كهرم: «اميد» سرمايه ملي ماست

۵۵آنلاین :

خبر آمدن «اميد»، همان درناي سفيد سيبري به ايران به‌سرعت مورد توجه و خوشحالي قرار گرفت. «اميد» درنايي است كه امسال براي دوازدهمين سال پي‌درپي به فريدونكنار آمده است و مسير پنج هزارکیلومتري از سيبري تا تالاب روستای ازباران را طي كرده و قرار است تا آخر زمستان در اینجا بماند. سال پيش، 30 آبان بود كه به ايران رسيد، تأخيرش باعث نگراني شده بود و آمدنش باعث خوشحالي. به سراغ اسماعيل كهرم، كارشناس محيط زيست، رفتيم و از او درباره آمدن «اميد» پرسيديم كه به نظر مي‌رسد امسال عجله داشته و 29 مهر خودش را به هواي گرم شمال ايران رسانده است. او مي‌گويد: «آمدن «اميد» نشان مي‌دهد كه شمال سيبري، منطقه‌اي كه اين درنا در آن زندگي مي‌كند چقدر سرد شده است. درناي سيبري وقتي دما به منفي 5 يا 7 درجه برسد یا برف و تگرگ و سرما باشد، براي به‌دست‌آوردن غذا مهاجرت مي‌كند. اين‌بار انگار سرما زودتر به شمال روسيه رسیده است». كهرم كه خود در ولز درس خوانده و سال‌ها عضو انجمن سلطنتی حفاظت از پرندگان است و در زمينه پرندگان فعاليت‌هاي متعددي داشته، درباره «اميد» كه براي ما ايراني‌ها مهم شده، مي‌گويد: «روزي روزگاري كه ايران گسترده‌تر بود، هر زمستان درناي سفيد يا درناي سيبري به ايران مي‌آمد، اما حدود 60 سال خبري از درناي سيبري نشد! شايد هم به ايران مي‌آمده است، اما هيچ اطلاعاتي از حضورش ثبت نشده بود. در حدود 50،45 سال پيش، يكي از همكاران قديمي- مرحوم آقاي آشتياني- در سفري كه به فريدونكنار داشت، متوجه حضور درنا شد و خبر آن را منتشر كرد و بسياري خوشحال شدند. در آن زمان مؤسسه آمريكايي بنياد بين‌المللي مطالعات درنا علاقه‌مند شد كه بيايد و درباره درناهايي كه به شمال ايران مهاجرت كرده بودند، تحقيق كند. من هم يكي از همكاران اين پروژه بودم». او با اشاره به نگراني‌هايي كه بابت منقرض‌شدن اين گونه در آن زمان وجود داشت، مي‌گويد: «فكر مي‌كرديم فقط 400 درناي سفيد در جهان وجود دارد. ايده‌اي كه مطرح شده بود اين بود كه تخم درناي خاكستري را با تخم درناي سيبري عوض كنيم تا در سال بعد هر درنا همراه دو جوجه‌اش به ايران سفر كند. البته اين ايده اجرائي نشد و كمي بعد و با بهترشدن جريان اطلاعات مشخص شد كه در شمال‌شرقي چين چهار هزار درنا تحت محافظت قرار دارند». او با اشاره به تفاوت‌هايي كه در مباحث محيط زيست طي ساليان اتفاق افتاده مي‌گويد: «ديگر دوره آرتيست‌بازي‌هاي آن گونه تمام شده است. درحال‌حاضر نگرش به حيات‌وحش با نگرش در گذشته فرق مي‌كند. اساسا ديگر كارهاي خلاف و ايده‌هاي عجيب انجام نمي‌شود». كهرم ادامه مي‌دهد: «ما به‌عنوان انسان تنها دو ميليون سال تاريخ و گذشته‌مان به صورت مستند وجود دارد، اما درناها به‌عنوان يكي از قديمي‌ترين پرنده‌هاي جهان از تاريخي حدود 16 ميليون سال برخوردار هستند و مستندات آن كشف شده است. درنا پرنده كاملي است. من در يكي از سفرهاي تحقيقاتي كه در خليج‌فارس داشتيم، درناها را در حال پرواز در ارتفاع 15 هزارپايي ديدم. درحالي‌كه ما با اكسيژن در كابين هواپيما نشسته بوديم، درنا در ارتفاع پنج هزاركيلومتري به راحتي پرواز مي‌كرد و نفس مي‌كشيد». اسماعيل كهرم خود يك‌بار شاهد فرود «اميد» در فريدونكنار بوده است؛ هنگامي كه اين درناي سفيد در تالاب فرود مي‌آيد، سر و بدنش را چندبار به آب مي‌زند و آب مي‌خورد. اين‌بار هم خبر آمدن «اميد» خوشحال‌كننده بود؛ هم براي كساني كه منتظر آمدنش بودند و هم براي فعالان محيط زيست كه خوشحالي‌شان را ابراز مي‌كنند؛ چه با نوشتن متن‌هاي شاعرانه و چه پيگيري اخبار سلامتي و اطلاع از نحوه نگهداري او در فريدونكنار، چه با ربط‌دادن به آخرين دادگاه فعالان محيط زيست كه بيش از 600 روز است در زندان هستند. اما تا چندسال ديگر مي‌توانيم منتظر اميد باشيم؟ كهرم مي‌گويد: «ما نمي‌دانيم اين درنا چندساله است؛ احتمالا 17، 18 ساله است همانند يك پيرمرد 85 ساله خسته و شايد سال‌هاي آخر عمرش را پشت‌سر مي‌گذارد». پس با اين حساب بايد هر لحظه حضورش را غنيمت شمرد. در توصيف ارتباط «اميد» شايد بهترين توصيف را كهرم بيان كرد: «بين من پرنده‌شناس و ديگر فعالان محيط زيست و حتي تعداد زيادي از مردم و اميد ارتباط برقرار شده است. با شنيدن خبر آمدنش خوشحال مي‌شويم. مطلع هستم در ايران چند محيط‌بان مراقب او هستند، برايش گندم مي‌ريزند و عده‌اي ديگر غذايش را فراهم مي‌كنند و مراقبند كه اتفاقي برايش نيفتد». اما آن‌طور كه كهرم مي‌گويد: «از نحوه زندگي او در سيبري اطلاعي در دست نيست، البته به نظر مي‌رسد زندگي خوبي در آن‌سوي درياها دارد، اما براي كارشناسان روسي زندگي درناي «اميد» مهم نيست. آنها به جمعيت درناها علاقه‌مند هستند نه اين درناي خاص؛ درنايي كه اسمش را اميد گذاشته‌ايم. البته درست است كه اين درنا تنها به ايران سفر مي‌كند، اما معمولا اولين درناي سيبري است كه مي‌رسد، بقيه درناها بعد از او مي‌آيند». درناي اميد براي ايراني‌ها به دلايل مختلف مهم شده است كه اسماعيل كهرم به‌عنوان يك مطلع و كارشناس محيط زيست در اين گفت‌وگوي كوتاه به آن اشاره كرد. در سينماي ايران مستندهاي جذابي درباره پرنده‌ها ساخته شده است نظير «پ مثل پليكان» و ...، اما چطور شده كه هنوز هيچ مستندسازي به سراغ «اميد» نرفته است تا درباره نحوه زندگي‌اش در سيبري هم بدانيم؟ دليلش را كهرم اين‌طور توضيح مي‌دهد: «اميد نشانه‌گذاري نشده است. او هنگامي كه به سيبري مي‌رود، يك درناست در جمع 800،700 درناي ديگر كه ديگر قابل شناسايي نيست. نشانه‌گذاري او ممكن بود سبب آسيب‌رساندن به او و شايد شكسته‌شدن بال‌هايش شود».