داستان تصادفها
| «لکههای ته فنجان قهوه» عنوانی است که قسمتی از بار معنایی و داستانی رمان رضا ارژنگ را به دوش میکشد. درواقع «لکههای ته فنجان قهوه» روایتگر تمامی داستانهای شخصیتهای رمان میشوند. عنوان رمان بهسرعت ذهن را به جریان زندگی عدهای از آدمها میبرد که بهنوعی از هر لحاظ در طبقه متوسط قرار میگیرند؛ یعنی نه آنقدر روشنفکر و سیاهبین که با سایه خود حرف بزنند و نه آنقدر از طبقه پایین جامعه که دغدغه نان و سرپناه، عشق و بوی قهوه را از یادشان برده باشد و بشود معنایی غریبه که در دنیای بیرحم آنها جایی ندارند.
۵۵آنلاین :
پرداختن به طبقه متوسط تا دیرزمانی مورد توجه رماننویسان معاصر ایرانی نبود و سایه صادق هدایت و حرفزدن او با سایهاش بر روایت و مضمون و شخصیتهای داستانی ایرانی سایه سنگینی انداخته بود. اما از این میان عدهای از رماننویسان و داستان کوتاهنویسان پیدا شدند که نگاه خود را به قشر دیگری از جامعه معطوف کردند که نهچندان روشنفکرماباند و نهچندان فقرزده. «لکههای ته فنجان قهوه» رمانی درباره روند ازخودبیگانگی انسان مدرن و سردرگمی او در عشق و حتی عواطف انسانی نسبت به اطرافش و سرنوست محتوم و تا حدودی معلوم و قابل پیشگویی و پیشبینی است. انسانی که روزبهروز هرچه بیشتر به درون خود میخزد و در هر شرایط و هر موقعیت و با وجود آدمهایی که در اطرافش است، باز هم در حقیقت بهنوعی تنهاست که یا از این تنهایی استقبال هم میکند و یا نمیتواند خود را از پیله آن رها کند و به تعلیق زندگی خود پایان دهد.
رضا ارژنگ برای حرفزدن درباره تنهایی انسان مدرن به سراغ خانوادهای از قشر متوسط جامعه میرود و اگرچه بهرام که روزنامهنگاری در دهه هفتاد است را کموبیش محور داستان قرار میدهد و داستان با او آغاز میشود و پایان مییابد، اما تمام اعضای این خانواده پنجنفره و وابستگان به آنها، برای خود قصهای موازی با قصه بهرام دارند و بخشهای جداگانهای را بهخود اختصاص میدهند. تمامی شخصیتهای داستان بهنوعی درگیر عشقاند، درگیر تنهایی، اندوه، روزمرگی و هجوم سرسامآور زمان بر روح و علایق آنها.
قصه با ماهعسل بهرام و نگار شروع میشود و همان روز بهرام عشق قدیمیاش را میبیند و اولین حادثه و تصادف از همینجا شروع میشود. «لکههای ته فنجان قهوه» بر پایه تصادف است و اینکه ما چه میزان با روزمرگی با تصادفات و اتفاقات و آدمهای دوروبرمان رودررو میشویم و بیشتر اوقات از کنار آنها میگذریم و آنها را نمیبینیم. اما «لکههای ته فنجان قهوه» میخواهد بگوید که اگر ما در این تصادفات، با آدمهای گذشته زندگیمان روبهرو شویم، زندگی چطور پیش خواهد رفت و هرکسی چه واکنشی خواهد داشت.
«لکههای ته فنجان قهوه» پر است از حادثه و تصادفاتی که گاه دیده میشوند و گاهی نه. اما میخواهد بگوید دنیا آنقدرها هم بزرگ نیست. شخصیتهای این رمان با وجود مشترکاتی در مورد دغدغههای روزمره زندگی و عشق، روانشناختیهای متفاوتی داشته و هر کدام دنیای درونی خودشان را دارند. بنابراین رضا ارژنگ بهجای انتخاب یک شخصیت بهعنوان قهرمان داستانش، از چند شخصیت همزمان استفاده میکند و داستان آنها موازی باهم پیش میرود و رمان بهجای تکصداییبودن، چندصدایی میشود. اما این چندصدایی چندان متفاوت نیست و هرگز صدای یکی از شخصیتها بلندتر از دیگری به گوش نمیرسد و پررنگتر نمیشود. رمان دارای بخشهای کوتاه مربوط به هر کدام از شخصیتها است که در مینیمالترین شکل ممکن او را روایت میکند و در بخش پایانی خود نویسنده به درون داستان و جهانی که خود ساخته است، وارد میشود، و میشود یکی از شخصیتهای داستان تا کمک کند که آدمهای داستانش، بر داستان زندگیشان نقطه پایانی را بگذارند. این دلچسبترین اتفاقی است که داستاننویسان با آن میزیند و رضا ارژنگ در این رمان به آن نمود بیرونی داده است.
نکته محوری در این رمان این است که هرکسی در این جهان مدرن به هر شکلی که با عشق درگیر باشد، نمیتواند برای آن قطعیتی متصور شود؛ یا از آن میگریزد، یا از آن دور میشود یا در عشق تعلل میکند یا وفاداریاش را به آن از دست میدهد و یا نمیتواند با جبر تقدیر خود بجنگد و سرنوشت علیه او حرکت میکند. اما مرگ تنها اتفاق قطعی در این جهان است که میتواند حقیقت عشق را در ابهامی بیپاسخ نگه دارد. رضا ارژنگ با وجود انتخاب یک خانواده و وابستگان به آنها برای شخصیتهای رمانش، تحلیلی متفاوت از درون آدمها و چند و چون تصمیمگیریهای آنها دارد. او در روایت خود از شیوه موجز داستان کوتاه بهره میبرد و طبیعتا از اطناب اجتناب میکند. بنابراین با سادگی زبان و نثری یکدست، موفق میشود خوانندهاش را پای قصه خود بنشاند و کشش و جذابیت قصه آدمهایی شبیه خوانندهاش را ایجاد کند، زیرا چندصدایی در رمان موجب شده تا هر خوانندهای بتواند با یکی از شخصیتهای این رمان، اینهمانی کند و پیگیر ماجرای او شود. داستان با حرفهای لکههای ته فنجان قهوه به نقطه پایانی میرسد. پایانی نابهنگام و غیرقابل پیشبینی برای خواننده که بار معنایی عنوان رمان هم در همین است که حوادث زندگی گاه در یک فال قهوه خلاصه میشوند و شاید این ما هستیم که حوادث را بیش از حد جدی تلقی میکنیم. درواقع میشود از کنار حوادث زندگی گذشت و در سادهترین شکلش به پیشگویی یک فالگیر دل سپرد که نوعی از انفعال را به درون شخصیتها تزریق میکند و در پایان جدال با زندگی اینگونه پایان میپذیرد.
منبع : آرمان
دیدگاه تان را بنویسید