درد خماری پشت نیمکت‌های کلاس
| سرش را بالا گرفته و پشت اعتماد به نفس چشم‌های ۱۸ ساله‌اش، غربتی از بازخوانی روزهای غریبش نیز موج می‌زند: «کلاس چهارم دبستان بودم، صبح مواد نداشتم و سر کلاس خمار نشسته بودم. حالم خیلی بد بود. سر کلاس همیشه خوابم می‌برد. معلم از من درس پرسید، نتوانستم جواب دهم. بعد سرم داد کشید و مقابل بچه‌ها، خیلی دعوایم کرد و گفت تو اصلاً جایت در مدرسه نیست.»
۵۵آنلاین :
سرش را بالا گرفته و پشت اعتماد به نفس چشم‌های ۱۸ ساله‌اش، غربتی از بازخوانی روزهای غریبش نیز موج می‌زند: «کلاس چهارم دبستان بودم، صبح مواد نداشتم و سر کلاس خمار نشسته بودم. حالم خیلی بد بود. سر کلاس همیشه خوابم می‌برد. معلم از من درس پرسید، نتوانستم جواب دهم. بعد سرم داد کشید و مقابل بچه‌ها، خیلی دعوایم کرد و گفت تو اصلاً جایت در مدرسه نیست.» یک لحظه چشم‌هایش را می‌بندد و با لحن دلنشین دخترانه‌ای میان جمله‌هایش مکث می‌گذارد وادامه می‌دهد: «آن موقع همه بچه‌ها به من خندیدند. مسخره‌ام کردند و قرار گذاشتند. من را کتک بزنند. در مدرسه ما دختر و پسر کنار هم بودند و زنگ که خورد، همه آمدند. کتکم زدند. لباس‌های من پاره شد. وقتی به خانه رسیدم، آنقدر خمار بودم که اصلاً نفهمیده بودم. آدم وقتی خمار است، همه زندگی‌اش مواد می‌شود، چیز دیگری نمی‌فهمد. بعد از آن دیگر مدرسه نرفتم.» روایت او، از نوزادی حکایت می‌کند که با اعتیاد به دنیا می‌آید، به خاطر مادری معتاد، با مواد مخدر بزرگ می‌شود، بعد از کلاس چهارم دبستان ترک تحصیل می‌کند و ۱۷ سال از زندگی ۱۸ ساله‌اش را، در اعتیاد می‌گذراند. او یکی از دخترانی است که در لباس دانش آموزی، دردهای خماری را تجربه کرده و حالا به کمک موسسه خیریه طلوع بی‌نشان‌ها، توانسته از کارتن خوابی نجات پیدا کند.
اما این دختر جوان ۱۸ ساله، تنها یکی از آدم‌هایی است که کودکی و نوجوانی‌شان، با قصه تلخ اعتیاد عجین شده، قصه اعتیاد کودکان و دانش آموزان که چند وقتی است، سر و صدا کرده است.
- چقدر دانش آموز معتاد در ایران زندگی می‌کند؟
ستاد مبارزه با مواد مخدر از ۱۵ سال پیش با همکاری وزارت آموزش و پرورش طرح شیوع شناسی مصرف مواد مخدر در جمعیت دانش آموزی را در دستور کار قرار داد تا آخرین تغییرات در زمینه گرایش به مصرف مواد مخدر را در میان دانش آموزان رصد کند.
مرحله اول این طرح در سال ۸۱ انجام شد. در آن مقطع سوء مصرف مواد ماه در دانش آموزان سوم راهنمایی تا چهارم دبیرستان رصد و مشخص شد که شیوع مصرفی در میان این دانش آموزان نیم درصد است، تحقیقات شیوع شناسی دوم در سال ۹۰ و در میان دانش آموزان سوم راهنمایی و چهارم دبیرستان انجام گرفت و براساس آن مشخص شد سوء مصرف مواد در دانش آموزان از نیم درصد به یک درصد رسیده است. این تحقیق همچنین نشان داد میزان مصرف مواد در گروه سنی ۱۵ تا ۱۹ سال؛ 13.56 درصد، ۲۰ تا ۲۴ سالی، 16.83 درصد و ۲۵ تا ۲۹ سال؛ 14.32 درصد است و باقیمانده این رقم به گروه‌های سنی ۳۰ تا ۶۴ سال اختصاص دارد.
صرامی، مدیر کل تحقیقات و آموزشی ستاد مبارزه با مواد مخدر در خصوص شیوع شناسی سال ۸۱ و ۹۰ اعلام کرده بود: «طبق نتایج به دست آمده رشد ۱۰۰ درصدی شیوع اعتیاد بین کودکان زیر ۱۸ سال را داشتیم. در جمعیت عمومی ما نیز ۳ درصد از معتادان بین ۱۵ تا ۱۹ سال هستند.»
بهمن ماه سال ۹۳ نیز سردار بیگدلی، معاون سپاه محمد رسول الله از آمار ۲۵ هزار نفری دانش آموزان معتاد ۱۵ تا ۱۹ ساله خبر داد و گفت: «۵۲ هزار نفر از دانش آموزان نیز سال گذشته برای نخستین بار مواد مخدر را امتحان کرده‌اند.»
همچنین طاها طاهری قائم مقام سابق ستاد مبارزه با مواد مخدر در سال ۹۲ اعلام کرد که کمتر از نیم دهم درصد دانش آموزان کشور معتاد هستند.
حالا نیز در تازه‌ترین آمار اعلام شده است 3 هزار و ۶۰۰ دانش آموز در کشور تجربه مصرف مواد مخدر داشته و حدود ۲۵۰ دانش آموز در میان آن‌ها به مرحله اعتیاد رسیده‌اند. براساس آخرین اطلاعات منتشر شده از سوی ستاد مبارزه با مواد مخدر، ۱۳۶ هزار دانش آموز در معرض ابتلا به مواد مخدر هستند. البته تحقیقات دیگری نیز نشان می‌دهد که ۵۵ درصد از پدران و مادران بعد از گذشت ۳ تا ۵ سال از اعیاد فرزندان خود مطلع می‌شوند.
با این وجود علی مویدی، قائم مقام ستاد مبارزه با مواد مخدر می‌گوید این آمار نگران کننده نیست: «شیوع شناسی در بین دانش آموزان انجام شده و اگر مبادی قانونی اجازه بدهد آمار اطلاعات درباره آمار اعتیاد دانش آموزان معتاد ارائه می‌شود. البته آمار دانش آموزان معتاد نگران کننده نیست و اعلام آمار هم کار درستی نیست زیرا محیط دانش آموزی و دانشجویی حساس است و تلاش ما ایجاد امنیت روانی در بین دانش آموزان و خانواده‌های آن‌هاست.»
اما به هر حال با وجود تمام این سردرگمی‌ها تنها در اعلام آمار، قرار شده است از سال تحصیلی جدید، کتاب‌های آموزش پیشگیری از اعتیاد و رفتارهای پرخطر در سال تحصیلی جدید وارد مدارس و دانشگاه‌ها شود.
- چرا دانش آموزان معتاد می‌شوند؟
قامتی لاغر دارد و در چشم‌هایش به جای شیطنت پسرکی ۱۲ ساله، جدیتی خشک نشسته و بی‌احساسی و مبهوت، به نقطه‌ای دور خیره شده است. سمیرا مهدوی، فعال اجتماعی که محدود ۱۵ سال است در حوزه آسیب‌های اجتماعی کار می‌کند، تصویر او را نشان می‌دهد و به «صدا» می‌گوید: «علیرضا به خاطر حمایت‌های نابه‌جای مادرش در مصرف حشیش، کم‌کم به سمت هروئین رفت و به وضعیت بسیار بدی رسید. اما با مداخله مددکاران، از محیط نابسامانی که در آن تمام اعضای خانواده مصرف کننده بودند، دور شد تا هم مواد را ترک کند و هم در شرایط مصرف مجدد قرار نگیرد.» او ماجرای معتاد شدن پسرکی دیگر را نیز چنین تعریف می‌کند: «میثم نوجوانی است که به خاطر شرایط خانواده‌اش هم درسی می‌خواند و هم کار می‌کند. او تجربه مصرف سیگار و اولین تجربه مصرف مواد را بین هم سن و سال‌هایش در خیابان و حین کار داشته است. خیلی از کودکان کار در معرض این اتفاق‌ها قرار می‌گیرند.»
مصرف مواد مخدر، اگرچه بین بچه‌های آسیب دیده بیشتر وجود دارد و آن‌ها از زمان متولد شدن، در معرض این مشکلات هستند، اما در هرجا و هر محیطی می‌تواند اتفاق بیفتد. مهدوی، در این باره چنین توضیح می‌دهد: «محل اولین مصرف هرجایی می‌تواند باشد. موضوع مهم افزایش سطح آگاهی و اطلاعات دانش آموزان در مواجهه با اولین پیشنهاد مصرف و البته سطح بعدی دادن مشاوره و مداخلات درست در مدارس در مواجهه با دانش آموز مصرف کننده‌ای است که به هر دلیل مدرسه متوجه این موضوع شده است. کتمان از سوی مسئولین مدرسه برای ارائه آمار ناقص، عدم تمایل خانواده در همکاری با مدرسه برای مشکلات عرفی از عوامل تاثیرگذار در نحوه تعامل نادرست خانه و مدرسه است. » او با تاکید بر مدارس دخترانه ادامه می‌دهد: « مخصوصاً در مدارس دخترانه بیشترین معضل در شناسایی دختران دانش آموز مصرف کننده و نحوه برخورد مسئولین با آن‌هاست. که نهایتاً دخترانی که در مراحل اولیه تجزیه مصرف‌اند ممکن است به دختران فرار تبدیل شوند.»
نتایج تحقیقات اخیر ستاد مبارزه با مواد مخدر نیز نشان می‌دهد که برخی از رفتارها باعث می‌شود احتمال اعتیاد دانش آموزان تا ۲۰ برابر بیشتر شود. حمید صرامی، مشاور دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر، درباره بعضی از این عوامل می‌گوید: «در تحقیقات اخیر انجام شده مشخص شد. پدران و مادرانی که در منزل، دائماً مرافعه، مشاجره و دعوا دارند، فرزندان آن‌ها 2.21 برابر نسبت به دیگر دانش آموزان، به سمت اعتیاد سوق می‌یابند؛ همچنین والدینی که سطح انتظارات بالایی از فرزندان دانش آموز خود دارند، 2.67 برابر بیشتر از دیگر دانش آموزان، فرزندان خود را در معرض اعتیاد قرار می‌دهند. دانش آموزانی که بدون اطلاع والدین خود از خانه خارج می‌شوند و والدین، نظارت کاملی بر رفتار آن‌ها ندارند 19.6 برابر نسبت به سایر دانش آموزان به سمت و سوی اعتیاد می‌روند.»
صرامی با انتقاد از وضعیت مدارس و با تاکید بر حضور ۱۶ هزار ساعتی دانش آموزان در مدارس می‌گوید: «متاسفانه فقدان برنامه آموزشی در بحث پیشگیری از اعتیاد یکی از نقیصه‌های اساسی در آموزش و پرورش کشور است؛ برنامه‌ای که بتواند از مقطع پیش دبستانی تا پایان متوسطه دوم، دانش آموزان را شامل شود و سطوحی از آموزش مهارت‌های زندگی و سبک فرزند پروری سالم را به والدین ارائه دهد.»
- در کشورهای توسعه یافته اعتیاد دانش آموزان چه وضعیتی دارد؟
آمریکا یکی از کشورهایی که بالاترین نرخ اعتیاد نوجوانان را در خود دارد این را پذیرفته و پیمایش‌های دقیقی نیز روی این مسئله انجام داده است. آمارهای دقیقی از روند اعتیاد دانش آموزان این کشور در دسترس است و رسانه‌های این کشور، بسیار به آن می‌پردازند. برنامه‌های مقابله با اعتیاد نیز در مدارس آمریکایی سال‌هاست که اجرا می‌شود و البته، برخی از رسانه‌هایشان خبر از شکست تمام این برنامه‌ها می‌دهند. نیویورک تایمز به تازگی در گزارشی نوشته است: «در میان همه‌گیر شدن بیماری‌های مربوط به مواد مخدر، رشد مواد مصنوعی مرگبار و قانونی شدن ماری جوانا، در میان فرهنگ مصرف مواد مخدر در میان نوجوانان، تغییر کنجکاوی برانگیزی ایجاد شده است: مصرف مستمر الکل و مواد مخدر میان نوجوانان کمتر شده است. این روند یک دهه اخیر را بر هم زده و هنوز چرایی آن معلوم نیست. برخی از کارشناسان معتقدند کاهش نرخ سیگار کشیدن باعث این تغییر شده و برخی دیگر نیز می‌گویند شاید کمپین‌های آموزش مبارزه با مواد مخدر که مدت‌های طولانی شکست می‌خوردند، بالاخره به نتیجه رسیده است. اما محققان مشغول تحقیق درباره سؤال جالبی هستند: آیا استفاده مداوم از کامپیوتر و تلفن و اعتیاد به این تکنولوژی‌ها، باعث تغییر در نحوه مصرف مواد مخدر شده است؟»
بر اساس گزارش نیویورک تایمز از مرکز تحقیقات سوء مصرف مواد مخدر در آمریکا، در سال ۲۰۱۵، 4.2 درصد از بچه‌های ۱۲ تا ۱۷ ساله آمریکایی اظهار کرده بودند که طی یک ماه گذشته، سیگار کشیده‌اند. این رقم در سال ۲۰۰۵، 10.8 درصد بوده است. مصرف الکل نیز از 16.5 درصد، به 9.6 درصد رسیده است. اما مصرف ماری جوانا ثابت مانده و در سال ۲۰۱۵، ۷ درصد از نوجوانان آمریکایی به این ماده اعتیاد داشته‌اند. به همین ترتیب، ارائه آمارها و تحقیقات دقیق بر نحوه مصرف مواد مخدر، منجر به برنامه ریزی و کاهش این مصرف یا تغییر الگوی آن شده است. اما در ایران، هنوز بین نهادهای مختلف حتی برای اعلام آمار، توافقی وجود ندارد.
البته سال گذشته پژوهشی از سوی دانشگاه علوم بهزیستی و توان بخشی درباره رفتارهای پرخطر منتشر شد که نشان می‌داد ۴۵ درصد از دبیرستانی‌ها، رابطه جنسی دارند و حدود ۱۵ درصد از آن‌ها، رابطه جنسی‌شان به شکل «اجباری» است. نتایج حاصل از این مطالعه نشان می‌دهد تجربه قلیان کشیدن با 51.5 استعمال سیگار با 35.2 درصد، تجربه رابطه جنسی با میل خود 30.۴ درصد، کتک کاری در بیرون از خانه (جز مدرسه) با 38.1 درصد و تجربه مصرف الکل با 37.4 درصد به ترتیب همه‌گیرترین رفتارهای پرخطر در میان دانش آموزان مورد بررسی بودند. همچنین تجربه مصرف کراک و هروئین هر یک با 1.51 درصد، مصرف کوکائین با ۲ درصد، متادون 2.9 و تریاک 3.3 درصد به ترتیب کم‌ترین میزان شیوع رفتارهای پرخطر را در میان دانش آموزان مورد بررسی دارند.
منبع : صدا
دیدگاه تان را بنویسید