راه صحیح پاسخ دهی به بلایای طبیعی چیست؟
| چگونه باید به بلایای طبیعی پاسخ گفت؟ آیا مواجهه با بلایی طبیعی اصولی دارد که در صورت انحراف از آنها وضع بدتر می شود؟
۵۵آنلاین :
چگونه باید به بلایای طبیعی پاسخ گفت؟ آیا مواجهه با بلایی طبیعی اصولی دارد که در صورت انحراف از آنها وضع بدتر می شود؟ تجربه کشورهای در حال توسعه و توسعه یافته در مواجهه با بلایای طبیعی یا تجربه یک کشور قبل و بعد از توسعه یافتگی نسبی در مواجهه با بلایای طبیعی نشان می دهد که کشورهای توسعه نیافته و کمتر توسعه یافته نمی توانند به خوبی کشورهای توسعه یافته از پس مشکلات که در نتیجه بلایای طبیعی به وجود می آیند برآیند. به طور میانگین، در مواجهه کشورهای توسعه یافته با بلایای طبیعی این موارد به چشم می خورد: هماهنگ شدن سازمان های دولتی و غیردولتی، بخش خصوصی و مردم با یکدیگر؛ تقسیم وظایف براساس دستورالعمل های از پیش تعیین شده؛ شفافیت بسیار بالا در میزان مشارکت هر بخش و شفافیت در مخارج و مشخص شدن یک برنامه جامع و انعطاف پذیر برای بازسازی. در مقابل به طور میانگین در کشورهای توسعه نیافته و کمتر توسعه یافته چنین مواردی به چشم می خورد: ناهماهنگی سازمان های دولتی و دولتی، مردم و بخش خصوصی با یکدیگر؛ عدم تقسیم وظایف بدین صورت که هر گروه و هر فرد آن طور که فکر می کند درست است عمل می کند؛ بر نبودن آمار و اطلاعات و شفاف نبودن اطلاعاتی که می تواند منجر به کارآیی در کمک رسانی شود و مشخص نبودن یک برنامه جامع و درعین حال قابل انعطاف برای پاسخ دهی صحیح به فاجعه.
عواقب بلایای طبیعی می تواند آینده یک شهر یا منطقه را تغییر دهد. فرآیند جبران و بازیابی یک فاجعه طبیعی از اهمیت بسزایی برخوردار است و نحوه مدیریت آن بر زندگی شهروندان آن منطقه تأثیر می گذارد. این فاجعه ها زندگی و کسب و کار مردم منطقه را مختل می کند و آنها چشم انتظار مساعدت بیرونی، مرمت و بازسازی زیرساخت ها هستند. بسیاری از آنها پس از پشت سرگذاشتن فاجعه اولیه، با بحران های شدید مالی، بهداشتی و حمایتی مواجه می شوند. بازیابی فیزیکی ممکن است بعد از چندین سال حاصل شود، اما جراحت های روحی ناشی از این بلایا تا دهه ها ادامه خواهد داشت. بازسازی مناطق آسیب دیده، منجر به کاهش خطرات احتمالی در آینده، بهبود کیفیت ساخت و ساز و افزایش آگاهی و آمادگی در جامعه می شود. هنگامی که یک فاجعه هولناک رخ می دهد، برخی از دولتمردان درمی یابند که از تجربه کافی برای مدیریت بحران، برخوردار نیستند. امروزه با توجه به افزایش جهانی شدن، می توان از تجربه کشورهایی که این قبیل بحران ها را پشت سر گذاشته اند، متناسب با محیط بهره برد.
پس از رخداد یک فاجعه، همواره تقابل بین ایجاد تغییر و برگشت به حالت قبلی وجود دارد. مطالعات، طرح ها و برنامه های جدید با قبلی رقابت می کنند. تجربه نشان می دهد تغییرات پس از بلایای طبیعی بسیار دشوار است، زیرا به رغم تمایلات عمومی برای بهبود شرایط، با وجود ذی نفعان متعدد و محدودیت های ساختاری، رقابت بین منافع عمومی و خصوصی برای فضای شهری وجود دارد. در راستای بازیابی یک فاجعه، باید هماهنگی قوی میان سطوح مختلف دولت و سازمان های غیردولتی وجود داشته باشد. هنگامی که اعضای یک جامعه به طور فعال در شکل گیری استراتژی بهبود فاجعه نقش داشته باشند، موجب قدرت بخشیدن به روند بهبود می شوند، نه اینکه نقش «قربانیان فاجعه» منفعل را که به آنها تحمیل شده است، بازی کنند. ما در ادامه با توجه به تجربه سه کشور مختلف در پاسخ دهی به زلزله به عنوان یکی از مهم ترین و پرتکرارترین بلایای طبیعی، به این موضوع خواهیم پرداخت که چگونه باید به بلایای طبیعی پاسخ درست داد. قطعاً نحوه پاسخ دهی به بلایای طبیعی مختلف همچون زلزله، سیل، طوفان . . . از یکدیگر متفاوت هستند اما مطالعه تجربه های درست در پاسخ دهی زلزله می تواند ابزار مناسبی برای طراحی پاسخ دهی مناسب و سایر بلایای طبیعی را نیز به دست دهد.
مطالعه موردی: چین - بازسازی سلسله مراتبی و سریع
سرعت و حجم روند بازسازی چین، پس از زلزله ونچوان منحصر به فرد بود. نقاط ضعف و قوت این رویکرد را می توان ریزبینانه ارزیابی کرد و دیدگته بازسازی با سرعت بالا و مقیاس وسیع را مورد بحث قرار داد. در سال 2008 زلزله 9/7 ریشتری، شهر سیچوان را به شدت تحت تأثیر قرار داد. طبق گزارش ها این زلزله باعث مرگ بیش از 69 هزار نفر شد. به دنبال آن تولیدات صنعتی منطقه موقتاً متوقف شد. این زمین لرزه تنها سه ماه قبل از بازی های المپیک پکن رخ داد و این کشور در کانون اخبار قرار گرفت.
دولت چین در کمتر از دو هفته پس از زلزله، گروه برنامه ریزی بازسازی پس از زمین لرزه را تأسیس کرد. معاون وزیر مسکن و توسعه شهری، تأکید کرد که بازسازی پس از زلزله، نیازمند سازماندهی علمی و منطقی است. به همین منظور شورای دولتی، کمیته ملی کارشناسان زلزله ونچوان را تأسیس کرد و حمایت علمی برای ارزیابی و بازسازی خسارت را فراهم کرد. بازیابی مناطق بعد از زلزله، فرصت هایی را برای دولت فراهم کرد که به واسطه آن سیاست هایی به منظور توسعه را پیش ببرند. این سیاست ها شامل حمایت از منابع طبیعی در استان های غربی، بهبود درآمد و معیشت روستایی، توسعه مناطق کوهستانی فقیر، تمرکز ساکنان روستایی در ایجاد محیط شهری در روستاها و ادغام اداره و اقتصاد مناطق روستایی و شهری بود. بازیابی نیز به عنوان فرصتی برای بهبود زیرساخت های منطقه ای، افزایش دسترسی به مناطق کوهستانی و گسترش شهرنشینی مشاهده شد. منابع اصلی تأمین مالی، اخذ وام از مؤسسات مالی (برخی از آنها توسط دولت حمایت شدند)، انتقال پول از دولت مرکزی و کمک از استان های شرقی بود. جنبه م به فرد فرآیند بازیابی برنامه های کمکی بود که شورای دولنی از 19 استان شرقی درخواست کرد که برای پیاده سازی فرآیند بازیابی به آنها کمک کنند. این کمک ها، صرف بازسازی مسکن، خدمات عمومی و زیرساخت ها شد. بیشتر بازسازی های مسکن، زیرساخت ها و ساختمان های عمومی ظرف سه سال تکمیل شد. تا ماه می 2010، تمام بازسازی مسکن به پایان رسید.
سرعت بازسازی و انتخاب سازمان مناسب برای اجرای طرح ها بسیار قابل توجه بود. بازسازی با سرعت بالا امکان پذیر بود، زیرا دولت، بازسازی را به عنوان اولویت اصلی در دستور کار خود قرار داده بود. مقامات در هر سطح از دولت به خوبی می دانستند که مجریان طرح پس از اجرای بازسازی، ملزم به پاسخ گویی خواهند بود. همچنین چین به سرعت در حال پیشرفت بود و می توانست شهرنشینی را در مقیاس بزرگ توسعه دهد. در سال 2008، چین ظرفیت و تجربه زیادی در ساخت و توسعه شهرها به وجود آورد. دولت بازیابی را به عنوان فرصتی برای مدرن سازی منطقه سیچوان، بهبود زیرساخت ها و توسعه اقتصادی می دید و می توانست طرح ها و برنامه های پیشین خود را تسریع بخشد. همگام با توسعه فضای شهری آنها قادر بودند که محیط زیست و جنبه های مثبت فرهنگ سنتی را حفظ کنند. اما صرف نظر از تعداد بالای واحدهای مسکونی جدید، اهمیت معیشتی و نیازهای خانوار در جامعه نادیده گرفته شد. مقامات چینی پس از زلزله ونچوان، تنها بر بازیابی تأکید کردند و تحقیقات نشان می دهد که بسیاری از پیشرفت های جدید برای ساکنان، مشاغل مناسب ایجاد نمی کند.
مطالعه موردی: هند - بازیابی دولتی با مشارکت غیردولتی
هند در سال های 1993 تا 2004 مجموعه از بلایای طبیعی را تجربه کرد. این حوادث، توسعه سریع سیستم مدیریت بحران را در سطح ملی و ایالتی تسریع کرد. اگرچه دولت هند طی دو دهه گذشته، مدیریت بحران را شروع کرده است، اما این بخش بر سیاست های بلندمدت بازسازی در سطح ایالتی تمرکز می کند. در تاریخ 26 ژانویه 2001، زمین لرزه ای به شدت 7/7 ریشتر مناطق وسیعی از ایالت گجرات را تحت تأثیر قرار داد. این مرگ بارترین زلزله از سال 1935 بود که به هند ضربه زد و موجب مرگ و میر 13 هزار نفر شد. در هشت فوریة سال 2001، تقریباً دو هفته پس از زمین لرزه، دولت کمیته مدیریت بحران در گجرات را تأسیس کرد. این کمیته به منظور برنامه ریزی که بازیابی و ایجاد سیستم مدیریت بحران برای رویدادهای آینده تشکیل شد.
همچنین همگام با فعالیت های دولت، یک شبکه قوی از سازمان های غیردولتی به منظور بازیابی مناطق زلزله زده شکل گرفت. 80 سازمان غیردولتی با تأیید و هماهنگی کمیته مدیریت بحران بازسازی روستاها را برعهده گرفتند، زیرساخت های مرتبط با احداث و مدارس و ساختمان های را بازسازی کردند. در هند، مراکز مختلف نقش های مختلف را ایفا می کردند؛ دولت و بانک جهانی، فرآیند غیرمتمرکز و بازسازی مسکن در محل حادثه را به عنوان مؤثرترین و سریع ترین رویکرد اتخاذ کردند. جوامع و خانواده ها بازسازی را با پشتیبانی فنی از سوی دولت و سازمان های غیردولتی پیش بردند. دولت به 82% از خانوارها کمک مالی کرد. بنابراین مردم توانستند خانه های خود را در محل خود، بازسازی کنند. دولت همچنین به سازمان های غیردولتی برای ساخت مسکن و زیرساخت ها یارانه می دهد. تمرکز بر بازسازی در هند بی سابقه بود.
مطالعات بعدی نشان داد که رضایتمندی خانوارها، کاهش هزینه ها و ارتقای ایمنی ساختمان ها باعث شده است که بازسازی با بهره گیری از مالکیت انجام شود. بیش از 70% از تمام تعمیرات و بازسازی ها ظرف دو سال پس از زلزله تکمیل شد. با وجود این موفقیت سرعت بازسازی ممکن است در برخی از اوقات منجر به کاهش کیفیت شود. چهار منطقه شهری نیاز به سرمایه گذاری قابل توجهی در زیرساخت ها و مسکن داشتند. دولت گجرات مطالعات برنامه ریزی فردی را قبل از تصمیم گیری در مورد بازسازی انجام داد. برنامه ها مبتنی بر بهبود ایمنی، گسترش جاده ها، مقررات فضاهای باز و گسترش زیرساخت هاست. بنابراین این تلاش ها، می توانند توسعه جدید شهری را رقم بزنند. همچنین این برنامه ها به معیشت مردم کمک کرد. زیرا آنها قادر بودند کسب و کار خود را مجدداً راه اندازی کنند. دولت به منظور شکل گیری کسب و کار به صنعتگران وام و یارانه اعطا کرد و به بیش از 13 هزار کسب و کار کوچک و واحدهای صنعتی کمک کرد. دولت همچنین تجهیزات مدرن آبیاری در اختیار کشاورزان قرار داد
پس از زمین لرزه گجرات، نوآوری وارد بخش های مختلف شد و بازسازی مسکن به طور وسیعی انجام شد. سیاست مشارکت مالک به دلیل اقدامات پیشگام دولت پس از زمین لرزه سال 1993 به وقوع پیوست. چنین رویکردی مستلزم تعهد قوی و کارکرد کافی برای پیاده سازی است. اما روند بازیابی فاجعه، در هند موفقیت آمیز بوده و در سراسر آسیا تأثیر گذاشته است. یکی دیگر از نوآوری های به کارگرفته شده در گجرات، مشارکت بین بخش های دولتی و شبکه های غیر دولتی بود. دولت همچنین به تشکیل شبکه گسترده ای از سهامداران مستقل کمک کرد زیرا آنها قادر به ارائه خدماتی بودند که دولت قادر به انجام آن نبود. در نهایت، بازسازی بعد از زمین لرزه باعث بهبود قابل ملاحظه ای شد که بدون این عوامل امکان پذیر نبود: ارتقای زیرساخت های روستایی و شهری، افزایش ایمنی در ساختمان های جدید و اجرای طرح های جدید توسعه اقتصادی. از طرف دیگر مؤسسه مدیریت بحران ها و مؤسسه مطالعات زلزله شناسی گجرات تأسیس شد و استانداردهای مهندسی جدید اعمال شد.
تأمین مالی پاسخ دهی به بلایای طبیعی
دولت های بسیاری از کشورها آمادگی این را ندارند که به تنهایی از پس فجایع به بار آمده درنتیجه بلایای طبیعی برآیند. برای مثال در مورد زلزله های ویرانگر، آواربرداری، تغذیه زلزله زدگان و تأمین مسکن یا حداقل جای خواب برای آنها، ارائه خدمات بهداشتی و درمانی و بازسازی زیرساخت هایی همچون زیرساخت های آموزشی، آن قدر مشکل است که حتی ثروتمندترین دولت ها نیز ممکن است نیازمند کمک های مردمی، سازمان های غیردولتی و همچنین کمک های خارجی باشند. برای مثال تجربه کشورها از زلزله به عنوان یکی از پرتکرارترین بلایای طبیعی نشان می دهد که در بسیاری از موارد، نیروهای داخلی و خارجی به صورت داوطلبانه به کمک زلزله زدگان شتافته اند. نقش سازمان های غیردولتی و مردم نهاد در یاری رسانی در بعضی از کشورها، انجام NGO های هند پس از زلزله سال 2001 ایالت گجرات به قدری بوده است که در واقع این سازمان های غیردولتی و مردم نهاد را عامل احیای گجرات پس از زلزله دانسته اند.
علاوه بر کمک های مردمی، کمک دولت های خارجی نیز در بسیاری از موارد از مهم ترین عوامل احیای مجدد یک کشور پس از بلایای طبیعی است. به عنوان مثال می توان به کمک های خارجی به پاکستان بعد از زلزله سال 2005 به بزرگی 6/7 ریشتر و کشته شدن حدود 73 هزار نفر، کمک های خارجی به نپال بعد از زلزله سال 2015 به بزرگی 8/7 ریشتر و کشته شدن بیش از 9 هزار نفر و کمک های خارجی به هائیتی بعد از زلزله سال 2010 به بزرگی 0/7 ریشتر و کشته شدن نزدیک به 230 هزار نفر اشاره کرد.
مطالعه موردی: تأمین مالی صحیح - زلزله پاکستان
در 8 اکتبر سال 2005، زلزله ای به بزرگی 6/7 ریشتر، پاکستان را لرزاند. طبق گزارش های دولت پاکستان، نزدیک به 73 هزار نفر در اثر این زلزله جان خود را از دست دادند و بیش از 70 هزار نفر نیز به شدت مصدوم یا دچار مصدومیت شدند. همچنین بیش از 8/2 میلیون نفر از مردم این کشور بی خانمان شدند و بیش از 3/2 میلیون نفر نیز غذای کافی برای سیر کردن خود نداشتند. هزینه کلی بازسازی پاکستان و رهایی این کشور از خرابی ها و مشکلات پس از زلزله چیزی حدود 2/5 میلیارد دلار برآورد شده است. همچنین قابل ذکر است که در اثر زلزله در پاکستان، 324 هزار شغل از بین رفتند و در نتیجه آن، 29% از جمعیتی که در منطقه زلزله زده سکونت داشتند یا در آنجا کار می کردند، شغل خود را از دست دادند.
در 14 نوامبر 2005، یعنی کمتر از 40 روز پس از زلزله، بانک توسعه آسیایی (ADB) ارائه بخشی از منابع مالی مورد نیاز برای بازسازی پاکستان را در دستور کار قرار داد و بر آن شد که بخشی از بودجه مورد نیاز دولت پاکستان پس از زلزله را از طریق ایجاد صندوق زلزله پاکستان یا Pakistan Earthquake Fund (PEF) تأمین کند. کمک اولیه این صندوق به پاکستان 80 میلیون دلار بود که به مرور زمان، کمک های PEF نیز افزایش پیدا کرد و در مجموع کل کمک ها به 5/137 میلیون دلار رسید. در این راستا دولت استرالیا معادل 5/59 میلیون دلار، دولت بلژیک معادل 9/9 میلیون یورو، دولت فنلاند معادل 10 میلیون یورو و دولت نروژ نیز معادل 20 میلیون دلار به پاکستان کمک کردند. در دسامبر سال 2005، بانک توسعه آسیایی پروژه کمک های فوری به زلزله زدگان پاکستان را آغاز کرد و با استفاده از 80 میلیون دلار اولیه که از PEF
تأمین شده بود و هم چنین وامی به مبلغ 220 میلیون دلار از منابع تأمین کننده بانک توسعه آسیایی، کمک های فوری این بانک به پاکستان آغاز شد. پس از آن نیز مقیاس این پروژه از طریق سه تأییدیه جدید برای کمک به پاکستان افزایش یافت. به طوری که در دسامبر سال 2006، مارس سال 2007 در سپتامبر سال 2007، بانک توسعه آسیایی برای بازسازی پاکستان پس از زلزله به این کشور کمک می کرد.
دیدگاه تان را بنویسید