زندگی و دیگر هیچ

۵۵آنلاین :

زمانی که در مسابقات مقدماتی جام جهانی ۲۰۰۲ در منامه به بحرین باختیم، آن‌هم باختی که کینه و عداوت دیرینه کشورهای عربی حوزه خلیج فارس را نسبت به ما بار دیگر در سخیف‌ترین شکل ممکن به نمایش گذاشت، فضای یأس‌آور و دردآلودی، جامعه فوتبال ما را دربرگرفت. حس می‌کردیم بین دو تیغه یک قیچی قرار گرفته‌ایم. از سویی رفتار ناجوانمردانه این کشور کوچک و یا در واقع جزیره‌ای با وسعت ۶۶۵ کیلومتر که برای اثبات نوکری خود، پرچم کشور دیگری را در دست گرفته و دور افتخار زدند و از سویی دیگر کم‌رنگ شدن امیدها برای رسیدن به جام جهانی، تنها روزنه‌ای به نام پلی‌آف برای ما باقی مانده بود.

ابتدا امارات و سپس ایرلند که این تیم اروپایی آن روزنه را هم بست و ما در خانه ماندیم. در پایان دیدار با بحرین و در فاصله رسیدن پلی‌آف‌ها، در گفتگویی به «امید» اشاره کردم، امیدی که هنرمند فقید آقای کیارستمی، در فیلم ماندگارش«زندگی و دیگر هیچ» با محوریت زلزله رودبار به تصویر می‌کشد.

در آن فیلم که یک بخش از سه‌گانه کوکر است، سه روز پس از زلزله خردادماه ۱۳۶۹؛ پدر و پسزی در جستجوی بابک و احمد احمدپور بازیگران فیلم «خانه دوست کجاست» می‌روند و درحالی‌که چهره مرگ، مناطق زلزله‌زده را پوشانده و امدادگران در حال کاوش برای رسیدن به انسان‌های مدفون‌شده در زیر آوار سنگین این زمین‌لرزه وحشتناک هستند، پیرزنی سال‌خورده کتری مستعمل و قراضه خود را آب می‌کند و روی آتش می‌نهد. جوشش آب و صدای قل‌قل‌اش از منظر فیلم‌ساز، صدای زندگی است. اینکه تلفیق مرگ و زندگی و همراهی آنها در کنار هم واقعیتی انکارناپذیر است.

خشم طبیعت بر دردهای ما افزود و خانه‌های گلین را بر سر مردمی بی‌پناه و عمدتا فقیر آوار کرد. فیلم آقای کیارستمی در خارج از کشور، با نام «زندگی ادامه دارد» به نمایش درآمد. پس از شکست تلخ و تا رسیدن به پلی‌آف، توصیه کردم این فیلم برای بازیکنان به نمایش گذاشته شود تا تفیهم شود که تولد و مرگ دو سوی یک پاره‌خط هستند که زندگی نام دارد و خیلی سریع به هم می‌رسند.

و حالا وطن ما داغ‌دار عزیزانی است که از میان ما رفته‌اند. آن‌ها را از زیر خاک درمی‌آورند تا دوباره به خاک بسپرند. این خاک‍سپاری نمادین عده‎ی زیادی است که دغدغه‌شان انباشت ثروتی است که متعلق به همین زنده‌به‌گوران است.

این خاکسپاری کسانی است که اموراتشان از طریق شعاردادن و وعده‌دادن می‌گذرد. ما هنوز پلاسکو را فراموش نکرده‌ایم. هنوز فاجعه معدن یورت در استان گلستان در ذهنمان است. سرمای طبیعت در کنار سرمای بی‌کسی بر اندوهمان می‌افزاید.

مردم مثل همیسه حاضرند. کسانی که درد بی‌کسی را می‌فهمند و بار نداری را بر دوش دارند. آنها جیره مختصر زندگی خودشان را هم به میدان آورده‌اند. خیلی از چهره‌های شاخص عرصه‌های مختلف اجتماعی، پا در رکاب شده‌اند و با تمام توان و بضاعت خود به یاری هموطنان ما شتافتند. مردم، چه واژه‌ی دوست‌داشتنی و مقدسی، مردمی که اکثرا زیر فشار اقتصادی شدید و تنگناهای متعددی قرار دارند و در بزنگاه‌های مختلف، بویژه مصیبت‌بار به صحنه می‌آیند. البته با دلشان..

آن‌ها زبان شعارگونه، مبتنی بر وعده‌هایی که هرگز تحقق نمی‌پذیرد را بلد نیستند. آن‌ها مردمند که بعضی‌جاها به درد می‌خورند و بعضی‌جاها اصلا وجود خارجی ندارند. کسی برایم نوشته بود:« لحظاتی هست که هیچ‌چیز این زندگی قانعم نمی‌کند، فقط و فقط نیاز به اندکی مردن دارم»

پانزده‌سال پیش، امید را توصیه کردم؛ امیدی که به تعبیر آستوریاس همچون سفته‌ای می‌ماند که تاریخ وصولش مرتبا تمدید می‌شود و ما هرگز آن لحظه شیرین وصل را لمس نمی‌کنیم. کاتارسیس یک واژه یونانی به معنای تطهیر، تزکیه و تخلیص است که بعدها به یک واژه علمی برای محققان تبدیل شده است. این واژه از کلمه یونانی «کاتارین» به معنی پاک‌کردن گرفته شده است. زایش اخلاقی از دل تراژدی، آیا از دل تراژدی‌های متوالی کشورمان، شاهد زایشی اخلاقی خواهیم بود؟ یا اینکه غوطه‌ور بودن در شرایط تراژیک سهم بخشی از مردم است و سندش به نام آن‌ها خورده است؟

خانم الیف شافاک در کتاب«ملت عشق» می‌نویسد:« عشق به خدا به دریا می‎ماند. هر انسانی به قدر ذاتش از آن آب برمی‌دارد. اینکه هرکسی چقدر آب برمی‌دارد به گنجایش ظرفش بستگی دارد، یکی ظرفش خمره است و یک دلو، یکی کوزه و دیگری پیاله..»

و این مصیبت نازل‌شده بر مردم غرب کشورمان، سؤالی را به ذهن متبادر می‎سازد که گنجایش ظرف انسانی ما چقدر است؟ ظرفی که عشق خداوند در آن جاری است. خیلی روشن است که چه کسانی که مورد ایثار قرار دارند، ظرف مردم معمولی که مثل قلبشان بلند است. آنها اقدام به یک خیزش انسانی کردند، مثل همیشه…