با تغییر تابلوی وزارتخانه ها مسئله حل نمی شود
| طرح تفکیک وزارت تجارت و خدمات بازرگانی از وزارت صنعت و معدن در کمیسیون صنایع تصویب شد. طرحی که اماواگرهای زیادی به آن وارد است. در تحلیل این وضعیت باید گفت که در کشور تنها دیدگاه سختافزاری به مسائل غالب است. به همین دلیل هم مسئولان گمان میکنند میتوانند با ادغام یا تفکیک، مسائل را حل کنند، درحالیکه این نگاه، نگاه سطحی به مشکلات است.
۵۵آنلاین :
جنس مشکلات کشور، جنس مسائل سختافزاری نیست؛ بلکه درست برعکس، مشکل بر سر مسائل نرمافزاری است که به آن توجه نمیشود. به همین دلیل هم در دورهای، دولتی گمان میکند اگر وزارتخانهها را با هم ترکیب کند موفق خواهد بود. دولتی دیگر دست به تفکیک و احیا میزند، اما باز هم کاری از پیش نمیرود.
به اعتقاد من، تفکیک و ایجاد وزارت بازرگانی اقدامی اشتباه است و من مخالف این اقدام هستم. زمانی که موضوع ادغام وزارت صنعت و معدن و وزارت بازرگانی مطرح شد، صحبت بر سر این بود که یک نگاه یکپارچه در بحث تولید، واردات و صادرات رخ دهد. بهاینترتیب اگر موضوع تولید صنعت و معدن در دست وزارت صنعت و معدن بود، با ادغام وزارت بازرگانی، ماجرای صادرات این محصولات هم یکمرتبه در یک وزارتخانه دنبال میشد.
بنابراین یک نفر، یک تیم و یک مدیریت مشخص تعیین میشد و میتوانست برنامهریزی کند که چه کالایی نیاز است وارد شود و چه کالایی باید صادر شود. این وضعیت میتوانست ارتباطی ارگانیک و منطقی بین واردات کالای مواد اولیه، کالاهای واسطهای و سرمایهای و صادرات کالاهای صنعتی و غیرنفتی ایجاد کند. بنابراین یک وزارتخانه میتواند وضعیت صادرات صنعتی و غیرنفتی را ساماندهی کند. چراکه عمده کالاهای غیرنفتی صادراتی کشور، کالاهای صنعتی و معدنی هستند و مقدار صادرات محصولات کشاورزی اصولاً ناچیز است. حتی در بسیاری از موارد، کشور بیشتر واردکننده محصولات کشاورزی است.
با این زاویه نگاه، یک مدیریت یکپارچه میتوانست اقتصاد را از معضل عدم هماهنگی، نداشتن برنامه و بلاتکلیفی رها کند و تنها یک وزیر برای این مسائل پاسخگو باشد. تا در صورت نیاز به پاسخ، مسئله میان وزرا پاسکاری نشود. همچنین توسعه صادرات، مدیریت واردات و تنظیم بازار داخل را تنها یک تیم مدیریت میکرد و همان یک نفر مجبور به پاسخگویی بود. این توجیهات، توجیهات زمان ادغام وزارت صنعت و معدن و وزارت بازرگانی بود. بهاینترتیب ادغام صورت گرفت.
اما میبینیم که درحالحاضر دوباره ماجرای تفکیک وزارتخانهها مطرح میشود. بنابراین سؤال اصلی این است که اگر تفکیک خوب است، چرا ادغام صورت گرفت؟ چه کسی پاسخگو است؟ اگر قرار بر تفکیک است، چه توجیهاتی مطرح میشود؟ تفکیک چه دردی از اقتصاد درمان میکند که در صورت ادغام امکانپذیر نیست؟
با توضیحاتی که پیشتر اعلام کردم، محاسن ادغام در تفکیک دیده نمیشود. در صورت تفکیک این دو وزارتخانه، از این به بعد، دو وزیر و دو تیم متفاوت، تجارت خارجی و تنظیم بازار داخلی را مدیریت خواهند کرد. یک تیم باید بنگاههای تولیدی داخلی را مدیریت کند و دیگری باید شرکای صنعتی و صادراتی را در نظر داشته باشد. بهاینترتیب در زنجیرهای که به هم وصل هستند، دو نوع نگاه حاکم خواهد شد. تمام این مسائل در حالی است که اصلاً مسئله کشور، ادغام یا تفکیک وزارتخانه نیست. مسئله اقتصاد این است که استراتژی توسعه صنعتی وجود ندارد.
برنامه راهبردی برای صادرات و ساماندهی غیرنفتی دیده نمیشود. مدیران کشور برنامه مشخصی برای مدیریت واردات ندارند. برای رشد و توسعه بنگاههای تولیدی نقشه راه تدوین نشده است. تمام این موارد، از جنس سختافزار و تفکیک و ادغام نیست. این مسائل، مسائل نرمافزاری است. برنامهمحور بودن و داشتن استراتژی و نقشه راه و مدیریت واردات، مقابله با فساد و رانت در حوزه واردات همه رویکردهای نرمافزاری است که باید به کار گرفته شود. بنابراین مشاهده میکنیم که مواجهه با مسائل اساسی کشور سادهانگارانه و سطحی است.
همچنین باید گفت که با این طرز نگاه بهجایی هم نخواهیم رسید. مسئولان کشور پاندولیسم عمل میکنند. یعنی یکبار به یک طیف و یکبار دیگر به طیف دیگر حرکت میکنند. به همین دلیل هم به تصورشان با ایجاد و تغییر نام و تعویض تابلو کارها پیش میرود. اما چون مسئولان نمیتوانند مسائل را ریشهای حل کنند، به آن نگاه سطحی دارند.
چند سال پیش، ادغام برای این انجام شد که مدیریت یکپارچه در دست یک تیم مدیریتی باشد و بهتر عمل کند. سادهترین مشکلی که در تفکیک وزارتخانهها ایجاد میشود این است که دو مسئول در دو وزارتخانه باید چندین جلسه تشکیل دهند تا درنهایت به یکزبان مشترک برسند. این اقدام از جنس موازیکاری است. تجارت خارجی، صادرات و صادرات صنعتی و غیرنفتی و معدنی همگی با تولید در ارتباط هستند. به این معنی که ابتدا باید تولید صورت بگیرد تا تولید به صادرات صنعتی منجر شود. صادرات هم بحث تراز تجاری و تجارت خارجی است و ارتباط این دو وزارتخانه را تنگاتنگ میکند، بنابراین نمیشود این زنجیره را تفکیک کرد.حالا با این وضعیت، تفکیک تنها پاک کردن صورتمسئله است و مواجهه حکیمانه و معقول با ماجرا را در پی ندارد. اما مسئولان گمان میکنند با ایجاد و انحلال و تغییر تابلو میتوانند مسائل را حل کنند.
مثال چنین وضعیتی در سازمان جوانان پیش آمد. سازمان جوانان به وزارت ورزش وصل شد و بعد صحبت از تفکیک به میان آمد. اما مگر مسائل جوانان کشور با داشتن سازمان و نداشتن آن حل میشود؟ مشکل اصلی، مقررات و نگرشها و نبود برنامههاست. مسئله اصلی عدم عزم جدی در حل مشکلات است. در حال حاضر در واردات تعداد زیادی سلطان و فساد وجود دارد. تا زمانی هم که مدیریت واردات و مقابله با فساد و ساماندهی این موضوع رخ ندهد، هیچوقت مشکلات حل نخواهد شد، چه با دو وزارتخانه و چه با یک وزارتخانه. چراکه مسئله اصلاً از جنس دیگری است.
اگر قرار است با رانت و فساد مقابله شود در وزارتخانه ادغامشده هم میتوان این موضوع را پیش برد. این موضوع حتی باوجود دو وزارتخانه بدتر خواهد شد. چراکه قبلاً یک وزیر باید پاسخ میداد و تنها او مسئول بود، اما حالا وجود دو وزیر پاسخگویی را سختتر میکند و مجلس هم گرفتار این عدم پاسخگویی میشود. مانند مسئله ارز که میان بانک مرکزی و وزارت اقتصاد پاسکاری میشود.
بههرحال با هر زاویهای نگاه شود، تولید، واردات و صادرات به یکدیگر متصل هستند. تولید، بازار داخلی را پوشش میدهد. اگر کمبود وجود داشته باشد، واردات انجام میشود و اگر مازاد تولید باشد، صادرات باید صورت گیرد. اما تفکیک وزارتخانهها این زنجیره را پاره خواهد کرد.
منبع : سازندگی
دیدگاه تان را بنویسید