اسطوره غبارآلود شعر
| ساعت ۹ صبح به تاریخ سه شنبه 29 آبان به بهانه زادروز شاعر تبعيد در وطن،محمدعلی سپانلو راهي پس كوچه هاي تهران مي شوم.تهران،بيوه اي افسانه اي كه هم گرد و غبار از كهنگي تاريخ به رخسار دارد و هم بزك مدرن شدن را!از خیابان میرداماد مي گذرم وزير لب زمزمه مي كنم : بلوار میرداماد، با لحظههای آزاد 50 سال دیگر، از ما می آورد یاد...قدم هاي كوتاهم،سنگفرش هاي كهنه اين شهر را ميشمارد.در حالي كه يكي از آخرين كتاب هاي سپانلو را با آن جلد سه رنگش،ميان دست هايم ميفشارم،تصوير خموده شاعر ميان انگشتهايم گم ميشود.«قايق سواري در تهران»،شاعرانهاي که به قول سیمین دانشور واقعیت را با وهم و رويا در هم ميآميزد.شعرهایی پر از خیال و تصویرهای بديع؛پر از رنگ و نور و صد البته پر از تهران!
۵۵آنلاین :
ساعت ۹ صبح به تاریخ سه شنبه 29 آبان به بهانه زادروز شاعر تبعيد در وطن،محمدعلی سپانلو راهي پس كوچه هاي تهران مي شوم.تهران،بيوه اي افسانه اي كه هم گرد و غبار از كهنگي تاريخ به رخسار دارد و هم بزك مدرن شدن را!از خیابان میرداماد مي گذرم وزير لب زمزمه مي كنم : بلوار میرداماد، با لحظههای آزاد 50 سال دیگر، از ما می آورد یاد...قدم هاي كوتاهم،سنگفرش هاي كهنه اين شهر را ميشمارد.در حالي كه يكي از آخرين كتاب هاي سپانلو را با آن جلد سه رنگش،ميان دست هايم ميفشارم،تصوير خموده شاعر ميان انگشتهايم گم ميشود.«قايق سواري در تهران»،شاعرانهاي که به قول سیمین دانشور واقعیت را با وهم و رويا در هم ميآميزد.شعرهایی پر از خیال و تصویرهای بديع؛پر از رنگ و نور و صد البته پر از تهران!
سفر در زمان،78 سال پيش،تهران!
زاده آبان،19 سال پس از آغاز قرن خورشيدي،در تهران، شرق تهران، خیابان ری، کوچه آصف بود.سپان با مجله تهران مصور و ترقی، با قصههای مادر بزرگ و کتابهایی که پدر كارمندش از شاهنامه تا سعدی و نظامی و قصههایی که بلد بود برايش مي خواند، بزرگ شد.سال هاي كودكي اين چنين در ذهن شاعر نقش بسته بود:«من بچه اول بودم پدرم برای این کارها حوصله داشت. نقاشی و نوشتن را پیش از رفتن به مدرسه به من یاد داد. با یادداشتها و خاطرههایی از آن دوره بار آمدم. حافظه گاهی مزاحم دارم که همه چیز را حفظ میکند. شاید بتوانم بعضی از تمهای سمفونیک را با دهنم بزنم اما اغلب آهنگهای کوچه و بازار را هم بلدم. بهترین مدرسهای که بعد از سه سال رفتم مدرسه رازی بود، دوره سیکل ادبی را در مدرسه دارالفنون گذراندم که در شکلگیری شخصیت من بسیار تاثیر داشت.من در مدرسه دارالفنون یکی از شاگردان خوب ادبیات بودم و زینالعابدین موتمن یکی از سه، چهار معلم عالی دارالفنون بود. کلاس انشایش در مدرسه غوغا بود. آشوری، بیضایی، نادر ابراهیمی، نوذر پرنگ وعباس پهلوان کلاس بالاترهای ما بودند. من و احمدرضا(احمدی) هم پایینتر بودیم. ما میشنیدیم که یکی از کلاس بالاییها این هفته یکی از اینها جواب انشای آن دیگری را میدهد. دارالفنون این امکان را به ما میداد که کلاس خودمان را تعطیل کنیم و سر کلاس آنها برویم. اما من حس کردم اگر ادبیات را دوست دارم بهتر است که از آن فاصله بگیرم. تمام دنیا هم غیر از برخی، بزرگترین نویسندهها از دانشکده طب یا حقوق آمدند. گابریل گارسیا مارکز و پل استر هم حقوق خواندهاند. همان سال که مدرسه تمام شد، در کنکور شرکت کردم.در دوره اي كه كنكور سختترين روزهاي خود را مي گذراند و تمام ایران بود و یک دانشگاه تهران.کل رشتهها هزار نفر ورودی داشتند و قبولی در دانشگاه آنقدر مهم بود که برخی کارت چاپ میکردند «فلانی دانشجو». من توانستم علاوه بر دانشکده ادبیات، در دانشکده حقوق هم قبول شوم».اما در ابتدا حقوق را انتخاب كرد و از عشق ديرينه خود ادبيات پارسي،فاصله گرفت چراكه معتقد بود دانشکده حقوق و دانشکده طب بیش از دانشکده ادبیات به ادبیات ایران خدمت کردند.
مصداق اين مدعا همقطاران نويسندهاش در دانشكده حقوق بودند.غلامحسین صادقی، تقی مدرسی، بهرام صادقی و... سپان در همان دانشكده حقوق شاعر شد!روزي كه به دلايل امنيتي،ماموران پليس رژيم سابق،به دانشگاه حمله كرده بودند،سپانلو در ميانه غائله زخمي شد و همان روز با سر شكسته در بيمارستان،كاغذي برداشت،نوشت و شاعر شد!بعد از لیسانس هواي مستقل شدن به سرش زد و شتابان به سمت متن زندگي دويد.
تحصيلات تمام شد و به خدمت سربازی رفت.به اصفهان،شهری که با نام آورانی چون هوشنگ گلشیری و محمد حقوقی در جُنگ اصفهان آشنا شد.قبل از گذراندن دوره سربازي نيز اولین کتابش منتشر شد. ترجمه نمایشنامه «درمحاصره» آلبرکامو که در چاپ دوم«شهربندان» نام گرفت. اولین کتاب شعر او هم در دوره مرکز توپخانه اصفهان با نام «آه بیابان» در نشر طرفه منتشر شد. طرفه انتشاراتی بود که سپان و دوستانش از جمله احمدرضا احمدی، اکبر رادی، بهرام بیضایی، مهردادصمدی، اسماعیل نوریعلا، نادر ابراهیمی و چند نفر دیگر راه اندازي كرده بودند.«نفری 100 تومان گذاشتيم و انتشارات را راه انداختيم. آن زمان با 600 تومان میشد کتاب حدود 90 صفحهای چاپ کرد. با 1200 تومان شروع کردیم به چاپ کتاب. کتابهای منتشرشده را امانت میگذاشتیم پیش کتاب فروشها و هفتهای یکبار یک نفر میرفت میدید چقدر فروختهاند و مبلغ فروش را جمع میکرد. بعد از کم شدن کسر 25 درصدی کتاب فروشها، وقتی پول نزدیک 600 تومان میشد یک کتاب دیگر منتشرمیکردیم».
نوبت او هم رسید و یک کتاب 96 صفحهای با نام «آه بیابان» منتشر کرد و این نشانه ورود جدي او به عرصه شاعری بود.بعد هم گیر و دار زندگی پيش آمد.شاید دو،سه کتاب منتشر کرده بود که ازدواج کرد و بلافاصله بچهدار شد. همه چیز روي دور تند افتاده بود،به قول خود سپانلو «همینطور تند و تندچاپار دو اسبه میرفتیم. نسل ما همینطور شتابناک مسیر را طی کرد. لیسانس، سربازی، افسرتوپخانه، ازدواج و بچهدار شدن،حتی زندان. شاید این شتابها یک جور پیری و پختگی زودرس به آدم میدهد. وقتی شما هنوز این مسیرها را طی نکردهاید، هنوز تجربه مستقیم ندارید».
از دو راهي انتخاب تا اسطوره سازي تهران
اما سپانلو در عرصه جدي زندگي و كار،تصمیم گرفت شاعری را انتخاب کند نه داستان نويسي را.چراكه معتقد بود وقتی یک داستان 10 صفحهای نوشته مي شود آن را يك داستان كوتاه قلمداد مي كنند. اما وقتی یک شعر 10 صفحهای نوشته مي شود،واژه ها ارزش يك شعر بلند را پيدا ميكنند!تاكنون بیش از 60 عنوان کتاب از او چاپ شده که 22 تا از آن ها شعر هستند.انگار سپان در شعرهايش میتوانست نفس بگیرد و خستگی در کند.
شاید آن تمایلات داستانسرایی و رمان را در شعرهايش تزريق مي كرداما برای گذران زندگی شروع به ترجمه آثار فرانسوي كرد.از آلبر كامو شاعر قرن بيستم فرانسه كه سپان خود مريد سبك اشعار او بود و او را معلم زندگي مي دانست. صداي گيراي سپانلو،چند صباحي نيز مهمان امواج راديويي بود.زماني كه همزمان با اشتغال در راديو، در مجله «فردوسی» نیز مطالبی به چاپمیرساند.
از جمله اتفاقات جالبی که در دوره فعالیت سپانلو رخ داد، مصاحبه وی با آگاتا گریستی نویسنده جنایی بود.سپانلو را شاعر تهران میخوانند؛شهري كه در اكثر شعرهاي سپانلو ريشه دوانيده است.این علاقه به حدی بوده که او در آثارش همواره تهران را به اسطوره تبدیل کرده است.این ویژگی در آثار«خانم زمان»،«هیکل تاریک» و «قایق سواری در تهران» متجلی است.از جمله دیگر آثار وی در زمینه شعر،می توان به «خاک»، «رگبارها»،«پیاده روها»، «سندباد غایب»،«هجوم» ،«نبض وطنم را می گیرم» و «ساعت امید» اشاره کرد.علاوه بر این دست فعالیتها، محمد علی سپانلو تجربه بازیگري نیز داشته است.
او در سال ۸۰ در فیلم سینمایی «رخساره» به کارگردانی راما قویدل در مقابل میترا حجار بازی کرد.این در حالی است که او فیلم های دیگری چون «شناسایی» به کارگردانی محمدرضا اعلامی،«ستارخان» به کارگردانی علی حاتمی و «آرامش در حضور دیگران» از ناصر تقوایی نقش آفرینی کرده است.از جمله افتخارات این شاعر برجسته میتوان به دریافت جایزه شوالیه شعر فرانسه وجایزه شعر ماکس ژاکوب فرانسه اشاره کرد.
نام تمام مردگان يحيي است!
سپانلو دراردیبهشت ۹۴ به علت سرطان در بيمارستان سجاد چشم از گيتي فرو بست. چه کسی تصور می کرد او که متولد پاییز بود، در بهاري از کنار زندگی عبور کند که در پاييزدو دهه پیش از آن دوستانش رفته بودند و نام سپانلو که اگر در همان پاییز متوقف شده بود، آذر خونیني در فهرست بود که برای حذف دگراندیشان تهیه کرده بودند. عجیب آنکه دست تقدیر در بهار او را از ادبیات ایران گرفت.هم خانه و وصياش مهدي اخوت جايي ميگفت:« هنوز در خانه حسش میکنم؛ گاهی روی برمیگردانم و ازش سوالی میپرسم اما متوجه میشوم که نیست!»این جست و جو ،سپان را در عين آشنايي به من باز شناساند!شاعری با خلاقيت عالی، تخيلي قوی و تصوير پردازي آگاه.شاعری که تهران را دوست داشت و تهران هم او را!این شهر دوست داشتنی بی کرانه؛شهری که تمام خیابان هایشزيبا و خاطره انگيزند.سپان دينش را به شهرش ادا كرد،شاعري از آن نسل درخشان كه كم كم دارند تمام مي شوند و شهري كه آرام آرام زير گام هاي زمان دارد فراموش ميشود و همه چيز را فراموش مي كند،حتي مردماني را كه روزگاري عاشقانه دوستش داشتند و محمد علي سپانلو كه اين چنين مرگش را تصوير كرد:«هر شب در این کشور،ما رفتگان با برف و بوران باز مي گرديم...»
منبع : قانون
دیدگاه تان را بنویسید