در انتظار تصمیم شورای نگهبان
| در مدل مورد تصویب مجلس مجموعه انتخابات بر محور لیستها خواهد بود و نه افراد. بعد از اینکه احزاب و ائتلافها لیست خود را اعلام کردند و آرا اخذ شد، متناسب با درصد مشارکتکنندگان در انتخابات و درصد رأیهای صحیحی که از صندوقها شمارش میشود، سهم هر لیست مشخص خواهد شد. این مدل ترکیبی از تناسبی و حداکثری است.
۵۵آنلاین :
هفته پیش بالاخره بعد از کشمکشهای زیاد نمایندگان در حالی به استانی و تناسبی شدن انتخابات رأی دادند که عبور این مصوبه از شورای نگهبان با اما و اگرهایی مواجه شده است. استانی شدن انتخابات طرحی قدیمی است که از مجلس ششم کلید خورد اما هنوز به نتیجه نرسیده است و تاکنون ۴ بار از سوی شورای نگهبان رد شده است. گذشته از آن یک بار هم در مجلس نهم در جریان بررسی این طرح، مجمع تشخیص مصلحت نظام نظر مساعدی درباره آن نداشت و هر چه بود این طرح به سرانجام نرسید و اجرایی نشد تا مجلس دهمیها هم بخواهند شانس خودشان را برای به سرانجام رساندن این طرح امتحان کنند.
این طرح اگرچه هفته پیش تصویب شد اما برخی شنیدهها در راهروی بهارستان حاکی از نظر منفی شورای نگهبان نسبت به استانی شدن انتخابات است. هرچند کدخدایی سخنگوی شورای نگهبان در واکنش به این اظهارات گفته: «شورای نگهبان در مورد نفس استانی شدن یا نشدن انتخابات نظری ندارد و هرچه مجلس تشخیص دهد بر اساس همان اظهارنظر خواهیم کرد.» البته کدخدایی در ادامه دو موضوع را مطرح میکند که نشان میدهد نگرانی نمایندگان چندان هم غیرواقعی نیست.
او گفته: «با این وجود استانی شدن انتخابات باید بهگونهای باشد که ارتباط نمایندگان با حوزههای انتخابیه کاهش پیدا نکند زیرا میتواند مغایر سیاستهای کلی نظام باشد.»
این همان اصلی است که باعث شد مجمع با مدل استانی شدن انتخابات در مجلس نهم مخالفت کند. نکته دیگر کدخدایی این است که «استانی شدن انتخابات نباید کاهش مشارکت را به همراه داشته باشد یا خدای ناکرده مسائل امنیتی و قومیتی را در بر گیرد. اگر این موارد نباشد شورای نگهبان نظر خاص مثبت یا منفی نسبت به استانی شدن انتخابات ندارد.»
این موضوع حتی واکنش نمایندگانی همچون مصطفی کواکبیان را هم به همراه داشت. او در صفحه توئیترش نوشت: «بدون شک هرگونه تاخیر شورای نگهبان یا تعلل دولت برای تصویب نهایی و اجرای مصوبه اصلاح قانون انتخابات مجلس -که تحول اساسی در روند چهل سال مردمسالاری دینی محسوب میشود- غیرقابلتوجیه است. نمایندگان مجلس دهم بیش از ۴ ماه وقت گذاشتند تا مردم برای مجلس یازدهم بتوانند اولاً علاوه بر اشخاص به فهرست احزاب و جبههها رای بدهند؛ ثانیاً نمایندگان از امور جزئی به امور کلان ملی و استانی بپردازند، ثالثاً همه نامزدها غیر از لیست اکثریت هم به تناسب سهمی در پارلمان ملّی داشته باشند.»
اما در مدل استانی شدن انتخابات قرار است چه اتفاقی بیفتد؟ آن طور که اصغر سلیمی سخنگوی کمیسیون شوراها گفته، «در این مدل فرد منتخب باید ۱۵ درصد رأی حوزه فردی خود و بالاترین رأی را در استان داشته باشد تا به عنوان نماینده محسوب شود، اما تناسبی شدن انتخابات موجب میشود هر حزب و گرایشی براساس میزان رأیی که کسب میکند، تعدادی کرسی در مجلس داشته باشد. برای مثال در شهری مثل تهران اگر حزبی ۴۰ درصد آرا را داشته باشد، ضرب در ۳۵ تعداد نمایندگان استان میشود و مابقی احزاب هم طبق آن رأی تعدادی کرسی خواهند داشت و یک حزب و گرایش کامل نمیتواند کل کرسیهای مجلس را در اختیار بگیرد».
به گفته او «بحث تناسبی شدن به شکلی است که باید فرد هم در حوزه انتخابی خودش رأی بیاورد و هم در رقابت استانی رأی داشته باشد. این در حالی است که در دنیا، یا نظام اکثری وجود دارد یا تناسبی و نظام تناسبی هم اینگونه است، نمایندگان از کل استان انتخاب میشوند یا ملی است، اما در کشور ما تناسبی برای حوزههای تککرسی و استانی است و برای اولین بار در دنیا انجام میشود».
سلیمی میگوید: «در حال حاضر و براساس این قانون، احزاب و گرایشها میتوانند لیستهای خود را تا ۴۸ ساعت قبل از انتخابات تعیین و به وزارت کشور اعلام کنند و تا ۲۴ ساعت قبل از انتخابات فرصت تصحیح لیستهای خود را دارند. به بیان دیگر در مدل مورد تصویب مجلس مجموعه انتخابات بر محور لیستها خواهد بود و نه افراد. بعد از اینکه احزاب و ائتلافها لیست خود را اعلام کردند و آرا اخذ شد، متناسب با درصد مشارکتکنندگان در انتخابات و درصد رأیهای صحیحی که از صندوقها شمارش میشود، سهم هر لیست مشخص خواهد شد. این مدل ترکیبی از تناسبی و حداکثری است. یعنی اگر مثلا اصلاح طلبان ۷۰ درصد آرا را در استان تهران به دست بیاورند سهم آنها از مثلا ۵۰ کرسی استان تهران ۷۰ درصد خواهد بود. به این ترتیب اساس شمارش آرای کاندیداها بر اساس اکثریت خواهد بود اما اساس تقسیم صندلیها و کرسیها تناسبی و به نسبت آرا صحیح کسبشده خواهد بود.»
متن مصوبه انتخاب استانی و تناسبی نامزدهای انتخاباتی مجلس ماده ۷- ماده (۸) قانون و تبصره (۲) آن به شرح زیر اصلاح و مابقی تبصرههای آن ابقاء و دو تبصره به عنوان تبصرههای (۷) و (۸) به آن الحاق میشود:
ماده ۸ - شمارش و تجمیع آراء نامزدهای مجلس شورای اسلامی به صورت استانی و تناسبی و با شرایط زیر میباشد: ۸-۱ - از هر حوزه انتخابیه فرعی صرفا نامزد یا نامزدهایی که حداقل پانزده درصد (۱۵٪) آرای صحیح مأخوذه آن حوزه را کسب کردهاند مجاز به کسب کرسی استانی و تناسبی میباشند. ۸-۲ - درصد کسب آرای فهرستهای احزاب، جبههها و نامزدهای مستقل از کل آرای صحیح مأخوذه در حوزه انتخابیه اصلی، ملاک تخصیص کرسی در مجلس شورای اسلامی میباشد. ۸-۳ - پس از تعیین سهم هر فهرست و نامزدهای مستقل که کرسی به آنها تعلق گرفته به ترتیب هر نامزدی که بالاترین آراء را در سطح حوزه انتخابیه اصلی به دست آورده است تا سقف سهم هر فهرست از کرسیها به عنوان نماینده حوزه انتخابیه فرعی به مجلس شورای اسلامی راه مییابد.
تبصره ۲- چنانچه در حوزه انتخابیه فرعی هیچ یک از نامزدها نصاب پانزده درصد (۱۵٪) آرای صحیح مأخوذه را کسب ننماید انتخابات فقط در همان حوزه به صورت دومرحلهای برگزار میشود. در این صورت به تعداد دو برابر نمایندگان مورد نیاز از بین نامزدهایی که بیشترین آراء را در مرحله اول کسب کردهاند؛ برای حضور در انتخابات مرحله دوم معرفی میشوند و در صورتی که تعداد نامزدهای باقیمانده کمتر از دو برابر مذکور باشد، تمام نامزدها برای حضور در مرحله دوم انتخابات معرفی میگردند و نامزد یا نامزدهایی که بالاترین رأی در همان حوزه انتخابیه فرعی را کسب کنند تا سقف کرسیهای باقی مانده به مجلس شورای اسلامی راه مییابند. وزارت کشور با هماهنگی شورای نگهبان زمان انجام مرحله دوم انتخابات را ظرف مدت یک ماه پس از اعلام نتیجه مرحله اول و تایید صحت انتخابات توسط شورای نگهبان تعیین و اعلام میکند.
تبصره ۷ - در صورتی که سهم کرسیهای اختصاصیافته به فهرستها و نامزدهای مستقل به صورت اعشاری درآید کرسیها متناسب با ارقام صحیح توزیع میشود و کرسیهای مازاد به ترتیب به بالاترین اعشار اختصاص مییابد.
تبصره ۸ - آرای هر نامزد شامل آرایی است که به صورت منفرد کسب کرده یا از طریق فهرستهای انتخاباتی موضوع این قانون به وی ارائه شده است.
استانی شدن انتخابات و گسست انسجام ملی محمدعلی ابطحی، عضو مجمع روحانیون مبارز مسئله استانی شدن انتخابات از زمان مجلس ششم مطرح بود. این موضوع در مجالس مختلف سابقه رفتوبرگشت دارد. اما در مجلس ششم این مدل انتخاباتی مورد مخالفت دولت آقای خاتمی بود. هم نظر بنده و هم آن زمان استدلال دولت برای مخالفت با این مدل این بود که استانی شدن انتخابات پیوند ملی را سست میکند و ارتباط روستاها و شهرهای مختلف با مرکز را کم میکند و این مسئله با توجه به جامعه چندملیتی ایران گسست اجتماعی زیادی بهوجود میآورد. وقتی یک روستا یا یک شهر در اقصی نقاط کشور یک نماینده از آن خودشان دارند که میتوانند درد دلهایشان را بیان کنند این موضوع در استحکام پیوندهای ملی بسیار موثر است. درست است که استدلال میکنند مجلس ملی نباید در مسائل محلی وارد شود و به بحثهای کلان قانونگذاری بیشتر توجه کند اما واقعیت این است که مشکلات کوچک هستند که در جامعه اثرات مهمی میگذارند. از آنجایی که نمایندگان بخشهای کوچک را میشناسند فرصت خیلی خوبی دارند برای اینکه حتی اگر خلاف مبنای حقوقی و قانونیشان باشد صدای روستاها و شهرهای کوچک را به پایتخت برسانند. این رسالت بسیار بزرگی است و استانی شدن انتخابات میتواند آسیب جدی به این رسالت بزند و در نتیجه با توجه به شکافهای قومیتی در ایران گسستهای جدی اجتماعی ایجاد کند. بنابراین بهطور کلی اگرچه استانی شدن انتخابات باعث رشد عیار نمایندگان ملت میشود اما من معتقدم آسیبهای اجرای این طرح بیشتر است. در حال حاضر به اندازه کافی نیروهای ملی در تهران و پایتخت جمع هستند در حالی که رساندن صدای روستاها و شهرها به پایتخت هم رسالت مهمی است که جدای از قانونگذاری الان تاثیرگذارتر و تعیینکنندهتر است. لذا نباید این فرصت را با اجرای استانی شدن انتخابات از بین برد.
ارتقاء عیار نمایندگی با استانی شدن انتخابات احمد کریمی اصفهانی، عضو جبهه پیروان خط امام و رهبری استانی شدن انتخابات، هم معایبی دارد و هم محاسنی. اما بنده مدافع مدل انتخابات استانی هستم. یکی از محاسن استانی شدن انتخابات این است که فرد باید با رای قابل قبولی وارد مجلس شود. در حالی که در شرایط فعلی ما در برخی از حوزههای انتخاباتی شاهدیم که افراد با آرا بسیار سطح پایین وارد مجلس میشوند. در مدل فعلی یک کاندیدا در شهرستان کوچک میتواند با جلب نظر یک قوم و قبیله یا گروه خاصی و به دور از شایستگیهای لازم برای ورود به مجلس حداقل رایی برای ورود به مجلس کسب کند. این اشکال بهطور طبیعی با استانی شدن رفع میشود و افراد با ویژگیها و عیار بالاتری میتوانند رای استانی کسب کنند. نکته دیگر اینکه وقتی افراد از حوزه انتخابیه شهرستانهای کوچک وارد مجلس میشوند به جای اینکه در رویکردهای خود در تصمیمگیریها مسائل کلان برای کل کشور را در نظر بگیرند و منافع نظام را لحاظ کنند منافع افراد و گروههای کوچک شهرستان خودشان را در نظر میگیرند. که این موضوع هم با مدل انتخابات استانی اصلاح میشود. چراکه افراد در کل استان انتخاب میشوند و ناگزیر در تصمیمگیریها نگاه کلانتری نسبت به مسائل پیدا میکنند. به همین دلیل در مجموع بنده به شخصه با استانی شدن انتخابات موافقم و فکر میکنم در مجموع محاسن آن بیشتر است. چراکه الان بسیاری از تصمیمگیریها در مجلس مبنای ملی ندارند. مثلا سوالی از وزیر پرسیده میشود که مبنای درستی ندارد. چرا که افراد بیشتر به پاسخگویی به حوزه انتخابیه خودشان میاندیشند تا به صورت کلان مسائل کشور را در نظر بگیرند. لذا استانی شدن در مجموع به ارتقا نظام خواهد انجامید.
منبع : سازندگی
دیدگاه تان را بنویسید