ارسال به دیگران پرینت

درباره ی کتاب دولت ها و سلسله های حاکم بر اسلام

| آن گونه که صادق سجادی در مقدمه کتاب «دولت ها و سلسله ها حاکم بر اسلام» آورده است این اثر قدمتی 120 ساله دارد و به مرور تکمیل شده است.

درباره ی کتاب دولت ها و سلسله های حاکم بر اسلام

۵۵آنلاین :

55 آنلاین:

آن­گونه که صادق سجادی در مقدمه کتاب «دولت­ها و سلسله­ ها حاکم بر اسلام» آورده است این اثر قدمتی 120 ساله دارد و به مرور تکمیل شده است. نخستین بار تاریخ­دانی به نام استنلی لین پل کتابی مشتمل بر نسب­نامه­ی صد و هجده سلسله از خلفا و فرمانروایان و سلاطین جهان اسلام منتشر کرد که این کتاب با عنوان طبقات سلاطین اسلام توسط عباس اقبال آشتیانی ترجمه شده است. در ادامه، همین کتاب اساس کار واسیلی ولادیمیروویچ بارتولد قرار گرفت و او با افزودن تکمله­ای، ترجمه روسی آن را منتشر کرد. سپس خلیل ادهم برخی دیگر از اسناد و نسخ خطی را مشاهده و بررسی کرد و 63 سلسله دیگر به اثر قبل اضافه و کتاب را به زبان ترکی تحت عنوان دول اسلامیه منتشر ساخت و در آخر احمد سعید سلیمان یا اضافه کرد 27 سلسله دیگر تعداد سلسله­های حاکم را به 208 افزود و یا نام تاریخ الدول الاسلامیه و معجم الاسر الحاکمه در قاهره منتشر کرد. سجادی تلفیق این چهار نسخه را پیش­تر در قالب دو جلد با عنوان تاریخ دولت­های اسلامی و خاندان­های حکومت­گر منتشر کرد و در کتاب حاضر با اضافه کردن 38 سلسله و رساندن آن به 246 خاندان یا سلسله نسخه­ای جدید را توسط نشر رایزن عرضه کرده است، اما این تصحیح هم همچنان قابل تکمیل است و آن گونه که سجادی می­نویسد سلسله­های خُرد در شرق و غرب جهان اسلام بوده­اند که به دلیل قلت اطلاعات دقیق، در کتاب گنجانده نشده­اند و به زودی و در چاپ­های بعد منتشر می­شوند.

کتاب از چه می­گوید؟

این اثر همان گونه که در مقدمه اشاره شده و از عنوان آن برمی­آید مطالعه­ای است در باب سلسله­ها و دولت­ها حاکم بر قلمرو اسلام؛ که ذیل آن پیشینه و نحوه تأسیس، ویژگی­های حکومت­ها و سلسله­ها و فراز و فرودشان مورد بررسی قرار می­گیرند. نخستین حکومت اسلامی به دست پیامبر اسلام (ص) در مدینه بنیان شد و توانست در مدت کوتاهی بر قسمتی بزرگ از دنیای آن روز- از سواحل آفریقای شمالی و اسپانیا تا حدود شبه قاره هند و ترکستان چین مستولی شود- کتاب در فصل اول با همین مقطع آغاز و در ابتدا به جانشینان پیامبر (ص) یعنی به خلفای راشدین در قرن اول و سپس به امویان، عباسیان و عباسیان مصر می­پردازد. فصل دوم حد فاصل سال­های دوم تا نهم هجری در اندلس (اسپانیا) را دربرمی­گیرد و در آن سلسله­هایی همچون امویان اندلس، بنی حمود، بنی عباد، بنی جهور و بنی عامر بررسی می­شوند. سومین فصل اختصاص به آفریقای میانه قرن­های دوم تا چهاردهم دارد- منطقه­ای که مسلمانان از آغاز فتح شمال آفریقا آن را مغرب می­خواندند- و ذیل آن به ادریسیان، بنی حماد، موحدون، جمهوری­های تونس، لیبی، الجزایر، سنگال، مالی، کینه، نیجریه، سودان، چاد و سومالی پرداخته می­شود. چهارمین فصل بر سده سوم تا چهاردهم هجری در مصر و سوریه تمرکز دارد و خواننده در آن با سلسله­ها و حکومت­هایی همچون ایوبیان، فاطمیان و جمهوری­های سوریه و لبنان آشنا می­گردد. فصل پنجم، به جزیره العرب که به لحاظ تاریخی و قومی بر حجاز، عسیر و یمن و عدن و همان و کویت اطلاق می­شود، اختصاص دارد و حکومت­های بنی زیاد، بنی یعفر، بنی نجاح، بنی زریع، جمهوری­های یمن و همچنین حکومت­های آل رشید، آل سعود، آل صباح، آلی ثانی و آلی خلیفه را دربردارد. سوریه و بین­النهرین در بازه قرن­های چهارم تا ششم، ششمین فصل کتاب است و حمدانیان و بنی مرداس و بنی مروان و بنی مزید و جمهوری عراق تشکیل­دهنده آن. فصل هفتم بیان کننده فراز و فرودهای آل عراق، بنی دلف، طاهریان، علویان، صفاریان، سامانیان، بریدیان، زیاریان، باوندیان و مرعشیان درحد فاصل قرن­های سوم تا یازدهم ایران و ماوراء النهر است، دولت­هایی که آنان را دولت­های عصر بیداری یا تجدید حیات فرهنگی ایران می­خوانند. فصل هشتم ایران و آسیای غربی تحت لوای سلجوقیان بزرگ، سلجوقیان، کرمان، شام، عراق و آناتولی در چهار قرن پنجم، ششم، هفتم و هشتم را بررسی می­کند؛ سلسله­ای که یکی از مهم­ترین­های تاریخ اسلام است چرا که در آن­ها در سراسر حکومت­های اسلامی دولت­ها و حکومت­ها به استقلال فرمان می­راندند. «جانشینان سلجوقیان- اتابکان» نهمین فصل از کتاب است که حکومت اتابکان آذربایجان و فارس، لر بزرگ و کوچک و یزد را واکاوری می­کند؛ در این فصل مخاطب با این موضوع آشنا می­شود که چگونه دسته­ای از غلامان که به اتابکی شاهزادگان انتخاب می­شدند به خصوص در دوره سلجوقیان به حکومت دست یافتند و چه قلمروهایی داشتند. فصل دهم، «جانشینان سلاجقه در غرب آناطولی» نام گرفته است. مورخان عصر سیطره این حکومت­ها را دوره ملوک الطوایفی می­دانند چرا که سلجوقیان و اتابکان مضمحل شده بودند و عثمان­ها دست بالای قدرت را در اختیار داشتند. یازدهمین فصل بر فراز و فرود عثمانیان تمرکز دارد و سیر تاریخی پدیدار شد جمهوری­های ترکیه، آلبانی و بوسنی و هرزگوین را بررسی می­کند. فصل دوازدهم «مغول» نام دارد. از نکات مهم این فصل عدم تمرکز صرف بر شخص چنگیز است؛ آن­گونه که به حد مقدورات به پیشینه و همچنین جانشینان او یا سلسله­هایی که به واسطه او تشکیل شده­اند- یعنی جوچی، جغتای، اوکتای قاآن و تولوی- پرداخته شده است. فصل سیزدهم به ایران اختصاص یافته و از چوپانیان تا پهلوی، در آن معرفی می­شوند. فصل چهاردهم به منطقه ماوراء النهر در فاصله قرن­های هشتم تا چهاردهم می­پردازد که تیموریان، شیبانیان، جانیان، منغیتیان، خان­های خیوه و خوقند از زیرمجموعه­های آن هستند. فصل ماقبل آخر کتاب به شرق ایران، شبه­قاره هند و آسیای جنوب شرقی می­پردازد. از نکات قابل توجه درباره شبه­قاره هندوستان این است که این منطقه به جز بخش کوچکی از آن هرگز به اطاعت دستگاه خلافت اسلامی درنیامد که در این فصل به چرایی این امر، اقدامات و کنش­ها و واکنش­های حول آن اشاره می­شود. پایان بخش کتاب، فصل شانزدهم است که به جمهوری­های مستقل و خودمختار آسیای میانه و قفقاز همچون ازبکستان، تاجیکستان، قرقیزستان، قزاقستان، آذربایجان، چچن و … می­پردازد.

چرا مهم است؟

با توجه به اظهارنظرها و موضع­ گیری­های مختلف و متضاد در تاریخ، اطمینان به متون تاریخی به مرور تا حد زیادی کاهش یافته است مگر این که یا به نویسنده اطمینان کامل وجود داشته باشد- که طبیعتاً هیچ محققی به طور کامل قابل اطمینان نیست- یا به پیشینه و منابع تحقیق. می­توان گفت این کتاب از هر دو بُعد تا حد زیادی بهره­مند بوده است، هم به لحاظ پیشینه تحقیقاتی گردآورنده هم به لحاظ پیشینه تحقیق، کتاب در گام اول مخاطبش را از گشت و گذار سطحی اطلاعات بی­نیاز می­کند و به مثابه دایره المعارف عمل می­نماید که با توجه به توضیحات مقدمه و همچنین سبقه گردآورنده در دایره المعارف­نویسی به نظر می­رسد چنین هدفی در ذهن وی بوده و باید گفت که او موفق عمل کرده است. همان گونه که در سطور فوق اشاره شد کتاب ادامه راه چندین اثر تاریخی است؛ تا پیش از غالب شدن این سبک از نگارش، تاریخ اسلام و سلسله­ها و حکام را به نقل از روایات منتسب به صحابه منتشر می­کردند یا اینکه تاریخ را به فرمان حکام- یا صاحبان قدرت- می­نوشتند که از دل همین سبک و روش­ها بود که دوگانه­های ابوهُریره و بخاری به وجود می­آمد. اما این سبک که مبتنی بر آمار، جغرافیا و مکتوبات و سکوک است تا خد زیاد مداخله انسانی را کاهش داده است که این ویژگی هم از نکات مهم و قابل اعتنای کتاب سجادی است.

چه ضعف­هایی دارد؟

جدای از نقاط قوت که پیش­تر به آن اشاره شد، کتاب نقاط ضعفی را نیز در دل خود دارد. این اثر به لحاظ الگوی متنی از انسجام کافی برخوردار نیست یا لااقل خواننده در نگاه اول به آن پی نمی­برد. در واقع براساس روش­های گردآوری این سنخ آثار، می­بایست محتوای فصول کتاب به روش معین و سلسله­واری به دنبال یکدیگر بیایند اما این موضوع در فصل­های کتاب رعایت نگردیده است. به علاوه، این گفته درباره تاریخ وجود دارد که این رشته ذاتاً خشک است و متنش به راحتی مخاطب را جذب نمی­کند که این موضوع در این کتاب دو چندان شده است این گونه که در ابتدای هر بخش تنها اطلاعات کلی به مخاطب عرضه می­شود؛ روندی که تنها در فصل دهم شکسته می­شود و مخاطب غیر محقق را با headline فصل آشنا و او را ترغیب به خواندن می­کند.

منبع: مجله صدا

منبع : ۵۵آنلاین
به این خبر امتیاز دهید:
بر اساس رای ۰ نفر از بازدیدکنندگان
با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
کپی شد

پیشنهاد ویژه

    دیدگاه تان را بنویسید

     

    دیدگاه

    توسعه