر‌اساس دماي ثبت‌شده در ايران از پايان دهه 40 ميلادي (20 شمسي) تا امروز با حدود 2.5 تا 3 درجه افزايش دما مواجه بوده‌ايم. در ايران در منطقه‌اي قرار داريم که در مقایسه با متوسط افزايش دماي کره زمين، روند افزايش دماي هوا شديدتر بوده است. براساس اطلاعات ايستگاه‌هاي هواشناسي به سمت اقليم خشک و گرم‌تر پيش مي‌رويم. با توجه به مدل‌هاي پيش‌بيني اقليمي و نتايج مطالعات مدل‌سازي‌ها، منطقه‌هاي مرکز و شرق و جنوب ايران به‌تدريج شرايط زيست‌پذيري و سکونت را از دست مي‌دهند. در جنوب شهر و استان تهران افزايش دما تا 50 درجه باعث خواهد شد که امکان سکونت در اين مناطق وجود نداشته باشد. مديريت بحران صرفا بر مبناي واکنش و پس از وقوع حادثه موجب مي‌شود که با تکرار ناهنجاري‌هاي اجتماعي در نواحي حادثه‌خيز کشور مواجه شويم. وقتي با مسائل محيطي‌مان با نگاه عددي و سرمايه‌اي با منابع‌مان برخورد مي‌کنيم (مثلا درياي مازندران را مانند پارچ آبي فرض مي‌کنيم که اگر سالي يک فنجان از آن برداشت کنيم، اتفاق خاصي براي آن منبع نمي‌افتد!) و بدون بينش اجتماعي به توسعه اجباري و دستوري در همه نواحي کشور با وجود موانع محيطي و اقليمي ادامه مي‌دهيم، تبعات ناشي از تغييرات اقليمي سخت‌تر و آسيب‌زاتر خواهد بود. سنجش دماي هوا از سال 1880 ميلادي شروع شد. سال جاري (2019 ميلادي) براي چهارمين سال پي‌درپي گرم‌ترين سال جهان معرفي شد. گفتني است در‌صورتي‌كه ميزان كربن دي‌اكسيد در جو زمين از حد 400 پي‌پي‌ام (واحد در ميليون) بگذرد، گرم‌شدن در حد دو درجه در زمين حتما رخ خواهد داد. اين اتفاق از ژانويه 2016 به بعد رخ داده و در پایيز سال جاری در حد 410 پي‌پي‌ام بوده است. اثرهاي جدي تغييرات اقليمي از سيلاب‌هاي سال جاری در ايران و اروپا، تا آتش‌سوزي هفته‌هاي گذشته در کاليفرنياي آمريکا خودنمايي مي‌کند. با اقدامات محدود‌کننده براي گرم‌شدن زمين به اين علت مخالفت مي‌شود که در کوتاه‌مدت مي‌تواند به تعطيلي کارخانه‌هاي آلاينده منجر شود و بنابراين جلوي روند رشد و توسعه سرمايه‌داري در جهان را بگيرد. با چنين مخالفت‌هايي توسعه انرژي‌هاي نو به خطر مي‌افتد و محدوديت براي هزينه‌کردن تحقيقات در زمينه تغييرات اقليمي ايجاد شده و در بسياري از نواحي جهان اين پژوهش‌ها به صورت چراغ خاموش صورت مي‌گيرد. اگر چنين روندي در دنيا ادامه يابد، به نظر مي‌رسد که اين محدوديت‌ها بيشتر هم خواهد شد. ما مي‌توانيم با توسعه فناوري‌هاي جديد مثلا در پالايشگاه‌ها، نيروگاه‌ها و کارخانه‌ها از گرم‌تر‌شدن زمين جلوگيري کنيم. ‌بيشتر کشورهايي که تغييرات اقليمي را تشديد مي‌کنند، به فناوري‌هاي جديد نيز دسترسي دارند. ما در ايران بايد نگران وضع و حال خود باشيم که در تحريم‌هاي همه‌جانبه، چطور مسيري را انتخاب کنيم که با طرح‌هاي خطرناک از نظر اقليمي (مثل انتقال آب از درياي مازندران به سمنان) آسيب‌ها به سرزمين‌مان را بيشتر نکنيم و هم‌زمان با ممانعت از از‌بين‌رفتن فضاي سبز به‌ويژه در جنگل‌ها و ممانعت از برداشت آب زيرزميني (تقريبا در تمام دشت‌هاي ايران) از خسارت‌هاي جبران‌ناپذير، برگشت‌ناپذير و قطعي به سرزمين‌مان جلوگيري کنيم. بارندگي‌هاي جديد در راه‌ هستند. از همين الان بايد براي اوج بارندگي‌هاي جديد در سال آبي جاري که از اول مهر 98 آغاز شده است، آماده شويم.