به سياست،بحث هاى دفاعى و امنيتى در سند ششم توسعه چه نگاهى شده است؟

۵۵آنلاین :

(سرى هجدهم)

پريسا اميدى

دانشجوى علوم سياسى

كشورى مانند ايران به دليل موقعيت جغرافيايى و استراتژيك خود و منابع غنى از گذشته مورد توجه بوده است؛در سال هاى اخير با وقوع انقلاب اين توجهات بيشتر شده و به موضوعى مهم و طولانى براى كشمكش و اختلافات بين المللى تبديل شده است.با اين تفاسير لازم است به موضوعات سياسى و امنيتى توجه ويژه اى مبذول شود،بعد از بيان تعاريف به بند هاى مربوط به اين ماده در سند اشاره خواهد شد.

سیاست عموماً به مفهوم عمل اخذ تصمیم و اجرای آن برای کل جامعه است. در این میان معمولاً حکومت‌ها عامل سیاست‌ورزی و موضوع عمل، گروه‌ها، افراد و بخش‌های مختلف جمعیت هستند.به عبارت دیگر سیاست فعالیتی اجتماعی است که با تضمین نظم در نبردهایی که از گوناگونی و ناهم‌گراییِ عقیده‌ها و منافع ناشی می‌شود، می‌خواهد به یاریِ زور - که اغلب بر حقوق متکی است - امنیت بیرونی و تفاهم درونیِ واحد سیاسی ویژه‌ای را تأمین کند.امروزه سیاست موضوع علمی مستقل و یکی از حقایق غیرقابل اجتناب زندگی بشر است.سیاست در معنای عام هرگونه راهبرد و روش و مشی برای اداره یا بهتر کردن هر امری از امور، (چه شخصی چه اجتماعی) است؛ و در اصطلاح اموری است که مربوط به دولت و مدیریت و تعیین شکل و مقاصد و چگونگی فعالیت دولت باشد. کوشش برای نگهداری یا بدست آوردن قدرت یا کاربست قدرت دولت در جهت هدف‌ها و درخواست‌های گوناگون. سیاست به معنای باستانی کلمه، دخالت در امر عمومی و به معنای جدید، شهر مدرن صنعتی است که کنشگرانش به سیستم سازمان دهنده آن مشروعیت می‌دهند.

سیاست (به عربی: سیاسة) در ایران و نزد فلاسفه سیاسی مسلمان، به معنای دانشی است که از شهر (مدینه در عُرف فیلسوفان دوران اسلامی مانند فارابی) و مناسبات شهروندی (مدنی) بحث می‌کند. هم‌چنین سیاست به روندی گفته می‌شود که در آن شهروندان به اتخاذ یک تصمیم جمعی مبادرت می‌ورزند. به تعریف دیگر «سیاست کوششی اجتماع محور است که با تضمین انضباط در نبردهایی که از پراکندگی و ناهمگونیِ دیدگاه‌ها و منافع ناشی می‌شود، می‌خواهد به یاریِ زور - که اغلب بر حقوق متکی است و صرفاً جبر فیزیکی نیست!- امنیت بیرونی و تفاهم درونیِ رژیم سیاسی ویژه‌ای را تأمین کند.

اَمنیَّت حالت فراغت نسبی از تهدید یا حمله یا آمادگی برای رویارویی با هر تهدید و حمله را گویند. امنیت از ضروری‌ترین نیازهای یک جامعه است.امنیت در گفتمان سلبی100 بر نبود خطر و تهدیدات استوار است؛ ولی امنیت در گفتمان ایجابی به تأمین و تضمین آسایش و آسودگی نظر دارد مفهوم‌های مرتبط با امنیت در فارسی کلاسیک با واژه‌های زِنهار و زینهاری ادا می‌شد.امنیت از درون انسان نشات می‌گیرد و ارتباط وثیقی با ایمان دارد. هر گاه آدمی بتواند به مدیریت عقل خویش تعادل لازم را بین قوای درونی خود مانند غضب، شهوت و ... برقرار کند انسان ایمنی است. انسان‌های ایمن جامعهٔ ایمن و انسان‌های ناایمن جامعهٔ نا ایمن را تشکیل می‌دهند. مفهوم امنیت از یک سو بسیط است بدین معنا که هر انسانی امنیت یا ناامنی را درک می‌کند؛ ولی از سوی دیگر پیچیده است و تعاریف متعدد و متنوعی از آن ارائه می‌شود. برای درک بهتر مفهوم امنیت، در مطالعات امنیتی تلاش می‌شود که این مفهوم را به اجزاء کوچکتر و قابل درک تری بشکنند. من جمله؛ تجزیهٔ مفهوم امنیت به ارکان آن. ارکان امنیت عبارتند از: مرجع امنیت، تهدید امنیت، تولید کنندهٔ امنیت، ابزار و روش تولید امنیت و بالاخره غایت امنیت. مهم‌ترین رکن امنیت مرجع امنیت است. مرجع امنیت ناظر بر این سوال اساسی است: که امنیت چه کسی؟ یا چه چیزی؟

قسمت دیگری از شکستن مفهوم امنیت، برای درک بهتر مفهوم امنیت شکستن این مفهوم به سطوح امنیت است. این سطوح عبارتند از امنیت جهانی، امنیت بین‌المللی، امنیت منطقه ای، امنیت ملی، امنیت داخلی و خارجی، امنیت عمومی، امنیت اجتماعی و بالاخره امنیت فردی.

ابعاد امنیت نیز تلاشی برای فهم بهتر مفهوم امنیت است. این ابعاد امروزه شامل: نظامی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی- اجتماعی و بالاخره زیست محیطی است.

امنیت را بسته به زمینهٔ کاربرد می‌توان به چند گروه تقسیم نمود:

امنیت فردی: مرجع امنیت در امنیت فردی حق حیات،آزادی(محل زندگی،اعتقادات،شغل)،حق تأمین نیازهای ضروری، حق مالکیت و حفظ کرامت انسانی است. امنیت فردی بسیار به امنیت عمومی نزدیک است. تمایز امنیت فردی و عمومی را می‌توان در عامل تهدید آن را دریافت. امنیت فردی اغلب از طریق دولت‌ها نقض می‌شود در حالی که امنیت عمومی بیشتر از جانب سایر شهروندان آسیب می بیند.

امنیت عمومی: مرجع امنیت عمومی، جان، مال، آبرو و ناموس شهروندان به اعتبار شهروند بودنشان است. هر گاه جرم یا جنایتی علیه هریک از این ارزش‌های شهروندان اتفاق بیافتد امنیت عمومی آسیب دیده است. خواه این جرم از سوی سایر شهروندان باشد یا از سوی دولت اتفاق افتاده باشد. آسیبی که از سوی معارضین حکومت علیه کارگزاران حکومت وارد می‌شود، مانند ترور و ... به این جهت که به اعتبار شهروند بودنشان نیست؛ از حوزهٔ امنیت عمومی خارج است و در چارچوب امنیت داخلی تعریف می‌شود.

امنیت خانواده: به تفکرات و اقداماتی که اعضای یک خانواده در جهت حفظ آرامش روحی و سلامت جسمی خود در برابر مهاجمین اعم از مخاطراتی که به سبب حیوانات و یا توسط انسان‌ها انجام می‌شود گفته می‌شود .

امنیت اجتماعی: مرجع امنیت اجتماعی، گروه اجتماعی است. گروه اجتماعی دو عنصر اساسی دارد که عبارتند از جمعیت گروه و هویت گروه. هر گاه تهدیدی علیه هریک از این دو عنصر اساسی که مقوم گروه اجتماعی هستند روی دهد امنیت اجتماعی به خطر افتاده است. نسل کشی، کوچ اجباری، سیاست‌هایی که نتایج آن کاهش یا متفرق شدن جمعیت یک گروه است ؛ تهدیداتی هستند که جمعیت گروه را تهدید می‌کند. از سوی دیگر هر اقدامی که باعث شود فرهنگ، آداب و سنن و ارزش‌های گروه که هویت گروه را شکل می دهند آسیب ببیند تهدیدی علیه هویت گروه محسوب می‌شود. مانند ممنوعیت استفاده از زبان یا لباس بومی و امثال آن. موضوع امنیت اجتماعی اغلب گروه‌های مذهبی یا قومی هستند. اگر چه گروه‌های صنفی را نیز می‌توان موضوع امنیت اجتماعی قلمداد کرد؛ ولی احزاب سیاسی کاملا از حوزهٔ امنیت اجتماعی خارج هستند و بیشتر موضوع بعد سیاسی امنیت ملی و یا امنیت داخلی هستند.

امنیت داخلی: به نظر می‌رسد امنیت داخلی بیش‌تر بر اساس یک تقسیم‌بندی جغرافیایی تعریف می‌شود. به گفته‌ی باری بوزان امنیت داخلی بر اساس معیار جغرافیایی، در نقطه مقابل امنیت خارجی تعریف شده‌است و بر این مبنا همه‌ی موضوعاتی را که در قلمرو ملی قرار دارند شامل می‌شود.امنیت داخلی و خارجی را سطوحی از امنیت ملی نیز می‌دانند. با این نگاه درحالی‌که امنیت خارجی معطوف به تهدیدهای ناشی از کشورهای رقیب یا دشمن است؛ امنیت داخلی مربوط به براندازی و چالش از جانب گروه‌هایی است که اقتدار دولت را نپذیرفته‌اند. در امنیت‌داخلی، آسیب‌پذیری‌ها ناشی از نقاط ضعف مزمنی است که ساختار، امکانات و توانایی‌های موجود قادر به پاسخ‌گویی به آن‌‌ها نباشد. در تعریف امنیت داخلی دو رویکرد انفعالی و ایجابی قابل تمیز است با رویکرد اول، ولفرز و کسانی که مثل او می‌اندیشند امنیت داخلی را نبود اجبار، نبود خطر خارجی، رفع نیازمندی‌های خارجی یا ترکیبی از آن‌ها می‌دانند که تحصیل آن رسالت دولت می‌باشد. اما رویکرد دوم که به صاحب‌نظرانی چون رابرت ماندل منتسب است امنیت داخلی را به احساس رضایت و اطمینان خاطر تعریف می‌کند. درنتیجه بی‌تردید امنیت‌داخلی بخشی از امنیت ملی است که کم‌وبیش با موجودیت‌های داخلی سروکار دارد و عمدتا در بر گیرنده‌ی امنیت حاکمیت است. مرجع امنیت داخلی اغلب حکومت، یا به تعبیر دقیق‌تر هسته‌ی مرکزی حاکمیت تلقی می‌شود. پلیس و نهادهای اطلاعاتی در تامین امنیت داخلی نقش کلیدی دارند. گرچه نمی‌توان کارکرد ارتش، در شرایط بحرانی، که تهدید امنیت داخلی ریشه‌های خارجی دارد را نادیده گرفت. ارتش می‌تواند کارکرد منفی نیز داشته‌باشد، به‌ویژه در کشورهای غیردموکراتیک که با دفاع از حاکمیت ممکن است مرزهای امنیت فردی و امنیت اجتماعی را نیز درنوردد. ایفای چنین نقشی می‌تواند علیه امنیت ملی و به تبع آن امنیت داخلی ارزیابی شود. این کارکرد منفی از طرف پلیس و نهادهای اطلاعاتی نیز دور از ذهن نیست.

امنیت ملی: حالتی است که ملتی فارغ از تهدید از دست دادن تمام یا بخشی از جمعیت، دارایی، یا خاک خود به سر برد. امروزه، کمابیش در همهٔ کشورها نوعی پلیس سیاسی یا امنیتی وجود دارد که مقصود از آن بنا بر فرض، جلوگیری از نفوذ عوامل محرک و ویرانگر و جاسوس به داخل کشور و سرکوبی کسانی که از راه‌های غیرقانونی تهدیدکننده نظم سیاسی موجود به‌شمار می‌آیند. هرچه نظامی تمامیت‌خواه‌تر باشد قدرت پلیس سیاسی و شدت و خشونت آن در آن نظام بیشتر است. این گونه نظام‌های سیاسی که مجالی برای مخالفت علنی و قانونی نمی‌گذارند، مخالفان یا دشمنان خود را همواره به نام «دشمنان امنیت ملی» یا نام‌های دیگر سرکوب می‌کنند.

امنیت منطقه‌ای: هنگامی که یک کشور اطراف کشور دیگری را مورد حمله و تهاجم قرار می‌دهد در این صورت امنیت منطقه‌ای آن کشور به هم خورده است.

امنیت بین‌الملل: حالتی است که در آن قدرت‌ها در حالت تعادل و بدون دست‌یازی به قلمرو یکدیگر به سر برند و وضع موجود در خطر نیفتد. هرگاه یکی از قدرت‌ها از محدودهٔ خود پافراتر گذارد، از لحاظ قدرت (و یا قدرت‌های) مخالف، امنیت بین‌المللی «در خطر افتاده است».

امنیت سایبری: با ظهور فضای (دنیای) سایبری، کاربران یا همان شهروندان سایبری نیاز به احساس امنیت در فضای سایبری برای انجام امور خود دارند که این امنیت ابتدا با افزایش سطح آگاهی و دانش خود کاربران و سپس با کمک شرکت‌های امنیتی و مراجع قانونی و پلیس‌های سایبری فراهم می‌شود.[نیازمند منبع]

• امنیت اقتصادی

• امنیت فرهنگی

• امنیت روانی

• امنیت ملی

• امنیت فرامحلی

• امنیت شهری

• امنیت بهداشتی

• امنیت شبکه‌های اینترنتی

دفاع ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:

• دفاع شخصی

• دفاع غیر نظامی

• دفاع مشروع

دفاع در بشر، به صورت فطري بوده است. در ابتدا بشر سعي داشته در برابر حوادث طبيعي مانند باد و سيل و زلزله و مانند آن و سپس در برابر ساير تهديدات امنيتي، تهاجم يا حمله‌هاي نظامي عليه خود، از خود دفاع كند. اين گونه دفاع به دو صورت بوده است: يكي دفاع نظامي و ديگري دفاعي كه بدون استفاده از اسلحه صورت مي‌گيرد، كه دفاع نوع دوم از ابتداي تاريخ وجود داشته و دنبال مي‌شد.

در سند ششم چه مسائلى در مورد اين موضوعات مطرح شده است؟

در راس سياست هاى بين المللى وزارت امور خارجه قرار دارد كه همه ى دستگاه هاى ديگر مسائل مربوط به خارج از جغرافياى كشور را با كمك و همراهى اين وزارتخانه دنبال ميكنند و بيان مسائل خارجى كشور برعهده ى اين دستگاه است.

موارد دفاعى و امنيتى در ايران پيچيده و گشترده است؛طبق قانون اساسى فرماندهى كل نيروهاى مسلح برعهده ى رهبر است و وزارت دفاع هم مجرى بحث هاى دفاعى در سطح دولت است البته وظايف وزارت اطلاعات هم بى ربط با اين سازمان نيست.ارتش در كشورها مهم ترين سهم فعاليت هاى عملى را برعهده دارد كه در ايران سپاه هم فعاليتى گستره در تمام زمينه هاى امنيتى،دفاعى،اجتماعى و ... دارد؛اين نهاد از بعد از پيروزى انقلاب پايه گذارى شد.

دولت با كمك وزارت خارجه ، اقتصاد و صنعت موظف است توان توليدى كشور را به نحوى بالا ببرد كه با توجه به اصل سود و فايده به صادرات و واردات اقدام كند.حمايت از صنايع صادراتى در اين سند بسيار مهم شمرده شده است.خودكفايى در موارد حياتى هر كشورى را قدرتمند ميكند.

به كارگيرى تمامى ظرفيت هاى طبيعى و انسانى با بيشترين بازدهى در اين سند پيش بينى شده است.

دولتها سعى دارند قدرت و نفوذ بين المللى خود را امروزه از راه هاى علمى،اقتصادى و ... بالا ببرند و به همين دليل در سند به اين موضوعات به طور گسترده ترى اشاره شده است.

به دليل جنگ هايى كه در كشورهاى همسايه ى ايران در حال رخ دادن است و ايران دشمن هاى فراوانى دارد،توجه به صنايع دفاعى و جنگى فوق العاده ارزشمند است.در سند پيش بينى شده است بخشى از درآمدهاى عمومى و بودجه ى دولت به ساخت موشك و ادوات دفاعى و جنگ اختصاص داده شود كه در اين مسير شاهد پيشرفت هاى جدى و چشمگيرى بوده ايم.

بحث هاى مربوط به مكان هاى استراتژيك و بين المللى هم هميشه داغ و پر تنش بوده است كه اخيرا بحث تنگه ى هرمز و جدال ديپلماتيك كشورها از طريق كشتى ها در حال انجام است.

تقويت مرزها و سيستم هاى دفاعى از طريق بالا بردن امنيت سايبرى،دريايى،اقتصادى و ... در دستور كار تمامى دستگاه ها است.

دولت ايران همواره بيان كرده است كه هيچگاه شروع كننده ى جنگ نخواهد بود و اين ادوات صرفا جنبه ى دفاعى دارند.

بحث انرژى هسته اى كه به بازى بزرگى تبديل شده است در ايران صرفا جنبه ى صلح آميز دارد كه به هيچ عنوان براى ديگران باورپذير نيست.

تمام اصل ها سند به اين موضوع تاكيد دارند كه بايد سياست هايى درست و متناسب با اهداف و آرمان هاى نظام باشد.

در سرى بعد به بحث حقوقى و قضائى كشور پرداخته ميشود.