جوانان در میدان بی برنامگی !

۵۵آنلاین :

در مقابل عده‌ای دیگر، مخالف این دیدگاه هستند و می‌گویند که هویت چیزی نیست که دستخوش تغییرات جهانی شود! خیلی‌ها البته تعریف متفاوتی از هویت دارند و معتقدند که «هویت» در ردیف واژه‌هایی همچون «عرق ملی»، «وطن پرستی» و «عشق به میهن» قرار می‌گیرد و آن چیزی که امروز به‌عنوان یک هویت متفاوت معنا می‌شود، در اصل تحت تأثیر جریانات فرهنگ ملی و شرایط اجتماعی است. سیلاب‌های اخیر و مشارکت فعال جوانان ایرانی در امدادرسانی و ارائه یک تصویر جدید از همدلی و وفاق ملی در سخت‌ترین شرایط، البته تأییدی بر این موضوع است. برخی‌ها اگرچه برچسب‌های ویژه‌ای مثل «مصرف گرا»، «رفاه زده» و «عجول» به جوانان ایرانی می‌زنند، اما موقعیت‌های دشوار نشان داده که همیشه نمی‌توان از یک تعریف خاص برای جوانان استفاده کرد! حالا البته اصلی‌ترین نگرانی فراتر از «هویت» به هدفی برمی‌گردد که جوانان ایرانی را برای ادامه مسیرشان امیدوار می‌کند. سؤال این است چند درصد جوانان ما با هدف و انگیزه زندگی می‌کنند؟ شاید این پرسش باید جایگزین سؤالات تکراری این روزها در حوزه جوانان شود. مجید صفاری نیا، روان‌شناس اجتماعی در این زمینه به مسائلی اشاره می‌کند که به نظر می‌رسد باید بیش از بحران هویت به آنها پرداخت؛ گفت‌و‌گوی ما با او را در روز جوان می‌خوانید. ‌ با توجه به وضعیت حال حاضر کشور، وضعیت هویتی جوانان ایرانی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ برخی یک تصویر کاملاً سفید از مشارکت فعال جوانان در کشورشان دارند و برعکس تعدادی، یک چهره منفی از جوانان ایرانی می‌سازند. در این تصویر جوانان ایرانی عرق چندانی به وطن‌شان ندارند و دچار مشکلات هویتی هستند، جوانانی که اغلب ترجیح‌شان مهاجرت است. شما طرفدار کدام نظریه هستید؟ واقعیت این است که حدود یک چهارم جمعیت فعلی کشور را جوانان تشکیل می‌دهند. افرادی که حدوداً در رده سنی 15 تا 30 سال قرار می‌گیرند.این آمار البته در مقابل هشدار نسبت به افزایش جمعیت سالمندی قرار می‌گیرد. هم‌اکنون 7 تا 8 درصد جمعیت کشور، سالمند است که گفته می‌شود تا 15 سال آینده، این رقم 2 برابر خواهد شد. اما به تناسب این آمار، باید نگاه خاصی هم به جوانان داشته و با توجه به ابعاد روانی، اجتماعی و زیستی آنها برنامه‌ریزی کنیم. در مجموع اما مطالعات اخیر نشان می‌دهد که جوانان امروز با نسل‌های گذشته تفاوت زیادی دارند. ‌ این تفاوت را مثبت ارزیابی می‌کنید یا منفی؟ اصلاً مقایسه این دو نسل کار درستی است؟ به هرحال هر نسلی در هر دوره تاریخی، اقتضائات خاص خودش را داشته و قطعاً شرایط زمانی در شکل‌گیری هر نسل تأثیرگذار بوده است. خب جنبه مثبت آن هوشمندی بالاتر جوانان امروز است. آنها از توانایی شناختی بالاتری برخوردارند که این را هم مدیون رایانه، فضای مجازی، تکنولوژی و آموزش‌های جدید هستند. اما در حوزه‌های اجتماعی اگر قرار به مقایسه باشد، از چیرگی کمتری نسبت به نسل گذشته برخوردارند. همدلی، ارتباط مؤثر و مشارکت‌پذیری از دیگر شاخص‌های قابل مقایسه است. از نظر ویژگی تاب‌آوری یا قدرت مقابله و مبارزه هم به نظر می‌رسد جوانان امروز به خاطر رفاه زدگی و نگرش متفاوت خانواده‌ها نسبت به تربیت، کم طاقت‌تر شده‌اند. افزایش میزان مصرف مواد مخدر و آسیب‌های اجتماعی از عمده‌ترین نشانه‌های پایین آمدن این تاب‌آوری است. آمارها نشان می‌دهد که گرایش به نزاع، الکل، مواد مخدر و تنبلی هم به تناسب افزایش داشته است. ‌ این موارد ارتباط مستقیمی با بحث هویتی جوانان دارد؟ علت از کجا نشأت می‌گیرد؟ قطعا ارتباط‌ شان تنگاتنگ است. به هرحال دهکده جهانی و ضریب نفوذ ماهواره و اینترنت، هویت جوانان را هم تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. به هرحال الگوها و مدل‌های تبلیغاتی نقش مهمی در این زمینه دارند. البته این به معنای بی‌هویتی یا بی‌اعتقاد شدن جوانان ایرانی نیست. جالب اینکه براساس یک گزارش محرمانه، مصاحبه‌ای با دانشجویان در بحث سلامت انجام شد که نشان می‌داد حدود 75 درصد جوانان نسبت به مسائل اعتقادی و مذهبی، نگرش مثبت دارند. این درحالی بود که ظاهر آنها نسبت به باورهایشان کاملاً متفاوت بود! ‌ این تناقض‌آمیز نیست؟ بله هست. در همین پژوهش آمارهای دیگری هم اعلام شد که نشان می‌داد جوانان ما دچار دوگانگی و تناقض شده‌اند. مثلاً 25 درصد از جامعه هدف، بدون اطلاع والدین، با جنس مخالف ارتباط دارند. یا در موردی دیگر، 70 درصد جوانان دانشگاه نسبت به مهاجرت نگرش مثبت داشتند. یا یک چهارم جوانان این تحقیق، نسبت به ازدواج سفید متمایل بودند. خب اینها نشاندهنده شکاف بین نسلی است.وقتی به این گزارش‌ها نگاه می‌کنیم، متوجه می‌شویم که جوانان ما علاقه و گرایش‌های مثبت زیادی دارند، اما به خاطر شرایط خاص اجتماعی، اقتصادی و عدالت در اشتغال و درآمد، این گرایش‌ها سمت و سوی دیگری پیدا کرده است. ‌ آیا در این علاقه‌مندی‌ها و گرایش‌ها، جامعه مقصر نیست؟ من معتقدم مقصر اصلی، سیستم برنامه‌ریزی و استاندارد سلامت اجتماعی جامعه است. وقتی این استاندارد پایین می‌آید، جوانان با فقدان درآمد و منابع مالی مواجه می‌شوند و به‌دنبال آن نمی‌توانند ازدواج کنند و دچار مشکلات روحی و روانی می‌شوند. اما مشکل اصلی برنامه‌ریزی است. ما وزارت ورزش و جوانان داریم، اما ورزش آن بر جوانان غلبه دارد. البته ورزش مهم است، اما مسأله جوانان نباید مورد غفلت واقع شود. ‌ من فکر می‌کنم فراتر از این بحث‌ها که سالیان سال است مورد بحث قرار گرفته و به نتیجه نرسیده، به هدف و انگیزه و امید در بین جوانان هم اشاره کنیم. مسأله نه هدف که دستیابی به هدف است که هم‌اکنون برای جوانان ما بسیار سخت و غیرقابل دسترس شده است. از یک سو جامعه، مدل‌ها و الگوهای‌ ایده‌آل، زیبا، لوکس و تجملی تبلیغ می‌کند و از سوی دیگر، مسیری که برای رسیدن به این هدف از سوی جوانان انتخاب می‌شود، سرشار از دست‌انداز و بن‌بست است. متأسفانه شرایطی هم برای رسیدن به اهداف وجود ندارد و نتیجه می‌شود سرخوردگی، اختلالات روان شناختی و افسردگی. اگرچه ما در کنار این باید به جوانان آموزش خویشتنداری، ایمنی و مراقبت جنسی، مهارت‌های زندگی و تحمل و بردباری هم می‌دادیم که بتوانند بر این مسأله، غلبه کنند. اما جوان امروز نه می‌تواند به هدفش برسد و نه می‌داند که چگونه باید مسیر درست را انتخاب کند. ‌ می‌توانیم بگوییم چند درصد جوانان ما دچار اختلالات روان شناختی و اضطراب و استرس هستند؟ در آمارهای رسمی رقم 30 درصد اعلام می‌شود که در مقایسه با آمار 20 تا 22 درصدی در دنیا چندان بالا نیست، اما قابل تأمل است. ‌ علت چیست؟ ما هنوز نتوانسته‌ایم برنامه‌ریزی صحیحی برای این نسل طراحی کرده یا شرایط مطلوب و هدفمند را برای آنها ایجاد کنیم، به نوعی آنها رها شده‌اند. در حوزه‌های اجتماعی و ورزشی هم اگر جوانان ما توانسته‌اند، موفق شوند، اغلب در حوزه‌های فردی بوده است چون نقشه راه مشخص نیست. البته بیکاری هم که طبق آمارها 12 درصد اعلام می‌شود در این زمینه نقش مهمی دارد چون اغلب اهداف و راه‌های دستیابی به آنها، براساس پول و درآمد تعریف می‌شود. اگرچه این‌ها به معنای نفی اقدامات و کارهایی که تاکنون انجام شده نیست، آموزش و ورزش‌های همگانی، راه‌اندازی شبکه جوان، رادیو جوان و اتفاقات مثبت دیگری هم در این حوزه انجام شده، اما کافی نیست. به هرحال 70 درصد از جمعیت جوان درشهرها زندگی می‌کنند و طبیعتاً نگرش متفاوتی به محیط پیرامون‌شان دارند. در شهرها بویژه کلانشهرها، وضعیت متفاوتی در جریان است. زرق و برق زندگی‌های تجملی و مصرف‌گرایی و تأکید ویژه بر زندگی مادی، انتظارات جدیدی به وجود آورده که در ذهن جوانان فقط با پول حل می‌شود. این نگرش، شاید در بین همه عمومیت نداشته باشد، اما بستر اضطراب و افسردگی را در جامعه به وجود می‌آورد. ‌ چه باید کرد؟ مدیریت مطلوب با هدف ارتقای توانمندی جوانان در اولویت است. آزادی‌های اجتماعی، مشارکت فعال، نظارت و پایش، اشتغال و عدالت از جمله مفاهیمی است که باید مورد توجه مسئولان قرار بگیرد. قانون منع بازنشستگان یک اتفاق مثبت محسوب می‌شود، خب ما قانون دوشغله‌ها هم داریم که می‌تواند اجرا شود. یا توسعه و ایجاد بنگاه‌های اقتصادی و تولیدی در راستای اشتغالزایی نکته مهمی است. وقتی آمار بیکاری کاهش پیدا کرده و فرصت‌های شغلی به جوانان واگذار شود، قطعاً گام بلندی برداشته شده است. جوانان ما اول به شغل احتیاج دارند تا بتوانند به هویت برسند. این یک واقعیت است.