نماد مبارزه منفی/ به بهانه ی درگذشت بابی ساندز، انقلابی ایرلندی در پی اعتصاب غذا
| برخی مرگ ها در خاطره ی تاریخ یک ملت / ملت ها زنده می مانند و زمینه ساز تحول ها و اندیشه های انقلابی پیشروتر می شوند. بابی ساندز انقلابی جوان ایرلندی که در زندان انگلستان در اعتراض به سیاست های استعماری در خاک کشورش اعتصاب غذا کرد و درگذشت، برای بسیاری از آزادی خواهان نمادی از انقلاب و پایمردی در راه عقیده شد .
۵۵آنلاین :
در خیابان دربند اگر قدم بزنید، در حالوهوای مطبوع و خوش و در سایهسار درختان بلندش، در فاصلهای نزدیک از کاخ سعدآباد، نامی غریب توجهتان را به خود جلب میکند؛ همبرگر ذغالی بابیساندز. فستفودی که در سرمای تابستان و خنکای تابستان دربند همیشه مشتریهای خودش را دارد و حتی در شبهای رمضان، موقع افطار حلیم مخصوص برای افطار مشتریان آماده دارد. بسیاری از مشتریان این فستفود شاید ندانند بابیساندز کیست اما آنان که میدانند و رهگذران، شاید از غرابت این انتخاب در عجب باشند.
مردی که در اثر اعتصاب غذا در زندان انگلستان جان خود را بر سر آرمانهایش گذاشت، اکنون تبلیغی است برای غذایی آمریکایی. این غرابت امروز نه تنها یادآور بابی ساندز که بسیار کسان و نامهای دیگری است که در راه آرمان و اندیشه در زمانهای دور و نزدیک و در سرزمینهای آشنا و بیگانه در مقابل بیعدالتی و ظلم و برای حقوق اولیهی انسانی آخرین سلاح خود، جانشان را به میدان مبارزه آوردند. فراموش نکنیم اعتصاب غذا برای بسیاری که خواستهای بهحق دارند اولین راه نیست، ناگزیرترین راه است.
بابی ساندز که بود؟ رابرت جرارد ساندز، مشهور به بابیساندز، مبارز ایرلندی و عضو ارتش آزادیخواه ایرلند، در ۹ مارس ۱۹۵۴ در شهر بلفاست مرکز ایرلند شمالی در خانوادهای کاتولیک متولد شد. او در ۱۶ سالگی با شغل مکانیکی به اتحادیه کارگری ایرلند پیوست. در سال۱۹۷۲ با کشته شدن ۱۳ کاتولیک در تظاهرات به دست سربازان انگلیسی، او که ۱۸ ساله بود، به ارتش آزادیخواه ایرلند پیوست و همصدا با آنان خواستار خروج ارتش بریتانیا از شمال ایرلند شد. یک سال بعد بود که به جرم حمل اسلحه بازداشت و به ۵ سال حبس محکوم شد. ۶ ماه پس از آزادی، باری دیگر به همین جرم دستگیر شد و این بار حکمش ۱۴ سال زندان بود.
در بدو ورود به زندان در اعتراض به رفتار دولت در اجبار او به پوشیدن لباس زندانیان و تقاضا برای شناسایی به عنوان زندانی سیاسی و نه زندانی جنایی به زندانیان پتوپوش که حاضر به پوشیدن لباس زندان نبودند، ملحق شد و رهبری اعتصاب غذای سال ۱۹۸۱ زندانیان جمهوریخواه ایرلند در اعتراض به عدم رعایت حقوق زندانیان سیاسی را برعهده گرفت. او در مارس ۱۹۸۱ اعتصاب غذا را با تأکید بر خواستهای خروج اشغالگران انگلیسی از قسمت شمالی ایرلند، پوشیدن لباس غیرزندانی، عدم کار اجباری، حق اجتماع آزاد زندانیان و مطالعه و آموزش، حق ملاقات هفتگی و داشتن نامه و بسته، حق دریافت حکم همانند سایر زندانیان آغاز کرد. اندکی پس از آغاز اعتصاب بابی ساندز، یکی از نمایندگان محلی ایرلند درگذشت و ساندز درحالیکه زندانی سیاسی بود، از سوی مردم به عنوان نماینده انتخاب شد.
دولت بریتانیا نتیجهی انتخابات را نپذیرفت و با تغییر قانون انتخابات و تصویب طرحی که براساس آن نمایندگی زندانیان با حکم بیش از یک سال را ممنوع و کاندیدا شدن بسیاری از زندانیان و افراد جمهوریخواه را غیرممکن کرد. خواستهای بابی ساندز و دیگر زندانیان جمهوریخواه نیز مورد پذیرش دولت انگلستان قرار نگرفت و اینگونه بود که اعتصاب غذا ادامه یافت. در این میان کلیسا خواهان شکستن اعتصاب غذای ساندز بود اما او در پاسخ گفت: «به جای اینکه به من فشار بیاورید که دست از اعتصاب غذا بردارم بروید از دولت انگلیس بخواهید که دست از سر ما بردارد. به دولت انگلیس فشار بیاورید.» بابی ساندز پس از ۶۶ روز اعتصاب غذا در سن بیستوهفت سالگی در ۵ می۱۹۸۱ در زندان بلفاست درگذشت.
گزارش اصلی پزشکی قانونی که مرگ او را «خودکشی و ناشی از گرسنگی خودتحمیلی» خواند با اعتراض و فشار خانواده اعتصابکنندگان ناگزیر از تغییر به «گرسنگی» شد. پس از مرگ ساندز زندانیان ایرلندی علیه سیاستهای تاچر اعتصاب غذا کردند و چندتن دیگر نیز جان خود را از دست دادند؛ فرانسیس هیوز، ریمون مکریش، باستی اوهارا، کامیرال دوهوتی،... درنهایت اعتصاب غذا با پادرمیانی کلیسا متوقف شد.
واکنشها به مرگ انقلابی مرگ بابی ساندز در اثر اعتصاب غذا واکنشهای متفاوتی را در پی داشت. همفری اتکینز، وزیروقت ایرلند شمالی در مخالفت با اقدام بابی ساندز گفت: «این قبیل اعمال بیمورد یک جنبۀ خودآزاری بیهوده دارد و امید من آن است که مردم ایرلند شمالی به عبث بودن این خشونتها واقف شوند و از آن روی برگردانند.» مایکل فوت، رهبر وقت حزب کارگر انگلیس، نیز موضعی ناهمدلانه داشت: «این مرگ تصمیم خود بابی ساندز بوده و لزومی نداشت، زیرا پارلمان هرگز تسلیم مبارزین نخواهد شد.»
اما معاون دبیرکل حزب کمونیست ایرلند، دولت انگلستان را مسئول مستقیم مرگ بابی ساندز دانست و ارتش جمهوریخواه ایرلند اعلام کرد «جهان شاهد خواهد بود که چگونه انگلیس این مهد پارلمانتاریزم، حقوق انسانها را در اعتراض صلحآمیز یک جوان ایرلندی زندانی نادیده میگیرد.» و تهدید کرد که «پاسخ مناسبی که از خشم مردم مبارز ایرلند ناشی میشود از خود نشان خواهند داد.» مرگ بابی ساندز در میان مردم ایرلند جوشوخروش بسیار به پا کرد و موجب درگیری جوانان ایرلندی در خیابان با پلیس و سنگربندی خیابانها شد. همزمان در نیویورک نیز مردم به اعتراض در مقابل شرکت هواپیمایی بریتانیا در نیویورک تظاهرات کرده و خواستار خروج فوری ارتش بریتانیا از خاک ایرلند شدند.
ساتیاگراها؛ مبارزه منفی امروز در مبارزات سیاسی و مدنی شیوهی عدم تبعیت از قانون یا مبارزهی بدون خشونت، شیوهای شناختهشده است که موافقان و مخالفان خود را با دلایل بسیار دارد. اما گاندی نخستین کسی بود که روشی نوین در مبارزات سیاسی، شیوه عدم تبعیت از قانون یا به تعبیر خود او؛ «ساتیاگراها» را که امروز با عنوان مبارزه بیخشونت یا مقاومت مدنی شناخته میشود، بنیان گذاشت. او معتقد بود عدم اعمال خشونت قدرتمندترین سلاح است.
پیش از مقاومت مدنی گاندی، ملتها در مقابل قدرتهای استبدادی چارهای جز سکوت یا اتخاذ روشهای پرهزینه و خشونتآمیز نداشتند اما ساتیاگراهای گاندی که در قالب راهپیمایی طولانی، تحصن، تحریم، عدم همکاری و روزه سیاسی تجلی پیدا میکند، نگرشی متفاوت به مبارزه ایجاد کرد. گاندی خود به عنوان مبدع مبارزهی منفی در طول مبارزات سیاسی خود، چندین بار دست به اعتصاب غذا زد. اولین اعتصاب غذای او در سال ۱۹۴۳ علیه سلطه انگلستان بود که بیست و یک روز طول کشید و سپس در سال ۱۹۴۸ بار دیگر دست به اعتصاب غذا زد تا اقلیتهای ملی و مذهبی هندوستان را وادار به یک اتحاد ملی نماید. در میان شیوههای مبارزهی منفی اعتصاب غذا از جنجالیترین و بحثانگیزترین شیوهها است.
بسیاری آن را خلاف اصول دموکراتیک میدانند و عدهای به دلیل آسیب رساندن به جسم خود، بدان انتقاد دارند. اما بسیاری دیگر اعتصاب غذا را اگر آسیبهای وارده به فرد کنترل شود و به درستی به کار گرفته شود، تأیید میکنند. امروزه در میان زندانیان سیاسی، فعالان مدنی و مبارزان سیاسی اعتصاب غذا به عنوان آخرین حربه و سلاحی که صدای آنان را به گوش حاکمان و مردمان دیگر برساند، مورد توجه قرار گرفته و حتی گاه تکرار بسیار این اتفاق نگرانی از عادی شدن آن را به دنبال دارد. هرچند نسبت به گذشته وسایل ارتباط جمعی در انتقال اخبار اعتصابها نقشی فعال، تعیینکننده و مهم دارند و همچون گذشته کسی که اعتصاب غذا میکرد، در بیخبری جان خود را به خطر نمیاندازد اما بیحسی عمومی در مقابل تکرار این جانبرکفی، مخاطرهای جدی است.
ما پیام لبهای بابی ساندز را شنیدهایم و به آن ایمان قاطع داریم اعتصاب غذا و درگذشت بابی ساندز دو سال پس از انقلاب ایران رخ داد و از همین رو برای ایران که پس از یک انقلاب ضداستعماری و ضداستبدادی با اشغال سفارت آمریکا در صف اول مبارزه علیه امپریالیسم قرار داشت، معنای نمادین و استراتژیک داشت. در شرایط انقلابی آن روز هرجا مخالفت و اعتراضی علیه ابرقدرتها و کشورهای استعمارگر صورت میگرفت، حتی اگر همدلی ایدئولوژیک با انقلاب ایران نداشت، مورد توجه و حمایت ایران قرار میگرفت. حکومت انقلابی ایران دفاع از مردم مظلوم و استعمارزده را نقش مهم و شعار خویش میدانست و مرگ بابی ساندز در مخالفت با سیاستهای حکومت انگلستان که برای ایران یادآور سالهای استعمار و خفقان بود، فرصتی نبود که از دست برود.
با توجه به چنین شرایطی بود که مرگ بابی ساندز در ایران واکنشهای گستردهی همدلانه و مخالف با سیاستهای انگلستان را در پی داشت. مرگ بابی ساندز به صورت گسترده در رسانهها و روزنامههای ایران بازتاب یافت و با تیترهای هیجانی همچون «ایرلند یکپارچه آتش و خون شد» از آن یاد کردند. مقامات ایرانی نیز به صورت گسترده مرگ انقلابی ایرلندی را تسلیت گفتند؛ از بنیصدر، رئیسجمهور وقت تا کمیسیون امورخارجه مجلس، گروهی صدنفره از نمایندگان، روابط عمومی نخستوزیری، دفتر ریاستجمهوری، حزب جمهوی اسلامی، جهاد سازندگی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مدرسه عالی شهید مطهری و... کمیسیون امورخارجه مجلس خطاب به مردم خداپرست و مبارز ایرلند بیانیهای صادر کرد؛ مقاومت قهرمانانه بابی ساندز چهرۀ معصوم انسان مستضعف را به نمایش گذاشت که در معرکۀ پیکار علیه استکبار جهانی و وابستگان آن سر تسلیم ندارد.
حزب جمهوری اسلامی نیز در بیانیهای نوشت؛ «درگذشت دردناک بابی ساندز. ازیکسو رسواگر امپریالیزم کهنهکار و رسوای انگلیس و از سوی دیگر نشانۀ حضور فعال رگههای انقلابی در سراسر جهان [است]... مردم ایرلند مسلماً مشکلات و توطئههایی که علیه یک انقلاب وجود دارد را درک میکنند ولی باید اطمینان داشته باشند که ما صمیمانه از آنان حمایت کرده و برای کمک به پیروزی انقلاب جهانی اسلام با کمک به مستضعفین ایرلندی و سایر مستضعفین در سراسر جهان هیچ فرصتی را از دست نخواهیم داد.» آیتالله خامنهای به عنوان امام جمعه وقت تهران در همان زمان مرگ بابی ساندز در خطبههای نمازجمعه تهران از او یاد و از اقدام ضدامپریالیستی او حمایت کردند.
مقام رهبری در سال ۸۲ نیز باردیگر در نمازجمعه تهران با گرامیداشت یاد بابی ساندز، بیاعتنایی انگلیسیها به حفظ جان او را نمونهای از سیاست سراپا دروغ و ریای حمایت غربیها از حقوق بشر دانستند. تسلیتها و بیانیهها تنها موضع آشکار ایران در قبال این رخداد جهانی نبود بلکه محمد هاشمی، مشاور سیاسی نخستوزیر وقت خبر از حضور نماینده رسمی ایران در مراسم خاکسپاری داد. عبدالرحیم گواهی، سفیر ایران در سوئد، به عنوان این نماینده انتخاب شد. پس از برگزاری مراسم، رسانههای ایران اعلام کردند که در این مراسم نمایندهی رسمی ایران نیز شرکت داشته است. اما ۳۳ سال پس از آن رویداد، گواهی که قرار بود نمایندهی ایران در آن خاکسپاری تاریخی باشد، در گفتوگو با «تاریخ ایرانی» روایت دیگری از این ماجرا داد.
او در پاسخ به اینکه چرا او برای حضور در این مراسم انتخاب شده بود، گفت: «شاید به این دلیل که سوئد آن زمان نقش نوعی میانجی را میان ایران و غرب خصوصاً آمریکا ایفا میکرد و پس از ماجرای تسخیر سفارت در ارتباط مثبتی با ایران بود. شاید در مرکز تصور این بود چون رفتوآمد میان لندن و سوئد سادهتر است. اگر کسی که در شمال اروپاست و نمایندگی ما در سوئد را دارد به مراسم بفرستیم امکانپذیرتر از اعزام هیأتی از مرکز باشد.»
گواهی با اشاره به اینکه «مسئولان باید توجه میکردند که چنین تصمیمی چه تبعات کلان سیاسی میتواند داشته باشد» گفت: «بههرحال آقای ساندز چه موضعش را بپذیریم و چه نه، رسما علیه دولت انگلستان فعالیت و اعتصاب غذا کرده بود و در اثر این اعتصاب غذا درگذشته بود. مثل این بود که مثلا کسی به خاطر فعالیت علیه کشور ما به زندان بیفتد، اعتصاب غذا کند و بر اثر عوارض آن جانش را از دست بدهد. آیا ما میپذیرفتیم نمایندهای رسمی از طرف دولت انگلستان در مراسم تشییع و خاکسپاری او شرکت کند؟... در آن زمان جو ایران، جوی انقلابی و هیجانزده بود و از هرکس در هر جای دنیا، دشنامی نثار آمریکا و انگلستان میکرد، قهرمانسازی میشد.»
درنهایت براساس روایت گواهی، دولت انگلستان با صدور ویزا برای نمایندهی ایران مخالفت کرده و برخلاف آنچه روزنامههای آن زمان انتشار دادهاند، هیچ نمایندهای در مراسم تشییع و خاکسپاری بابی ساندز، انقلابی ایرلندی، حضور نداشت. ایران در حمایت خود از بابی ساندز به همین اکتفا نکرد، بلکه نام خیابان چرچیل که سفارت انگلستان در آن واقع بود را به بابی ساندز تغییر داد. اقدامی که سفارت انگلستان را دچار مشکل کرد. انگلستان برای پرهیز از ذکر نام بابی ساندز در نامهنگاریها در اصلی سفارت را بسته و در فرعی واقع در خیابان فردوسی را گشود.
اعتصاب غذا در سیبری اعتصاب غذا به عنوان آخرین روش مبارزه در میان آزادیخواهان در مبارزات دموکراتیک و انقلابیون کمونیست از اوائل دهه ۱۹۰۰ میلادی با تاریخ مبارزات رهاییبخش گره خورده است. روش مبارزه از طریق اعتصاب غذا با انواع مبارزات سیاسی-اجتماعی قابل مقایسه نیست. فرد اعتصابکننده با اعتصاب غذا، دشمن سیاسی-اجتماعی خود را که به تمام ابزار سرکوب مسلح است، خلع سلاح و مات میکند. در تاریخ مبارزات ملی، ضداستعماری و رهاییبخش نمونههای بسیاری برای اعتصاب غذا میتوان برشمرد اما یکی از گستردهترین و تودهایترین اعتصاب غذاها را بلشویکهای قدیمی و تروتسکیستها در زندانهای استالین رقم زدند. در دوران دادگاههای مخوف استالینی که چهرههایی چون زینویف، کامنف، بوخارین و... را وادار به اعتراف کردند، بسیاری از تروتسکیستها بدون محاکمه و دادگاه راهی اردوگاههای کار اجباری شدند.
در شرایط دشوار اردوگاهها، با تشکیل هستهی مقاومت تروتسکیستها در تاریخ ۲۷ اکتبر ۱۹۳۶ اعتصاب غذا به صورت گسترده آغاز شد. حتی کسانی از افراد عادی که نه تروتسکیست بودند و نه حتی عضو حزب کمونیست شوروی به این اعتصاب پیوستند. درخواستهای آنان شامل موارد زیر بود؛ لغو تصمیمات غیرقانونی و تصمیمات «امور داخلی کمیساریای مردمی» در مورد انتقال تروتسکیستها از اردوگاههای زندانیان سیاسی به اردوگاههای کار اجباری و رسیدگی به امور مربوط به زندانیان سیاسی اپوزیسیون در دادگاههای قضایی و با اجازه حضور عموم؛ کاهش ساعت کار در اردوگاه به ۸ ساعت در روز؛ تعلق بن غذایی علاوه بر جیرهی روزانه برای تهیهی غذا؛ جدا کردن زندانیان سیاسی از زندانیان عادی و جنایی؛ انتقال زندانیان کهنسال به مناطق خوشآبوهواتر.
این اعتصاب غذا در ابعاد خود به طور کلی و در شرایط زندانهای شوروی کاملا بیسابقه بود و چهار ماه به طول انجامید. دو روز پس از آغاز اعتصاب، زندانیان را به مناطق متروکه و بدون هیچ امکاناتی انتقال دادند و راههای ارتباطی و مکاتباتی برای جلوگیری از گسترش خبر اعتصاب غذا و تحت فشار گذاشتن زندانیان محدودتر شد. این اعتصاب غذا که از تاریخ اکتبر ۱۹۳۶ آغاز و تا ماه مارس ۱۹۳۷، یعنی ۱۳۲ روز به طول انجامید، مرگ چهار تن را در پی داشت اما در پایان دفتر کمیساریا در تلگرامی اعلام کرد: «به اطلاع اعتصابغذاکنندگان در معادن «ورکوتا» برسانید که تمام مطالبات آنان برآورده خواهد شد.»
با بازگشتن تروتسکیستها به محل قبلی و گمارده شدن بسیاری از آنها در کارهای دفتری مانند ریاست بخشی از امور معدن، حسابداری و... و ساعت کار روزانهی ۸ ساعت به نظر میرسید زندانیان به خواستههایشان رسیدهاند. ولی با غلبهی جو خفقانآور در کشور و اعدام گستردهی مخالفان و انتقال افراد بیشتری به سیبری، جو اردوگاهها خشونتآلودتر از پیش شد. در رابطه با این دوره تروتسکی در «انقلابی که به آن خیانت شد» میگوید: «ترمیدوریها در تعقیب و آزار انقلابیون، تمام نفرت خود را نثار کسانی میکنند که آنان را به یاد گذشته میاندازند و از آینده میترسانند. زندانها، گوشههای دورافتادهی سیبریه و آسیای مرکزی، اسارتگاههایی که تعدادشان به سرعت چندبرابر میشود، باری در اینجاهاست که گلهای سرسبد حزب بلشویک، جای گرفتهاند. حتی در زندانهای انفرادی سیبریه نیز طرفداران اپوزیسیون از طریق تفتیش، تحریم پستی و گرسنگی دادن آزاد میشوند.
در تبعید، زنها را به زور از شوهرانشان جدا میکنند، آن هم فقط به یک منظور: در هم شکستن مقاومت آنان و وادار کردنشان به ادای توبه... کمک رساندن به تبعیدیها، حتی از جانب بستگانشان، به عنوان یک جرم جنائی تحت پیگرد قرار میگیرد. کمکهای متقابل زندانیان نیز به عنوان توطئهچینی کیفر داده میشود. در این شرایط یگانه راه دفاع از خود اعتصاب غذاست. پاسخ گ.پ.او، به اعتصاب غذا یا تغذیه با زور است و یا اجازهی آزادی در مردن. در طی اینسالها، صدها تن از طرفداران اپوزیسیون هم روس و هم خارجی، یا به ضرب گلوله از پای درآمدهاند، یا در نتیجهی اعتصاب غذا مردهاند و یا دست به خودکشی زدهاند.»
منبع : دنیای اقتصاد
دیدگاه تان را بنویسید