ارسال به دیگران پرینت

اینجا چابهار، بزرگ‌ترین حاشیه نشین ایران

| اینجا تا چشم کار می کند پر از زباله است. پر از بطری های خالی آب و شیر و پلاستیک های سفید و سیاه و صورتی و پاره پاره. بچه ها می لولند توی زباله ها، چیزی پیدا می کنند برای بازی و بعد رهایش می کنند. دوباره پابرهنه می دوند روی سیم های لخت تیرهای برق که بی حوصله روی زمین و دیوار آلونک ها رها شده اند.

اینجا چابهار، بزرگ‌ترین حاشیه نشین ایران

۵۵آنلاین :

مریم لطفی: مثل ریسه های عروسی که از بالای طاق خانه ها شروع می شود و خانه به خانه همه جا را چراغانی می کند اینجا هم ریسه کشیده اند. اما نه از بالای طاق خانه ها که از بالای تیرک های برق. یک رشته که سر دراز دارد، خیلی دراز. از بالای تیرک های برق سیم کشیده اند، سیم هایی که در هوا تاب می خورند و هزار شاخه می شوند و هر شاخه در زمین چرخ می زند و باز راهی خانه ها می شود. راهیِ لاستیک های فرسوده ی ماشین که روی هم چیده شده و بیشتر شبیه خانه سازی بچه هاست. یا بلوک های سیمانی که اتاق های کوچکی را درست کرده اند. توی هر اتاقک خانواده ای زندگی می کند. هر خانواده چند بچه دارد و پنج، شش نفری در هر کدام از این آلونک ها می گذرانند، روز را، شب را، شبانه روز را.

دشت پرملال

اینجا میرآباد است؛ یکی از نقاط حاشیه نشینی در شهر چابهار؛ جایی که هیچ گونه خدمات شهری، درمانی، رفاهی و آموزشی رسمی به مردم داده نمی شود؛ آب و برق هم نیست. مردم اینجا سایه های جانداری هستند که در قلب شهر زندگی می کنند، آن سوی خیابان امام خمینی، بعد از میدان ورودی شهر، درست روبه روی ساختمان خدمات ایمنی و آتش نشانی، درست روبه روی ساختمان های مدرن شهری با تمام امکانات!

هوا گرم است و هرم آفتاب می نشیند روی شانه ‎ی آدم ها، روی سرهای تراشیده ی پسربچه ها. اینجا اغلب بچه ها پابرهنه راه می روند، می دوند و می خندند. بچه هایی که تمام جهان شان در همین محله خلاصه می شود.

اینجا تا چشم کار می کند پر از زباله است. پر از بطری های خالی آب و شیر و پلاستیک های سفید و سیاه و صورتی و پاره پاره. بچه ها می لولند توی زباله ها، چیزی پیدا می کنند برای بازی و بعد رهایش می کنند. دوباره پابرهنه می دوند روی سیم های لخت تیرهای برق که بی حوصله روی زمین و دیوار آلونک ها رها شده اند.

می گویم ماجرای این سیم های برق چیست؟ یکی از مردها می گوید: «ما برق نداریم، شب ها ظلماته، کسی هم دلش به حال ما نمی سوزه، از تیر برق توی کوچه، خودمون برای خودمون انشعاب کشیدیم. درخواست برق دادیم اما هنوز خبری نشده». انشعاب هایی که غیرقانونی اند و طبعا در ماه هزینه های زیادی برای دولت می تراشند و مهم تر از همه اینکه خطرناکند و با کسی هم شوخی ندارند. اما مردم چه چاره کنند؟!

یکی دیگر از محلی ها می گوید: «چندبار پیش اومده که کسی دست و بالش گرفته به این سیم ها و خشک شده، خودمون هم می دونیم خطرناکه!». بزرگ ترها می دانند که هیچ چیز این برق کشی طبیعی نیست، اما بچه ها در بی خبری مطلق می چرخند، بی هیچ هراسی روی سیم های ولو شده راه می‎روند و از جهان امن تر چیزی نمی دانند.

آن طرف تر، جلوی یکی از خانه ها چند زن نشسته اند، با لباس های محلی اما ساده، خیلی ساده. هر کدام تکه پارچه ای دست شان است، زیر لب چیزی می خوانند و سوزن می زنند. کارشان همان رسم قدیمی زن های بلوچ است. البته اگر نخ به درد بخوری گیرشان بیاید. می روم سمت شان، اولش غریبگی می کنند، بعد یخ شان باز می شود. گل هزار ۳۵ ساله است. فارسی را دست و پا شکسته حرف می زند. سبزه روست، مهربان است و خجالتی، چین و چروک از راه رسیده و دور چشم هایش را گرفته، حرف که می زند، خنده می دود توی صورتش؛ «چی بگیم خانوم، بدبختی ما رو خودت می بینی دیگه!» دوباره می خندد، می خندم. می گویم چطور می گذرانید؟ می گوید: «شوهرم که می ره کارگری، هر جا که بشه، زابل، زاهدان. هر وقت بتونه میاد یه سری می‎زنه. ماهم سوزن دوزی می کنیم، اگه پارچه و نخ داشته باشیم و کسی هم پیدا بشه و بخره». اتاقش را نشانم می دهد. به جز چند بالش و یکی دو تا پتو و چند خرت و پرت ضروری چیز دیگری در اتاق نیست. خانه رونقی ندارد، صفایی اگر هست، از خنده های شیرینِ گل هزار است.

«ویران اگر نمی کنی آباد کن مرا»

آن طرف تر چند بچه نشسته اند روی خاک و برای خودشان چیزکی می خوانند، ترانه ای محلی شاید. می روم سمت شان، جمع شان به هم می خورد. اسم یکی شان خدیجه است. هشت، نه ساله گمانم. موهایش مشکی است، چشم هایش هم، می پرسم «خوش می گذره؟» سر تکان می دهد که یعنی بله. می گویم: «آرزوت چیه؟» آنقدری بزرگ شده که بفهمد آرزو یعنی چه، اما جوابی ندارد. شانه بالا می اندازد و لبخند می زند، یاسر و ماهکان و معصومه هم نمی دانند. بچه ها خالی از آرزو، خالی از رویا می چرخند و بزرگ می شوند.

گوهر، مادر ماهکان سر می رسد، چادر سیاهی را به سبک زیبای بلوچی سر کرده و از شانه ی سمت چپ رهایش کرده است. سیاهی که دیگر طعنه به سرخی می زند از داغی آفتاب. از وضع بد مالی شان می گوید، از امکاناتی که ندارند. گوهر حرف که می زند، خون می دود روی دندان هایش، لثه هایش سرخ می شود. می گویم: «دهنت پر خون شد که!» می گوید: «خانم یک ماهه که وضعم همینه. لثه هام درد می کنه». قیافه در هم می کشد؛ «پول نداریم برم دکتر، اینجا هم که درمانگاهی چیزی نیست». می گویم: «قرص همراهم هست، مسکن می خوری؟» می گوید: «نه، اون وقت عادت می کنم، سخت تر می شه، قرصی می شم!» می خندد و دوباره دندان هایش به خون می نشیند.

آن طرف تر دخیره ی آب چند خانوار است. مخزنی شبیه حوض با ارتفاعی حدود یک متر که دور تا دورش بالا آمده. چیزی نمانده تمام شود. هر چند روز تانکر می آید و برای شان آب می آورد. حالا آب، آفتاب خورده و داغ است و رویش چند حشره افتاده، تنها آب بهداشتی جمعیت همین است. زرناز، بچه به بغل سر می رسد، لباس بلندی پوشیده که سر تا پا مشکی است، با یک شال عربی بلند که دور سرش پیچانده. بچه اش دو ساله است. با موهای فرفری و انگشت توی دهن چسبیده به شانه ی مادر. زرناز فارسی را می فهمد اما نمی تواند فارسی حرف بزند. گوهر حرف هایش را ترجمه می کند: «شوهرم وقتی فهمید حامله م ول کرد رفت پیش مادرش. توی همین شهره، اما تا حالا نیومده بچه رو ببینه، معتاده. مادرش خرجش رو می ده و نمی ذاره بیاد اینجا». گوهر از قول خودش می گوید: «اما این هنوز عاشقشه!» به زرناز می گویم راست می گوید؟ می خندد و خجالت می کشد و تایید می کند. می گوید هنوز منتظر است برگردد! درست نمی داند چند ساله است، شوهرش تمام مدارکشان را برداشته و رفته و برنگشته. زن با پسر دوساله اش زندگی می کند، تنهاتر و خلوت تر از دیگران. می پرسم: «خرج زندگیت رو از کجا میاری؟» یکی دیگر از زن ها می گوید: «هر بار میاد خونه ی ماها یه ظرفی می شوره، جارویی می کنه و ما هم یه پولی بهش میدیم که خرج اون روزش رو دربیاره». می گویم: «می گذره؟» شانه بالا می اندازد که یعنی یک طوری می گذرد بالأخره.

یکی از زن ها می گوید برویم سمت خانه ی نوری. می شنوم که نوری چند بچه ی قد و نیم قد دارد که یکی از آنها معلول است. هشت نفری توی یک اتاق شش هفت متری زندگی می کنند. دختر معلول توی آفتاب نشسته، معصوم و بی آزار. مادرش دستم را می کشد که بیا توی اتاق را ببین. اتاق با چینه های آجری ساخته شده و فکر می کنم با تلنگری فرو می ریزد. اینجا بعضی از خانواده ها شناسنامه ندارند و حتی یارانه هم نمی گیرند. نوری برگه های تقاضا برای کارت ملی را نشانم می دهد که شوهرش چند ماه پیش درخواستش را داده، اما هنوز از هویت خبری نیست.

دوگانگی شهر و منطقه آزاد چابهار

شاید خیلی ها ندانند که در چابهار، در کرانه ی دریای مکران و اقیانوس هند، بیشترین جمعیت حاشیه نشین کشور زندگی می کنند. از همانجا که یک گیت، منطقه ی آزاد را از شهر چابهار جدا می کند. چند وقت پیش یونس حقانی، شهردار بندر چابهار به ایسنا گفته بود: «نصف جمعیت شهر چابهار حاشیه نشین هستند و این بندر بالاترین نرخ حاشیه‌نشینی نسبت به جمعیت را در کشور دارد. این جمعیت در محدوده ای ۱۲۰۰ هکتاری زندگی می کنند که از نظر تراکم جمعیتی، سرعت رشد حاشیه نشینی و الگوی زیست حاشیه نشینی در جهان کم‌سابقه است». همان چیزی که معین الدین سعیدی، عضو شورای شهر چابهار هم از آن به عنوان پارادوکسی عجیب یاد می کند و به «سازندگی» می‎گوید: «درعین حال که در اینجا فرصت های بی بدیل و ظرفیت های خاصی وجود دارد، عقب‌ماندگی هایی هم هست که در ایران بی سابقه است؛ دوگانگی شهر و منطقه ی آزاد که از سال ۱۳۷۲ ایجاد شد».

به گفته ی سعیدی، شهر چابهار ۱۰۶ هزار نفر جمعیت دارد و حاشیه نشینی آن عمدتا از سال ۸۴ به بعد ایجاد شده است؛ جمعیت این حاشیه نشینی چیزی در حدود ۵۰ هزار نفر است. می گوید: «جذابیت های چابهار مانند بندر، پتروشیمی و توسعه در این شهر موجب شده که خیلی از روستایی ها به شهر مهاجرت کنند. به ویژه اینکه روستاها با خشکسالی هم مواجه شده است. از سویی سکونت در شهر هم به دلیل توسعه و بندر خیلی گران است، برای همین خیلی ها به حاشیه نشینی مجبور می شوند».

سال ۹۳؛ ورود به بحث حاشیه نشینی

سعیدی از رویکرد دستگاه های دولتی به این ماجرا می گوید: «تا سال ۹۳ رویکرد دستگاه های دولتی و خدماتی این بود که دلیلی برای ورود به بحث حاشیه نشینی نداریم؛ می گفتند این مردم ایرانی نیستند، پس ضرورتی برای خدمات‌رسانی به آنها وجود ندارد! اما سال ۹۳ آقای موهبتی، فرماندار سابق چابهار به بحث ‌شینی ورود کردند و متوجه شدند که اتفاقا بیش از ۹۶ درصد از این جماعت ایرانی هستند. اما از بد حادثه در این قسمت زمین خوارهایی هم وجود داشتند که از فلاکت بعضی از افراد سوءاستفاده می کردند».

به گفته ی سعیدی بیشتر از ۹۰ درصد حاشیه نشین ها به دلیل خشکسالی، بیکاری و از بین رفتن دام هایشان به شهر آمدند؛ «حالا بعضی از مردم این منطقه در بندر کارگری می کنند و بعضی هایشان هم در لنج های صیادی به عنوان جاشو کار می کنند. ما روستایی به نام کمب هم داریم که بزرگترین روستای ایران است. بیش از بیست هزار نفر جمعیت دارد، آقای موهبتی سازمان ملی زمین و مسکن را وادار کردند تا ساماندهی کمب را شروع کند، اما آنجا طرح هادی داشت. در واقع ایشان مجموعه شورا و دهیاری را با کارگزار سازمان ملی زمین و مسکن مرتبط کرده و ساماندهی کرد. روستای کمب هم کاملا حاشیه نشینی است. مهم ترین معضل مردم موضوع برق بود که به صورت غیرقانونی از آن استفاده می کردند. مسئولان اداره ی برق می گفتند که از این برداشت غیرقانونی سالانه ۷۰ میلیارد تومان به بیت المال خسارت وارد می شود».

او مهم ترین دلیل حاشیه نشینی در چابهار را ناهماهنگی در مولفه های توسعه پایدار می داند؛ «برخلاف توسعه تجاری، چابهار از نظر مولفه های انسانی در پایین ترین رتبه ی کشوری قرار دارد. ستاد بازآفرینی پایدار شهری باید فعالانه وارد عمل شده و پروژه هایی برای توانمندسازی مردم تعریف کند. پروژه هایی در حوزه ی معیشت و زیرساخت های بهداشتی و فرهنگی».

به این خبر امتیاز دهید:
بر اساس رای ۰ نفر از بازدیدکنندگان
با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
کپی شد

پیشنهاد ویژه

    دیدگاه تان را بنویسید

     

    دیدگاه

    توسعه