خوببودن مردان در جامعه، به نفع زنان است
| پگاه ارضی، از فیلمسازان جوان ایرانی و فارغالتحصیل آکادمی نیویورک،نخستین فیلم سینمایی خود با عنوان «نبات» را کارگردانی کرد. با توجه به فضای داستان و زاویه نگاه فیلمساز به روابط زن و مرد در محیط خانواده، فیلم کنجکاویهای زیادی ایجاد میکند. ضمن اینکه «نبات» در ژانر ملودرام خانوادگی در بهتصویرکشیدن و محسوسکردن«غرور» و تأثیرات منفی آن بر روابط انسانی قابل تحسین است. به بهانه اکران «نبات» با پگاه ارضی گفتوگو کردهایم که میخوانید.
۵۵آنلاین :
پگاه ارضی، از فیلمسازان جوان ایرانی و فارغالتحصیل آکادمی نیویورک،نخستین فیلم سینمایی خود با عنوان «نبات» را کارگردانی کرد. با توجه به فضای داستان و زاویه نگاه فیلمساز به روابط زن و مرد در محیط خانواده، فیلم کنجکاویهای زیادی ایجاد میکند. ضمن اینکه «نبات» در ژانر ملودرام خانوادگی در بهتصویرکشیدن و محسوسکردن«غرور» و تأثیرات منفی آن بر روابط انسانی قابل تحسین است. به بهانه اکران «نبات» با پگاه ارضی گفتوگو کردهایم که میخوانید.
چرا بين ساخت و نمايش «نبات» وقفه افتاد؟ سؤال خوبي است، چون من هم مدتي است که دنبال پرتقالفروش هستم! اين سؤال را خيليها از من پرسيدهاند. من از همه واقعيت خبر ندارم و نميدانم ايراد کار کجاست؛ اما دنبال راهکاري هستم که براي فيلمسازان فيلماولي بعد از من يا امثال من ديگر چنين اتفاقاتي نيفتد! واقعيت اين است از زمان انعقاد قرارداد تا زمان اکران فيلم در ماه رمضان، حدودا 10 ماه طول کشيد! درحاليکه قرار بود فيلم در پاييز اکران شود! چرا تعداد سالنهاي سينماي شما کم است؟ فکر ميکنم حدود 70 سالن بود. بعد از اينکه بهدليل اشتباه برخي دوستان يکسري بليت پيشفروش شد - بحق يا ناحق- سينماهاي زيادي، فيلم ما را پايين کشيدند! شايد هم نميدانستند هنوز قرارداد داريم. جالب است با اينکه هنوز يک هفته اجازه اکران داريم، سالني براي اکران ما اضافه نشد! الان هم کلا 18 سينما داريم که تهران سه سينما بيشتر ندارد. البته خيلي خوشحالم فيلم به اکران درآمد. فيلمساختن در اين مملکت کار سختي است و بايد با افراد پيچيدهاي کار کرد؛ اما بالاخره موفق شدم و به اين جنگ ادامه ميدهم. قرار نيست کار من تمام شود، چون تازه فهميدهام اوضاع فيلمسازي چگونه است. فيلم چه زماني آماده شد؟ توليد فيلم در سال 1396 تمام و پستوليد آن (اصلاح رنگ و...) تير 97 انجام شد. تابستان بود که قراردادمان را با دفتر پخش نيکان بستيم. همان موقع قرار شد فيلم در پاييز اکران شود و نميدانم چرا نشد! در مرحله پخش، بايد شوراي صنفي نمايش و ارشاد پروانه نمايش صادر کنند، ضمن اينکه سينمادار هم بايد قبول کند که فيلم را نمايش بدهد. نميدانم، شايد سينمادار قبول نکرده فيلم را نمايش بدهد. بعد به ما گفتند در اسفندماه هم ميتوانيد اکران کنيد که طبيعتا عکسالعمل ما اين بود که زمان مناسبي نيست، چون همه ما ميدانيم که اسفند و ماه مبارک رمضان براي اکران فيلمها، زمان خوبي نيستند. در ماه مبارک رمضان، همه روزه هستند و سرکار ميروند. از سوم تا هفتم خرداد امسال هم تقريبا سينماها تعطيل بود و تازه از هفتم خرداد به بعد اکران فيلمم شروع شد. بههرحال فيلم اسفند اکران نشد! بعد از عيد نوروز هم خيلي نگران بودم، چون هرچه از زمان توليد فيلم بيشتر بگذرد، اکران آن مشکلتر ميشود، چراکه اينطور استنباط ميشود که حتما فيلم خوبي نبوده! تا اينکه يکباره سرمايهگذار به من اطلاع داد در ماه رمضان فرصتي فراهم شده و به ما گفتهاند فيلم را اکران کنيد. خودشان هم مثل من خيلي راضي نبودند؛ اما شما وقتي در شرايطي قرار ميگيريد که انتخابي نداريد، چه بايد بکنيد؟ من که تهيهکننده و پخشکننده نيستم. من کارگردان و نويسنده هستم. ضمن اينکه فيلمساز اولي هم هستيد... . بله. ناچارم به آنچه به من ميگويند، اطمينان کنم. اصلا سلسلهمراتب فيلمسازي در تمام دنيا اين است که هرکس دستي در فيلم داشته باشد، در جهت منافع آن فيلم کار ميکند و تو هم بايد اطمينان کني الان اين اتفاق به بهترين شکل براي فيلم تو ميافتد . اگر من به شما بگويم ايراد از پخش بوده، پخش هم به شما ميگويد سينمادار فيلم را قبول نکرده! در نهايت سينمادار بايد بگويد که با چه معياري فيلم را قبول نکرده! الان قريب به اتفاق معتقدند که سينمادار تعيين ميکند چه فيلمي بايد نمايش داده شود. نکتهاي که بايد بهطور جدي آسيبشناسي شود و سازمان سينمايي بهعنوان نماینده دولت بر اين قضيه نظارت کند. با شما موافق هستم. نميگويم سينماداران نبايد دخالتي داشته باشند؛ اما اي کاش تعداد سينماها بيشتر شود. هر چيزي بايد طبق قوانين پيش برود، چون «سينما» در همهجاي دنيا، فرهنگ يک مملکت محسوب ميشود. متأسفانه بعضيها نادرست وارد سينما شدهاند و سينما را مترادف بقالي ميدانند ! اگر اين حرف درست باشد، فاجعهاي است که بايد به آن رسيدگي شود و نميتوان بهراحتي از کنار آن گذشت. در خارج از کشور شما اگر بخواهيد «مکدونالد» بزنيد، بايد يک سال بهعنوان مدير آموزش ببينيد که چطور مکدونالد را مديريت کنيد، چون چارچوب و نوع نگاه خودش به مشتري را دارد يا اگر مثلا من کارم تا ديروز جواهرسازي بوده و حالا دوست دارم وارد سينما شوم، خب اشکالي ندارد، چون ثروتش را هم دارم؛ اما قبلش بايد آموزش ببينم تا با قوانين سينما آشنا شوم و در چارچوب آن قوانين کار کنم. ما درباره قوانين يکطرفه صحبت نميکنيم. در سينما وقتي قرارداد ميبنديم طرف يک و دو وجود دارد. بايد قوانين به نفع سه ضلع سينمادار- فيلمساز - مخاطب باشد. آن وقت اگر عدالت رعايت شود، همه سود خواهند برد. اگر در گذر سالها به اين نتيجه رسيدهايم که دو ماه مشخص مثل اسفند و ماه مبارک براي اکران فيلم زمان خوبي نيست، خب چرا اين قانون را درباره برخي از فيلمها اعمال ميکنيم؟! به نظرم بهتر بود فيلمهايي که از عيد نوروز اکران خود را آغاز کردهاند، در ماه رمضان هم ادامه دهند يا فيلمهايي که در ماه رمضان اکران ميشوند، بعد از آن هم بتوانند به اکرانشان ادامه دهند. ناچارا«نبات» را در ماه رمضان اکران کردند؟ چاره نداشتيم جز اينکه آن را قبول کنيم. بايد شفافسازي شود که چرا چنين اتفاقاتي براي يک فيلم ميافتد و در آخر تقصير را به گردن فيلم مياندازند که فيلم خوبي نيست! اتفاقا فيلم خوشآب و رنگي است که پتانسيل فروش را دارد. دستکم افسردگي را تزريق نميکند معمولا تهيهکنندگان ميگويند فيلمي «بفروش» است که بازيگر معروفي دارد. از اين نظر آقاي حسيني که بازيگر معروفي است... اينهم داستاني شده که دائما از من ميپرسند چرا آقاي حسيني در فيلم شما بازي کرد! احساس ميکنم انگار آقاي حسيني کار عجيبي انجام داده که در يک فيلم اولي بازي کرده است! قبلا هم در فيلم «برادرم خسرو»، اولين فيلم احسان بيگلري هم کار کرده بود. بله. مگر اين کار غيرقانوني يا بد است؟! واقعيت اين است که اين پرسش را بايد از کساني که سؤال کردهاند، بپرسيد! مي فهمم! بحث اين است که خيليها ساز خودشان را ميزنند، بدون توجه به واقعيت موجود. عدهاي هستند که کار خود را ميکنند و البته که ضربه ميخورند.خيليها هم به فکر منفعت خود هستند. متأسفانه اين امر باعث شده ترس و عدم اطمينان ايجاد شود. برخيها در سينما آنقدر ضربه خوردهاند که به کسي اعتماد نميکنند و نتيجه اين ميشود که کسي حاضر نيست با کسي متحد شود. شرايط هم به گونهاي است که هرکسي هر سازي ميخواهد، ميزند. جريان حضور آقاي حسيني در «نبات» براي من هم جالب است. چون همه به ايشان در عين اينکه پيشنهاد کار ميدهند، به ديگران نصيحت ميکنند که با ايشان کار نکنند! حالا دليلش چيست را نميدانم. لابد جواب رد به پيشنهادکنندگان فيلمنامه داده است! قطعا. چيزي که من به چشم خودم ديدهام، اين بود که دو، سه فيلم با بودجههاي خيلي بالا به ايشان پيشنهاد شد. اما چون آن فيلمنامهها در ژانر مورد نظر ايشان قرار نداشت، قاطعانه رد کردند. ايشان در مراحل اوليه هم هيچگاه درباره پول صحبت نميکند. سؤالشان درباره فيلمنامه و هدف از ساختن فيلم است و اينکه اين فيلم چه چيزي دارد که به فرهنگ مردم و سينما اضافه کند. بههرحال فيلمهايي که دستمزدهاي بالايي دارد، گاهي با نگاه ايشان همخواني ندارد و قطعا ردکردن اين پيشنهادها، تبعاتي هم دارد. به نظر ميرسد ايشان از مرحلهاي گذشته که نميخواهد از آبرويش براي پول مايه بگذارد... يک سؤال و يک گلايه از شما خبرنگاران دارم. مسئله آقاي حسيني خيلي حاد است و همه از من ميپرسند. اما چرا هيچکدام از خبرنگاران از ايشان نميپرسند که چرا با فيلماوليها کار ميکنيد. البته پاسخ اين سؤال هم واضح است که در فيلمسازي، اولين نکته، درستبودن فيلمنامه است! در مورد آقاي حسيني کلا همين موضوع صدق ميکند. قبل از هر چيز براي ايشان فيلمنامه مهم است. بهجاي اينکه بگويند چرا آقاي حسيني فيلم اولي بازي کرده، بايد بدانند که ايشان به دليل نگاهش به جايگاه کنوني رسيده و به مرور زمان در انتخاب فيلمها پخته عمل کرده است... به همين دليل ميگويم که افراد را با کارنامه هنريشان قضاوت کنيم... و اينکه يک بازيگر چه ارزش افزودهاي داشته... کاملا. با توجه به اينکه سالها در اين سينما مينويسم و کار ميکنم، تقريبا در سينماي ايران هرچه موفقتر باشي، دشمنان بيشتري خواهي داشت. آقاي حسيني سالها فعاليت کرده و فيلمهاي پرفروش داشته است. جايزه گرفته و در گذر زمان به باورمندي رسيده؛ جايزه نخل طلاي بازيگري هم که جايزه بزرگي است، باعث شده ايشان را در سطح جهان بشناسند. با تمام احترامي که براي شما و شغلتان قائلم، اميدوارم اين حرفتان اشتباه باشد!!!! ضمن اينکه کساني که راه کوتاه را براي رسيدن به اهدافشان انتخاب ميکنند، لزوما راه درستي هم انتخاب نکردهاند. خوب بودن اصولا راه سختتري است. من فقط يک فيلم ساختهام اما وقتي اين بيمهريها را ميبينم، ميگويم چه ترسي از من ميتوان داشت که اينقدر مورد حمله قرار میگيرم. از زمان شروع کار ميخواهند تو را نااميد کنند تا زماني که فيلم اکران ميشود. اميد امثال من مردم هستند و همينطور مطبوعات که تريبون ما براي رساندن صحبتهايمان به مردم هستند. سعيد (شهاب حسيني) شبيه اغلب مردان ايراني که در فيلمها تصوير شدهاند، نيست. در واقع شاهد بخشي از زيست جهان در فيلم هستيم که کمتر ديده شده است. مردي که تحصيلکرده است و همسرش او را ترک کرده. رابطه با دخترش هم صميمي به تصوير کشيده شد. کمتر رابطه صميمانه اينچنيني ديدهايم که مردي با دخترش داشته باشد. از اين نظر، فکر کنم مخاطبانِ مرد اين فيلم بايد از شما تشکر کنند... به نظرم کار فيلمساز لزوما نشاندادن کاراکتري نيست که عامه مردم را تشکيل ميدهد. اتفاقا شما بايد کاراکتر خاص را نشان دهيد. بارها گفتهام نشاندادن مردهاي بد در جامعه هم الزامي است. اما چه کسي قرار است آدمهايي را نشان دهد که شايد بتوانند الگو شوند. من بعد از سالها که به ايران برگشتم، دقت کردم که همه جا ميگويند مردان اينطور و زنان آنطور هستند. آدمها را دستهبندي ميکنند؟ بله و اينکه شما در هر زمينه خشونت را نشان دهيد، عادي ميشود مثل کتکزدن. کسي که اين خشونتها را در زندگياش ندارد وقتي فيلم را ميبيند با خودش ميگويد خدا را شکر که من اينطور نيستم و کمکم ارزش مرد پايين ميآيد. به اين نکته اشاره ميکنم که شايد من طرفدار مردها باشم. اما سؤال من از شما اين است که اگر مردهاي جامعه خوب باشند، به نفع چه کساني است؟ زنها. پس من از مردها طرفداري نميکنم. بلکه به آنها احترام ميگذارم. اصلا اشکالي ندارد. بحث ما بحث انسان است. آنقدر افراط و تفريط داشتهايم که نگاهمان جنسيتزده شده است. من ميگويم رنگ شخصيت سعيد خاکستري است. اما آنقدر آدمهاي ديوانه و خل نشان دادهايم که ناخودآگاه يک آدم خاکستري در ذهن ما به يک آدم خوب تبديل ميشود. دقيقا. مثلا يک تماشاگر خانم به من ميگفت خدا از اين مردها زياد کند. من گفتم سعيدها در مملکت ما زياد هستند اما به شما نشان نميدهند. من ملودرام خانوادگي ساختهام نه فيلم اجتماعي. من مسائل اجتماعي و انساني و عاطفي را به شما نشان ميدهم منتها زاويه ديدم اين است که اين بار مردي را نشان دهم که فداکار است. جالب است که فيلم طرح موقعيت ميکند و قضاوتي ندارد. بحث من درباره رابطه خوب پدر و دختر است و چقدر ستايش محمودي خوب بازي کرده. اما به محض اينکه رابطه قرار است سهنفره شود، به نظرم درام شما دچار چالش ميشود. من با شما مخالفم. شما زوجي را ميبينيد که وقتي در فيلم به هم ميرسند و شما به آنها ميرسيد، انگار به 10 سال قبل برگشتهاند. من دو کاراکتر تقريبا خاکستري را در موقعيتي قرار ميدهم که بايد دوباره تصميم بگيرند. اين اتفاق بايد اينطور ميافتاد. شايد من بلد نبودم جور ديگري تعريفش کنم. دقيقا سکانسي که همه گرهها باز ميشود، سکانسي است که همه متوجه ميشوند فيلم درباره چه چيزي بوده. خب، تم اصلي فيلم درباره «غرور» بوده که اصولا اغلب خصلت ما ايرانيها را نشانه گرفته که در روابط- چه مرد، چه زن - احساساتمان را براي يکديگر ابراز نميکنيم. کاملا. سايه به سعيد اعتراض ميکند که چرا ديگر دنبال من نيامدي. چون من دو هفته بعد از گذاشتن نامه به خارج رفتم. اما در عين حال اين نقد هم به سايه وارد است که چرا به جاي حرفزدن رودررو با سعيد، مسائلش را در نامه نوشت.حالا بعد از چند سال دوباره در موقعيت مشابه قرار ميگيرند و حالا مهم است که چگونه تصميم ميگيرند. نکته مهم اين است که اين بار هيچ کس خودخواهانه تصميم نميگيرد. سعيد که به فرزندش دروغ گفته بود (حتي مصلحتي) تصميم ميگيرد حقيقت را به نبات بگويد. سايهاي که رها کرده و رفته بود، باز هم ميرود؛ اما اين بار نه از روي خودخواهي، بلکه با ازخودگذشتگي. در فيلم نگران هستيم اگر نبات متوجه حقيقت شود که سايه مادرش است، چه ميشود. اما وقتي بچه ميفهمد، فقط گريه ميکند و ديگر اتفاقي نميافتد. درحالي که اين موضوع گره اصلي داستان شما بود. چرا به اين نکته توجه نکرديد؟ براي من گره اصلي فيلم اين نيست! براي من گره اصلي اين است که زن و مرد که دوباره در شرايط مشابه گذشته قرار ميگيرند، درنهايت چه تصميمي ميگيرند. اين موضوع برايم مهمتر بود. درباره نبات هم بايد بگويم موقعي که نبات کادوي «روز مادر» را به پدرش ميدهد، باورش اين است که پدر، هم مادر و هم پدرش است. در حالي که در کليشه ذهن ما چنين موقعيتي را نميپذيريم! اما سعيد با وجود اين که وضعيت مالي خوبي داشته است، به خاطر دخترش ازدواج نميکند و هر دو هم اين شرايط را پذيرفتند. در سينما و سريالهاي تلويزيوني معمولا کمتر وارد روابط انساني ميشويم، چون مميزي وجود دارد. به نظرم، شما در نيمه ابتدایی فيلم زياد به روابط پدر و دختر پرداختيد. چرا؟ ضمنا دچار مميزي نشديد؟ يادم هست ما هم نگران بوديم که نيمه ابتدای فيلم ريتمش کند باشد. الان همه از ريتم تند و کند صحبت ميکنند. شما ريتم را درمقایسهبا چه فيلمهايي ميگوييد؟ ريتم بايد در خدمت داستان باشد. شما در کشوري فيلم ميسازيد که بايد قوانيني را رعايت کنيد. پس براي اينکه عقب نيفتيد بايد زمان بيشتري را براي نمايش رابطه بگذاريد. چون من اگر ميتوانستم در سه سکانس برخوردهاي فيزيکي بين پدر و دختر را نشان دهم، از نظر احساسي به اندازه هفت سکانس با مخاطب جلو ميافتادم. اما وقتي نتوانم اين کار را بکنم، بايد کار را کش بدهم تا شماي تماشاگر اين رابطه را باور کنيد که وقتي خواستم رابطه را خراب کنم، شماي مخاطب ناراحت شويد! وقتي رابطه پدر و دختر را باور نکردهايد، چطور آن را بههم بريزم؟ سخت است که در ابتدای کار روابط پدر و دختري را نشان دهيد که تا به حال دربارهاش کار نشده است. اتفاقا درباره فيلم با محمدرضا نعمتي صحبت کردم که همه اتفاقات بايد در خدمت داستان باشد. نيمه اول را بايد درباره روابط کار ميکردم که به شما اطلاعات بدهم. فيلم من با بازي جينگا شروع ميشود. جينگا يک بازي است که شما اگر مهرهای را اشتباه بيرون بکشيد، همه مهرهها بيرون ميريزند؛ يک خطا در زندگي ميتواند همهچيز را بههم بريزد. مانند تراژدي است... بله. فيلم با اين ديالوگ شروع ميشود که ميگويد تو نميخواهي تسليم شوي؟ همه راهها بسته است. در واقع آخر فيلم را لو ميدهد. پدر ميگويد من به اين راحتيها تسليم نميشوم. من در حال معرفيکردن کاراکتر هستم. همه اين ديالوگها به هم ربط داشته و با دليل بودهاند. درباره مميزي هم بايد بگويم يکسري برخوردهاي فيزيکي وجود داشت که خدا را شکر آقاي فرجي کمک کردند و بدون مميزي جلو رفتيم. زمان گرفتن پروانه ساخت مشکلي نداشتيد؟ براي گرفتن پروانه نمايش در رعايت قوانين و فيلمنامه هيچ مشکلي نداشتيم. تنها مشکلم، گرفتن مجوز کارگرداني بود که يک سال طول کشيد. واقعا به نظرم عجيب بود چون امتيازدادن به فيلمهاي ديگران درست نيست. مثلا فيلمهاي کوتاهي که من ساخته بودم جايزه برده بود اما در شورا امتياز نميآورد! چند فيلم کوتاه ساخته بوديد؟ در آکادمي فيلم نيويورک بالاي 20 فيلم کوتاه ساختم. اما پنج فيلمي را که در ايران ساختهام، براي جشنواره فرستادم. وقتي معيارها براي امتيازدهي نامشخص باشد به مشکل برميخوريم. خدا را شکر که اين معيارها را برداشتند. در گفتوگويي به «سياهنمايي» جشنوارهها اشاره کرده بوديد. دقيقا منظورتان چه بود؟ من فکر نميکنم همه جشنوارههاي هنري دنبال سياهنمايي هستند يا هر فيلمي در خارج از ايران اکران شود مصداق سياهنمايي است. من گفتم بيشتر جشنوارهها علاقه زيادي به سياهنمايي دارند. ولي فيلمهاي خيلي خوبي هم از ايران در جشنوارهها حضور پيدا کردهاند که اصلا سياهنمايي نبوده و نيستند. مثالي که به ذهنم ميرسد فيلمهاي خانم آيدا پناهنده و برخي از فيلمسازان است. مگر فيلمهاي زندهياد «عباس کيارستمي» سياه و تلخ بود! هميشه تعادل را در تفسير حرفها رعايت کنيم. من هرگز نميگويم هر فيلمي به جشنواره خارجي برود پس سياهنمايي کرده است، ولي در اينکه برخي جشنوارهها به نشاندادن بدترين شکل کشورها علاقه دارند، شکي نيست و درنهايت هم گفتم هيچکس يا هيچ کشوري به غير از خود ما دلش براي سينما و شرايطمان نميسوزد. از فروش فيلم راضي هستيد؟ هزينه زيادي نداشتيم که نگران برنگشتن سرمايهمان باشيم. بازيگران هم با ما خيلي همراهي کردند و با اکرانها از عهده هزينه فيلم برآمديم. اما درنهايت راضي نيستم؛ چون اين فيلم ميتوانست چند برابر فروش داشته باشد و افراد ديگري آن را ببينند.
منبع : شرق
دیدگاه تان را بنویسید