نظام پارلمانی انگلستان، رابطه نزدیک تر دولت با مردم

۵۵آنلاین :

معین حافظی زاده

پژوهشگر و دانشجوی علوم سیاسی

شیوه‌ی حکومتی، یکی از مورد بحث ترین و جنجالی ترین مباحث در حوزه علوم سیاسی است. مبحثی جذاب و بحث برانگیز که درباره آن فیلسوفان و اندیشمندان بزرگی اظهار نظر کرده اند.

نظام سیاسی انگلستان از قدیمی ترین نمونه های دموکراسی در جهان است. اولین حکومت در اروپا که نظام سیاسی مبتنی بر دموکراسی را برای خود انتخاب کرد. از نمادهای بارز دموکراسی در هر کشور وجود سیستم نمایندگی است. در انگلستان سیستم پارلمانی به عنوان اصول نظام نمایندگی برگزیده شده است. نظامی که اکنون در جهان جای خودرا یافته و در بسیاری از کشورهای جهان در حال اجراست. به عنوان قدیمی ترین کشور اروپایی که دموکراسی در آن جاری است به بررسی سیستم پارلمانی در انگلستان و مزایای آن میپردازیم. پیش از آن لازم است که بدانیم سیستم پارلمانی به چه معنا است؟

مجلس‌محوری یا نظام پارلمانی نوعی حکومت مردم سالارانه است که در آن قوه مجریه مشروعیت مردم سالارانه خود را از قوه مقننه اقتباس کرده و در برابر آن پاسخگو است. نظام پارلمانی نوعی نظام حکومتی است که از تفکیک نسبی قوا ایجاد می‌شود. در رژیم‌های پارلمانی قوه مجریه و قوه مقننه از ابزارهایی برای تأثیرگذاری و نفوذ بر یکدیگر برخوردارند.

در نظام‌های پارلمانی رئیس کشور و رئیس قوه مجریه دو شخص متفاوت هستند. رئیس کشور که ممکن است رئیس‌جمهور (در نظام‌های جمهوری پارلمانی) (مثل ایرلند، آلمان، هندوستان و ایتالیا) یا پادشاه (در نظام‌های مشروطه سلطنتی) (مثل انگلیس و ژاپن) باشد، نقش مهمی ندارد و از مسئولیت مبراست. رئیس قوه مجریه که معمولاً نخست وزیر نامیده می‌شود به پیشنهاد رئیس کشور و انتخاب پارلمان مشخص می‌شود. اعضای هیئت وزیران در این سیستم حق پیشنهاد قانون به مجلس و شرکت در مذاکرات و مباحث مجلس نمایندگان یا انحلال پارلمان را دارند و از سوی دیگر پارلمان نیز حق سؤال، استیضاح و دادن رأی عدم اعتماد به آنان را دارد. در تعداد کمی از جمهوری‌های پارلمانی مانند بوتسوانا، آفریقای جنوبی، سورینام و آلمان، حکمران همزمان رئیس حکومت نیز می‌باشد ولی توسط قوه مقننه انتخاب شده و به آن پاسخگو است.

این بر خلاف نظام جمهوری است که رئیس کشور همان رئیس حکومت بوده و مهمتر از آن قوه مجریه مشروعیت خود را از قوه مقننه نمی گیرد.

در کشور انگلستان پارلمان با توجه به نظام سیاسی این کشور از جایگاه ویژه ای برخوردار است. با توجه به نظام انتخاباتی حاکم بر بریتانیا، وجود نظام پارلمانی باعث نزدیک تر شدن رابطه دولت و ملت به یکدیگر شده است. در واقع ساز و کار انتخاباتی باعث دستیابی به این مهم در بریتانیا گشته است

پارلمان بالاترین نهاد قانونگذاری در پادشاهی متحد است. پارلمان جدای از تصویب و اصلاح قوانین، در مرکزیت نظامی سیاسی این کشور قرار دارد و مهمترین نهاد نمایندگی مردم است. پارلمان همچنین نقشی محوری در تشکیل دولت دارد. انتخابات پارلمان هر پنج سال یکبار برگزار می‌شود.

دولت این کشور نیز ریشه در پارلمان داشته و به صورت مستقل انتخاب نمی‌شود؛ بر این اساس می‌توان گفت که پارلمان در مرکزیت اعمال حاکمیت در پادشاهی متحد قرار داد و منبع تمامی اقتدار قانونی در کشور است. در واقع هیچ نهاد دیگری بدون مجوز پارلمان حق اعمال قدرت ندارد. همچنین پارلمان می‌تواند اختیارات اعطا شده به دیگر نهادها را بازستاند. پارلمان همچنین در حصار مصوبات پارلمان‌های پیشین قرار نداشته و می‌تواند تمامی قوانین پیشین را اصلاح و یا جایگزین کند.

کار اصلی پارلمان بررسی و به چالش کشیدن (تحقیق و تفحص از) اقدامات دولت، همچنین بحث، بررسی و تصویب قوانین است.

نظام انتخاباتی موجود در انگلستان باعث شده است که مردم چهره به چهره و در هر منطقه ای از کشور و حتی شهرهای خود نماینده خود را در پارلمان داشته باشند. نکته جالب در خصوص انتخابات بریتانیا این است که مناطق شهری نیز، خود به عنوان حوزه انتخاباتی هستند. این عامل یکی از مهم ترین نقاط قوت نظام انتخاباتی انگلستان و نظام پارلمانی حاکم بر آن است. همین عامل باعث چندین مزیت و سود شده است که خود ناشی از دموکراسی است و در نهایت نیز به نفع مردم تمام میشود.

اولا اینکه فردی که یک حوزه انتخاباتی نه چندان وسیع به عنوان نماینده انتخاب میشود، به طور کامل میتواند بر مشکلات آن قسمت واقف شود و آنرا به راحتی به رده های بالای حکومتی منتقل و نسبت به حل آن مشکل برآید

ثانیا محدود بودن حوزه انتخابی امکان مطالبه گری بیشتر مردم را از نماینده خود فراهم می‌آورد. بدین معنا که هم منطقه مشخص است و هم نماینده پس امکان انتقال راحت دغدغه ها و مشکلات فراهم میشود.

ثالثا این محدود بودن حوزه انتخاباتی الزام بیشتری را برای نماینده فراهم میکند که وظایف خودرا به خوبی انجام دهد تا مورد بازخواست قرار نگیرد.

علاوه بر اینها برای کاندیداهای مناطق مختلف نیز امکان راحت تری برای تبلیغات و کسب موفقیت در انتخابات فراهم میشود. یقینا پیروزی انتخاباتی در حوزه های محدود تر ساده تر و راحت تر از حوزه های گسترده با تعداد جمعیت بالاتر است. از سوی دیگر نیز این محدودیت امکان بروز پوپولیسم در انتخابات و تبلیغات انتخاباتی را به طور چشمگیری کاهش میدهد؛ بدین معنا که با راحت بودن دسترسی و آگاهی هم از مشکلات و هم از نماینده منطقه ای، به راحتی امکان تشخیص درست و غلط برای رای دهندگان فراهم میشود.

در هر حال نظام پارلمانی انگلیس ریشه های بسیار قوی ای در نظام دو حزبی این کشور دارد. در واقع این نظام دو حزبی است که به عنوان موتور محرک نظام پارلمانی عمل میکند زیرا احزاب سیاسی قوی و فعال مانند احزاب انگلستان توان اداره نظام پارلمانی را دارند. این احزاب هستند که در تمامی محدوده ها اقدام به معرفی کاندیدا ها میکنند و در ادامه جریانات انتخاباتی، خود کاندیداها وارد عمل میشوند هرچند که حزب نیز از آنها حمایت میکند. در واقع بی حضور احزاب قدرتمند و با برنامه عملا نظام پارلمانی بی معنی میشود. در بیشتر مواقع رای دهندگان با توجه به سیاست های کلی حزب رای خود را به صندوق میاندازند. اما در نظام پارلمانی انگلیس و با توجه به حوزه های شهری انتخاباتی، علاوه بر سیاست های کلی حزب با توجه به محدود بودن حوزه انتخاباتی امکان تشخیص، ارتباط، مطالبه گری و حتی آشنایی با نمایندگان خود ( چیزی که در بسیاری از کشورهای دموکرات وجود دارد که حتی نمایندگان خود را نیز نمیشناسند) بسیار راحت فراهم میشود و از همین طریق مردم به طور غیر مستقیم اما بسیار واضح و روشن و در محدوده کوچک تری در نظام پارلمانی تاثیر و شرکت مثبت پیدا میکنند.