ظریف از سفر به کره شمالی چه قصدی دارد؟

محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان در پایان سفر به نیویورک از برنامه سفر به کره شمالی خبر داد. با توجه به اینکه به نظر می‌رسد، مقامات آمریکایی سیگنال‌هایی که ظریف برای مذاکره با امریکا فرستاده است را پاسخ نداده اند، سفر او به کره شمالی می‌تواند نشانه‌ای از تغییر در سیاست‌های وزارت خارجه باشد. همچنین این سفر می‌تواند پیامی برای آمریکا داشته باشد. یکشنبه هشتم اردیبهشت، وزیر امور خارجه کشورمان از برنامه خود برای سفر به کره شمالی خبر داد و گفت: به زودی زمان آن تعیین خواهد شد. ظریف همچنین با اعلام این خبر که در ۱۰ روز آینده به روسیه و دو کشور همسایه سفر می‌کند گفت: «همانگونه که گفتیم همسایگان ما همواره اولویت‌های ما هستند». آخرین دیدار مقامات ارشد ایران با کره شمالی مر بوط به دیدار ری یانگ یو، وزیر خارجه این کشور با حسن روحانی در مرداد سال گذشته است. این دیدار یک روز پس از اجرایی شدن مرحله اول تحریم‌های ترامپ علیه ایران و حدود ۲ ماه بعد از مذاکرات دور اول کیم جونگ اون با رییس جمهور آمریکا اتفاق افتاد. وزیر خارجه کره شمالی در این دیدار روحانی را در جریان مذاکرات سنگاپور بین کره شمالی و آمریکا قرار داد. حالا پس از شکست دور دوم مذاکرات در هانوی بین ترامپ و رهبر کره شمالی و همچنین عدم تمدید معافیت‌های نفتی ایران توسط آمریکا، ظریف از سفر قریب الوقوع به کره شمالی خبر داده است. ظریف در حالی خبر سفرش به روسیه و کره شمالی را اعلام می‌کند که هفته گذشته رهبر کره شمالی و پوتین در سفر بی سابقه کیم اون جونگ به روسیه باهم دیدار کردند . اعلام این خبر پس از عدم استقبال آمریکایی‌ها از سیگنال‌های ظریف در سفر ۵ روزه اش به نیویورک می‌تواند نشانه‌ای از تغییر در سیاست خارجی ایران و یا پیامی برای آمریکا باشد. دکتر رحمان قهرمانپور، کارشناس مسائل بین الملل گفت: «در مورد اینکه سیاست خارجی ایران تغییر کرده باشد فعلا نشانه روشنی وجود ندارد. پیام ظریف در سفر نیویورک مبهم بود. از طرفی سخنگوی وزارت خارجه گفت: درخواستی برای مذاکره نداریم، از طرف دیگر ظریف گفت: "گروه ب" متشکل از بی‌بی (نتانیاهو)، (جان) بولتون، (محمد) بن سلمان و (محمد) بن زاید" جنگ طلبند. معنای ضمنی این حرف این است که اگر این‌ها نباشند ما مشکلی برای مذاکره نداریم.»

قهرمانپور افزود: «پیام ظریف در نیویورک روشن نبود و این سفر را موفق نمی‌دانم؛ چرا که معتقدم در این سفر در دیپلماسی ما تقلیلگرایی صورت گرفت: تقلیل گرایی دیپلماسی به رسانه. در این سفر تصور شد با یک مصاحبه ۲ ساعته با شبکه مورد علاقه ترامپ می‌توان به افکار عمومی آمریکا پیام داد. تلاش برای ایجاد گسست بین افکار عمومی طرفدار ترامپ با خود ترامپ و شکاف بین ترامپ با بولتون و پمپئو یک بازی پرریسک است و نمی‌توان به آن امیدوار بود.» این تحلیلگر روابط بین الملل ادامه داد: «شاید سفر کره شمالی پیام شفاف تری برای آمریکا داشته باشد و ایران اعلام کند مانند کره شمالی در شرایط خاصی حاضر به مذاکره است. این سفر می‌تواند پیامی برای آمریکا بفرستد که اگر بیشتر به ما فشار بیاورید بیشتر به سمت مخالفان آمریکا قدم بر می‌داریم. کره شمالی در دنیا به مخالف سرسخت و جدی آمریکا معروف است.» او افزود: «علی رغم اینکه ما با کره شمالی روابط دیپلماتیک داشته ایم، اما این روابط به دلایل خاصی روابط نزدیکی نبوده است. در شرایط فعلی با توجه به اینکه مذاکرات ترامپ و کیم جونگ اون شکست خورده است و کره شمالی پمپئو را مقصر اصلی قلمداد کرده است، سفر ظریف به کره شمالی معنادار است. آقای ظریف که به زبان دیپلماتیک خواهان کنار گذاشته شدن پمپئو و بولتون از مذاکرات شده است، این سفر را انتخاب کرده که از این پیام به صورت جدی تری حمایت کند.» طبق برجام، ایران می‌تواند در چند تاسیسات هسته‌ای، مانند فردو، اراک و بوشهر، برخی فعالیت‌های هسته‌ای صلح‌آمیز داشته باشد. در پنجم نوامبر ۲۰۱۸، همزمان با اجرای دور دوم تحریم‌های آمریکا علیه ایران، وزارت خارجه آمریکا، با صدور بیانیه‌ای به استمرار همکاری‌های بین المللی هسته‌ای در این سه تاسیسات یادشده مجوز‌هایی داد که تا به امروز ادامه دارند.

این مجوز‌ها تنش‌های زیادی را در بین مقامات آمریکایی به وجود آورده است. سناتور‌های تندور از پمپئو می‌خواهند این معافیت‌ها را تمدید نکند و وزارت خارجه آمریکا را به عدم جدیت در سختگیری بر جمهوری اسلامی و حتی کارشکنی در کارزار فشار حداکثری بر ایران متهم کنند.

این در حالی است که محمد جواد ظریف خروج از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای را هم (NPT) یکی از انتخاب‌های ایران دانست. به این ترتیب با توجه به همکاری‌هایی که ایران و کره شمالی پیش‌تر داشته اند ممکن است یکی از پیام‌های ظریف در سفر به کره شمالی از سرگیری برخی از فعالیت‌های هسته ای در کشور باشد. رحمان قهرمانپور چنین مساله‌ای را محتمل نمی‌داند. این تحلیلگر مسائل بین الملل گفت: «از این سفر چنین تفسیری نمی‌شود، چون شرایط ایران و کره شمالی بسیار متفاوت است. پرونده هسته‌ای کره شمالی از ابتدا مسیر متفاوتی را پیموده است. در پرونده‌های کنترل تسلیحاتی مشخص شده است که کره شمالی از ابتدا به سمت ساخت بمب رفته است. سیاست هسته‌ای کره شمالی "باجگیری هسته‌ای" است، یعنی به میزان پولی که دریافت کند فعالیت‌های هسته‌ای را محدود می‌کند، اما مساله ایران اصلا اینگونه نیست.» قهرمانپور در پایان گفت: «در حال حاضر از این سفر نمی‌توان چنین تحلیلی کرد مگر اینکه در آینده اتفاقاتی رخ دهد که این پیام را تقویت کند.»