اگر شهرزاد قصهگو او را ميشناخت
| يکي از مهمترين آثار آقاي اقليدي «مجموعه هزارويک شب» نهتنها با سرمايه بلکه به همت آقاي رمضاني چاپ و منتشر شده است اما اقليدي نتوانست به دليل شرايط جسمي در مجلس ديدار حاضر شود ولي به هر حال سبب نوشتن اين مطلب ديدار چند وقت پيش با او بود که با همان ذوق و شوق معصومانه علاقه خود را براي همراهي در کتابگردي اعلام کرد.
۵۵آنلاین : احمد مسجدجامعي
روز کتابگردي قرار بود آقاي اقليدي هم در نشر مرکز به ما بپيوندند. آقاي رمضاني، مدير شايسته نشر مرکز، نهتنها خود ناشر بزرگي است که از تبار کتابفروشان بسيار کهن تهران است که سابقه آنها به اواسط دوره ناصري ميرسد. مرحوم حاج ميرزا علياصغر کتابفروش، شايد اولين نسل از اين خانواده است که به کار کتاب ميپرداخت و بسياري از فضلاي دوره مشروطه و بعد از آن کتابهاي موردنظر خود را از طريق او تهيه ميکردند. يکي از مهمترين آثار آقاي اقليدي «مجموعه هزارويک شب» نهتنها با سرمايه بلکه به همت آقاي رمضاني چاپ و منتشر شده است اما اقليدي نتوانست به دليل شرايط جسمي در مجلس ديدار حاضر شود ولي به هر حال سبب نوشتن اين مطلب ديدار چند وقت پيش با او بود که با همان ذوق و شوق معصومانه علاقه خود را براي همراهي در کتابگردي اعلام کرد. لطف «اقليدي» در پريشانيهاي اوست. مردي از تبار پارسيان و قلندران و يادآور ملامتيان. اهل سواد و کتاب و کتابت که بسيار ميخواند و هيچ نشان ظاهري از هيئت و هيبت نويسندگي در او ديده نميشد و نميشود. دانشآموخته حقوق دانشگاه تهران که حتي فکر وکالت و کار حقوقي هيچگاه به ذهن او راه نيافت. گاهي يکباره ناپديد ميشد و هيچکس نشاني از او نمييافت. در يکي از اين ناپديدشدنها، براي يافتن نشان و نشانهاي از او راهي اقليد شدم. اهل آباده آنجا بود. هرچند خود آن را با همان طنز مشهورش خرابه ميخواند و هيچ کجاي عالم را به اندازه زادگاه خود دوست نداشت. وقتي با پرسوجو از اين و آن، مرحوم پدرش را که از مردم متمکن آن سامان بود، يافتم، معلوم شد که حالش خوب است و يافتنش آسان. اما پدر از او خسته و آزردهخاطر بود و ميگفت وقتي خانه، فرش و اثاث برايش تهيه ميکني، پس از چند روز هيچ چيز باقي نميگذارد. چون همه را به اين و آن ميدهد تا گرهي از مشکلاتشان بگشايد و هيچ به فکر خودش نيست و عجيب اينکه اتفاقا بيفکر هم نبود و از اين رو سه زبان بيگانه شرقي و غربي را ميدانست و به خوبي از هر سه زبان به فارسي ترجمه ميکرد. ترجمههايي که بر سر چاپ آنها بين ناشران رقابت بود. مانند «دنياي قصهگويي» از «آن پلووسکي» و «زد» نوشته «واسيليس واسيليکوس» از زبان انگليسي، «شاهزاده خوشبخت» از «اسکار وايلد» از زبان فرانسه و «هنر ايران» از دکتر «زکي محمدحسن» مصري از عربي. البته طبيعي است که آثار و ترجمههاي او بسيار باشد. ولي اين وجه تمايز او نيست. حتي تدوين و طبقهبندي اثر مهمي مانند قصههاي هزارويک شب که با اصل عربي و حواشي تعليقات محققانه به زبانهاي انگليسي، فرانسه و عربي در 10 سال کار شبانهروزي آماده شده باز هم نشانگر شخصيت کمنظير او نيست. شايد اگر شهرزاد قصهگو اقليدي را ميديد و ميشناخت، داستانهاي عجيب و غريب هزارويک شب بسي بيشتر ميشد! اقليدي نمونهاي جالب توجه از نويسندهاي خودساخته و خودآموخته است و اين موضوع شامل زبانهاي متعددي است که او ميداند و از برخي از آنها ترجمه ميکند. تصور اينکه اقليدي در کلاس زبان شرکت کرده و از آن طريق زبان ياد گرفته باشد هرگز قابل تصديق نيست.يک بار به دفترم آمد؛ کسي او را دکتر خطاب کرد و او در جواب گفت درست است که سواد، مواد نداريم ولي ديگر دکتر هم نيستيم؟ جالب آنکه گوينده کوتاه نيامد و گفت استاد! اقليدي ادامه داد: اين عبارت به گفته دکتر خانلري پرسش تأکيدي است!او که اينک عمري را گذرانده، به تعبير رايج امروز کارتنخواب بود. نه آنکه اداي آن را دربياورد. دوستان کارتنخواب و خرابهنشين زيادي هم داشته و دارد که به آنها «عقلاي مجانين» ميگويد که ميان آنها شخصيت يا شخصيتهايي مثل بهرام صادقي پيدا کرده بود. در زندان قزلقلعه دوستي داشت از زندانبانان. وقتهايي از شدت سرما مجبور به ترک خرابهها ميشد و به زندان قزلقلعه ميرفت و به گروهبان ساقي پناه ميبرد. گروهبان در به رويش ميگشود و جايي براي خواب به او ميداد.
صبح روانه شهر و خيابان ميشد. عجيب آنکه حتي آن زندانبان هم آدمي متفاوت بود؛ از اين رو پس از انقلاب نه تنها کسي متعرض او نشد بلکه با برخي از مبارزان بنام مانند مرحوم آيتالله طالقاني روابط دوستانه داشت و از دوستان آقاي سيدمحمدکاظم موسويبجنوردي از مبارزان قديمي و رئيس فعلي مرکز دايرهالمعارف بزرگ اسلامي بود. از دوستان دانشمند و فرهيخته محمدابراهيم اقليدي، دکتر سيدمحمدباقر آيتاللهزادهشيرازي، بنيانگذار رشته تعمير و مرمت علمي آثار باستاني در ايران است. يک بار اثري را که ترجمه شتابزدهاي داشت به اقليدي سپردم که ويرايش کند و گفتم مترجم به حقالترجمه اثر نياز فراوان دارد و کار به اين صورت پذيرفته نيست. او با تسلطي که به چندين زبان دارد و با کمک مرحوم شيرازي که به خوبي اصطلاحات علمي و فني هنر معماري را ميشناخت و به زبان ايتاليايي نيز مسلط بود، اين کار را به درستي به پايان برد و بيآنکه نامي از وي در کتاب برود يا اجرتي دريافت کند کار را تحويل داد و خوشحال بود که گرهگشاي مشکلي در زندگي کسي شده است. مواردي از اين دست بسيار است. در زماني که ميتوانست بنويسد، حتي مقالات جدياش را با آن نثر فاخر با نام مستعار مينوشت؛ از جمله مقالاتي که در مجله کلمه مينوشت. نام خود را ابراهيم پريافسا که نشانه علاقهاش به داستانهاي هزارويک شب بود، ميگذاشت. آشنايان با هزارويک شب ميدانند که تا پيش از انتشار اين اثر تنها برگردان موجود به قلم عبداللطيف طسوجيتبريزي با ترجمهاي آزاد، خوشخوان و آراسته به انواع صنايع ادبي و شعر بود. اکنون که به همت نشر مرکز کتاب هزارويک شب در پنج مجلد به چاپ رسيده، بجاست که در مجلس بزرگداشتي از شهرزاد قصهگو و راوي شهرزاد در روزگار ما تجليل شود. نميدانم چرا وقتي اقليدي را ميبينم، ياد حکيم معروف يوناني ميافتم که روز روشن گرد شهر ميچرخيد و ميگفت انسانم آرزوست و وقتي فرمانرواي وقت از او خواست تا خواسته خود را بگويد، گفت از برابر آفتاب کنار برو. باري شاهکار اقليدي سلوک و زندگي اوست. عمرش دراز باد.
روز کتابگردي قرار بود آقاي اقليدي هم در نشر مرکز به ما بپيوندند. آقاي رمضاني، مدير شايسته نشر مرکز، نهتنها خود ناشر بزرگي است که از تبار کتابفروشان بسيار کهن تهران است که سابقه آنها به اواسط دوره ناصري ميرسد. مرحوم حاج ميرزا علياصغر کتابفروش، شايد اولين نسل از اين خانواده است که به کار کتاب ميپرداخت و بسياري از فضلاي دوره مشروطه و بعد از آن کتابهاي موردنظر خود را از طريق او تهيه ميکردند. يکي از مهمترين آثار آقاي اقليدي «مجموعه هزارويک شب» نهتنها با سرمايه بلکه به همت آقاي رمضاني چاپ و منتشر شده است اما اقليدي نتوانست به دليل شرايط جسمي در مجلس ديدار حاضر شود ولي به هر حال سبب نوشتن اين مطلب ديدار چند وقت پيش با او بود که با همان ذوق و شوق معصومانه علاقه خود را براي همراهي در کتابگردي اعلام کرد. لطف «اقليدي» در پريشانيهاي اوست. مردي از تبار پارسيان و قلندران و يادآور ملامتيان. اهل سواد و کتاب و کتابت که بسيار ميخواند و هيچ نشان ظاهري از هيئت و هيبت نويسندگي در او ديده نميشد و نميشود. دانشآموخته حقوق دانشگاه تهران که حتي فکر وکالت و کار حقوقي هيچگاه به ذهن او راه نيافت. گاهي يکباره ناپديد ميشد و هيچکس نشاني از او نمييافت. در يکي از اين ناپديدشدنها، براي يافتن نشان و نشانهاي از او راهي اقليد شدم. اهل آباده آنجا بود. هرچند خود آن را با همان طنز مشهورش خرابه ميخواند و هيچ کجاي عالم را به اندازه زادگاه خود دوست نداشت. وقتي با پرسوجو از اين و آن، مرحوم پدرش را که از مردم متمکن آن سامان بود، يافتم، معلوم شد که حالش خوب است و يافتنش آسان. اما پدر از او خسته و آزردهخاطر بود و ميگفت وقتي خانه، فرش و اثاث برايش تهيه ميکني، پس از چند روز هيچ چيز باقي نميگذارد. چون همه را به اين و آن ميدهد تا گرهي از مشکلاتشان بگشايد و هيچ به فکر خودش نيست و عجيب اينکه اتفاقا بيفکر هم نبود و از اين رو سه زبان بيگانه شرقي و غربي را ميدانست و به خوبي از هر سه زبان به فارسي ترجمه ميکرد. ترجمههايي که بر سر چاپ آنها بين ناشران رقابت بود. مانند «دنياي قصهگويي» از «آن پلووسکي» و «زد» نوشته «واسيليس واسيليکوس» از زبان انگليسي، «شاهزاده خوشبخت» از «اسکار وايلد» از زبان فرانسه و «هنر ايران» از دکتر «زکي محمدحسن» مصري از عربي. البته طبيعي است که آثار و ترجمههاي او بسيار باشد. ولي اين وجه تمايز او نيست. حتي تدوين و طبقهبندي اثر مهمي مانند قصههاي هزارويک شب که با اصل عربي و حواشي تعليقات محققانه به زبانهاي انگليسي، فرانسه و عربي در 10 سال کار شبانهروزي آماده شده باز هم نشانگر شخصيت کمنظير او نيست. شايد اگر شهرزاد قصهگو اقليدي را ميديد و ميشناخت، داستانهاي عجيب و غريب هزارويک شب بسي بيشتر ميشد! اقليدي نمونهاي جالب توجه از نويسندهاي خودساخته و خودآموخته است و اين موضوع شامل زبانهاي متعددي است که او ميداند و از برخي از آنها ترجمه ميکند. تصور اينکه اقليدي در کلاس زبان شرکت کرده و از آن طريق زبان ياد گرفته باشد هرگز قابل تصديق نيست.يک بار به دفترم آمد؛ کسي او را دکتر خطاب کرد و او در جواب گفت درست است که سواد، مواد نداريم ولي ديگر دکتر هم نيستيم؟ جالب آنکه گوينده کوتاه نيامد و گفت استاد! اقليدي ادامه داد: اين عبارت به گفته دکتر خانلري پرسش تأکيدي است!او که اينک عمري را گذرانده، به تعبير رايج امروز کارتنخواب بود. نه آنکه اداي آن را دربياورد. دوستان کارتنخواب و خرابهنشين زيادي هم داشته و دارد که به آنها «عقلاي مجانين» ميگويد که ميان آنها شخصيت يا شخصيتهايي مثل بهرام صادقي پيدا کرده بود. در زندان قزلقلعه دوستي داشت از زندانبانان. وقتهايي از شدت سرما مجبور به ترک خرابهها ميشد و به زندان قزلقلعه ميرفت و به گروهبان ساقي پناه ميبرد. گروهبان در به رويش ميگشود و جايي براي خواب به او ميداد.
صبح روانه شهر و خيابان ميشد. عجيب آنکه حتي آن زندانبان هم آدمي متفاوت بود؛ از اين رو پس از انقلاب نه تنها کسي متعرض او نشد بلکه با برخي از مبارزان بنام مانند مرحوم آيتالله طالقاني روابط دوستانه داشت و از دوستان آقاي سيدمحمدکاظم موسويبجنوردي از مبارزان قديمي و رئيس فعلي مرکز دايرهالمعارف بزرگ اسلامي بود. از دوستان دانشمند و فرهيخته محمدابراهيم اقليدي، دکتر سيدمحمدباقر آيتاللهزادهشيرازي، بنيانگذار رشته تعمير و مرمت علمي آثار باستاني در ايران است. يک بار اثري را که ترجمه شتابزدهاي داشت به اقليدي سپردم که ويرايش کند و گفتم مترجم به حقالترجمه اثر نياز فراوان دارد و کار به اين صورت پذيرفته نيست. او با تسلطي که به چندين زبان دارد و با کمک مرحوم شيرازي که به خوبي اصطلاحات علمي و فني هنر معماري را ميشناخت و به زبان ايتاليايي نيز مسلط بود، اين کار را به درستي به پايان برد و بيآنکه نامي از وي در کتاب برود يا اجرتي دريافت کند کار را تحويل داد و خوشحال بود که گرهگشاي مشکلي در زندگي کسي شده است. مواردي از اين دست بسيار است. در زماني که ميتوانست بنويسد، حتي مقالات جدياش را با آن نثر فاخر با نام مستعار مينوشت؛ از جمله مقالاتي که در مجله کلمه مينوشت. نام خود را ابراهيم پريافسا که نشانه علاقهاش به داستانهاي هزارويک شب بود، ميگذاشت. آشنايان با هزارويک شب ميدانند که تا پيش از انتشار اين اثر تنها برگردان موجود به قلم عبداللطيف طسوجيتبريزي با ترجمهاي آزاد، خوشخوان و آراسته به انواع صنايع ادبي و شعر بود. اکنون که به همت نشر مرکز کتاب هزارويک شب در پنج مجلد به چاپ رسيده، بجاست که در مجلس بزرگداشتي از شهرزاد قصهگو و راوي شهرزاد در روزگار ما تجليل شود. نميدانم چرا وقتي اقليدي را ميبينم، ياد حکيم معروف يوناني ميافتم که روز روشن گرد شهر ميچرخيد و ميگفت انسانم آرزوست و وقتي فرمانرواي وقت از او خواست تا خواسته خود را بگويد، گفت از برابر آفتاب کنار برو. باري شاهکار اقليدي سلوک و زندگي اوست. عمرش دراز باد.
منبع : شرق
دیدگاه تان را بنویسید