نگاهی بر آنچه در خارطوم میگذرد سودان از عمرالبشیر تا کودتای نظامیان
| قاره آفریقا این روزها صحنه تحولاتی خاص است که محور آن را در لیبی، الجزایر و سودان میتوان مشاهده کرد. در کنار لیبی که در آن جنگ داخلی با تحرکات خلیفه حفتر اوج گرفته و یا در الجزایر که با استعفا بوتفلیقه از ریاست جمهوری، شرایط سیاسی ابعاد جدیدی گرفته در شهرهای بزرگ سودان از ۱۹ دسامبر گذشته تقریبا شاهد تظاهرات روزانه مردم این کشور علیه اوضاع بد اقتصادی و معیشتی و گران شدن نان است. معترضان تداوم ریاست جمهوری عمر البشیر را باعث این اوضاع میدانستند و طی این مدت خواهان برکناری او از قدرت بودند.
۵۵آنلاین :
نگاهی بر آنچه در خارطوم میگذرد
سودان از عمرالبشیر تا کودتای نظامیان
قاره آفریقا این روزها صحنه تحولاتی خاص است که محور آن را در لیبی، الجزایر و سودان میتوان مشاهده کرد. در کنار لیبی که در آن جنگ داخلی با تحرکات خلیفه حفتر اوج گرفته و یا در الجزایر که با استعفا بوتفلیقه از ریاست جمهوری، شرایط سیاسی ابعاد جدیدی گرفته در شهرهای بزرگ سودان از ۱۹ دسامبر گذشته تقریبا شاهد تظاهرات روزانه مردم این کشور علیه اوضاع بد اقتصادی و معیشتی و گران شدن نان است. معترضان تداوم ریاست جمهوری عمر البشیر را باعث این اوضاع میدانستند و طی این مدت خواهان برکناری او از قدرت بودند. عمر البشیر از سال ۱۹۸۹ رئیس جمهوری سودان بود.در سال 2011 البشیر تحت فشار غرب رضایت به تجزیه این کشور داد و سودان جنوبی رسما از آن جدا شد. سرزمینی با منابع نفتی فراوان که تاثیر بسیاری بر اقتصاد و سیاستهای داخلی و خارجی سودان داشت. سرانجام در 23 فروردین 1397 در کودتای ارتش عمرالبشیر برکنار شد تا سرنوشت نامعلوم دیکتاتورها برای وی نیز تکرار شود.
در سودان چه گذشت؟
آنچه جرقه اولیه تظاهرات مردمی را در سودان زد، ناکارآمدی دولت، وضع بد معیشتی و نیز خلف وعده های حکومت در استفاده از ظرفیتهای ملی در حل مسائل بود. این امر دلایل متعددی داشته است چنانکه صاحب نظران بر این عقیدهاند که بخشی از این رویکرد برگرفته از تجزیه سودان بوده است. جدایی منطقه نفتی جنوب از سودان که سبب شد بیش از ۷۰ درصد نفت صادراتی از سبد اقتصادی سودان حذف شود.
نکته دیگر آنکه تغییر گرایش سیاسی خارجی سودان، پس از آنکه البشیر در دادگاهی بین المللی محکوم و تحت تعقیب قرار گرفت. این موضوع سودان را از کشوری که مدافع فلسطین و استقلال حوزه عربی و اسلام گرایی بود به کشوری در جبهه اسرائیل و عربستان تبدیل کرد، بدون آنکه در وضع اقتصادی مردم بهبودی حاصل شود .
مسئله دیگر آن است که اختلاف حزب حاکم با احزاب اسلامگرا شامل دو حزب تحت رهبری مرحوم ترابی و صادق المهدی و این در حالی بود که به قدرت رسیدن افسر گمنام ارتش سودان مرهون حمایت آنان بود.
البشیر در مقابل موج اعتراضات رو به گسترش مردم، به قدرت ارتش و حمایت خارجی دلگرم بود. آمریکا، اسرائیل، عربستان، قطر، امارات، مصر و حتی روسیه هر کدام به دلیل خاص خود از ادامه حکومت البشیر بر سودان حمایت کرده و در مقابل موج تظاهرات ایستادند. اما این حمایت ها نتوانست مشکل دولت البشیر را حل کند. از این رو عربستان و امارات البشیر را متقاعد کردند که راه را برای به قدرت رسیدن وزیر دفاع باز کند . بدینگونه بود که با موافقت عمر البشیر، ارتش زمام امور را به دست گرفت اما دامنه تظاهرات نه تنها کاهش نیافت بلکه مردم با محاصره وزارت دفاع عملا شورای نظامی را غیر قانونی دانسته و خواستار برگزاری انتخابات ریاست جمهوری طی یک تا دو ماه آینده و واگذاری قدرت به دولت غیر نظامی شدند.
«عوض بن عوف» وزیر دفاع سودان بعدظهر پنجشنبه با قرائت بیانیهای اعلام کرد که «عمر البشیر» رئیس جمهور سودان کنار گذاشته شده و قرار است طی دو سال حکومت انتقالی تشکیل داده شود اما پس از قرائت بیانیه بن عوف بسیاری احزاب و گروههای سیاسی اعلام کردند که شورای نظامی را غیر قانونی و اقدام ارتش را کودتا میدانند و خواهان یک حکومت غیر نظامی هستند. همچنین هزاران نفر در مقابل مقر فرماندهی ارتش تجمع کرده و شعار دادند.
یک روز بعد از تشکیل شورای نظامی انتقالی در سودان، «عوض بن عوف» رئیس این شورا از سمت خود کنارهگیری کرد.بنعوف در بیانیهای با اعلام استعفای خود، ژنرال «عبدالفتاح البرهان» بازرس کل ارتش سودان را بهعنوان ریاست جدید شورای نظامی انتقالی و ژنرال «کمال عبدالمعروف» را نیز از معاونت خود برکنار کرد. منابع سودانی میگویند، عبدالفتاح البرهان ، فرمانده نیروهای زمینی سودان در جنگ یمن است. همچنین او فردی نزدیک به امارات است
نگاهها به تحولات سودان
در باب آنچه در سودان روی داد، دیدگاههای متعددی مطرح است از کودتای ارتش گرفته تا اقدام هماهنگ البشیر با ارتش و بازیگران خارجی در این سناریوها مطرح است.
وبسایت خبری «الخلیج الجدید» جمعه (۲۳ فروردین) به نقل از این منابع آخرین لحظات عمر البشیر در حکومت سودان را این گونه توصیف میکند که رئیس جمهوری سودان در مقر اقامت خود ساعت ۱۱ شب چهارشنبه شب با فرماندهان نیروهای مسلح، امنیت و استخبارات واکنش سریع و پلیس سودان دیدار میکند و به آنها میگوید که «کنارهگیری او از قدرت برای نجات کشور ضروری است». این وبسایت خبری سعودی به نقل از منابع آگاه خود نوشت که عمر البشیر در این نشست با فرماندهان نظامی زیاد جر و بحث نکرد و موافقت کرد که کنارهگیری کند و در پایان جلسه گفت: «علی برکتالله».
بنابر این توافق، قرار بود که ارتش در بیانیه اول که ساعت هفت صبح باید قرائت میشود، استعفای البشیر و انتقال قدرت به شورای نظامی انتقالی را اعلام کند. ولی تاخیر قرائت بیانیه از موعد اعلام شده تا ساعت یک و نیم ظهر نشان داد که موارد بسیاری است که باید قبل از اعلام وضعیت جدید، آنها را فیصله داد. به گفته منابع الخلیج الجدید، گروههای معترض به خود شخص «عوض بن عوف»، وزیر دفاع سودان داشتند و نیروهای سیاسی مخالف به ویژه حزب ملی امت سودان به رهبری «صادق المهدی» و نیروهای ندای سودان اصرار داشتند که با آنها باید در خصوص الزامات دوره انتقالی مشورت شود
در همین حال در دیدگاهی دیگر در باب تحولات سودان، روزنامه لبنانی «البناء» در یادداشتی با عنوان « از هرمز تا جبل الطارق و شاخ آفریقا... آمریکا در پس پرده است»، تحولات اخیر در لیبی، الجزایر و سودان را در راستای نقشه آمریکا برای به خدمت گرفتن ارتشهای عربی توصیف کرد. البناء نوشت: آمریکا تصمیم گرفته است تا از پروژه بهار عربی به پروژه استخدام بقایای ارتشهای عرب در خدمت خود و دست نشاندههای خود از رژیمهای مرتجع و سرسپرده عربی که نفت و گاز آنها را چپاول می کند، انتقال یابد.
البناء آورده است: قطار توطئههای آمریکا به سودان غنی از انرژی رسید پس از آنچه که علیه لیبی و الجزایر اجرا کرد و حالا خود را به دروازه های راهبردی شاخ آفریقا رسانده است. البناء در همین راستا به نقل از منابع اختصاصی موثق خود تاکید کرد: کودتا در سودان با هماهنگی بین محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی، عمر البشیر و«عوض بن عوف»، وزیر دفاع او صورت گرفت بخصوص که بن عوف چند روز پیش به ریاض سفر کرده و در نشست کشورهای ناتوی عربی حضور یافته بود.هدف از کودتای نظامی در سودان پایان دادن به نقش قطر و ترکیه در سودان از طریق اعمال تسلط بن عوف، مهره سعودیها بر سودان است. به نوشته البناء هدف دیگر تسهیل ارائه کمکهای مالی عربستان و و امارات به سودان با کنار زدن عمر البشیر است که تحت تحریمهای بین المللی است تا بدین طریق با آرام کردن جو عمومی در سودان زمینه توسعه حضور نظامی سودان در یمن را هم فراهم کند.
جان کلام
سودان که در ماههای اخیر با اعتراضهای مردمی و جریانهای سیاسی علیه ساختار حاکم به ریاست جمهوری عمرالبشیر همراه بوده به ناگاه تحولی بزرگ را شاهد بود و آن اعلام کودتا علیه البشیر بود. البشیر که زمانی خود را حامی فلسطین و مقابله با سلطه بیگانگان می نامید و حتی کشورش به بهانه انبار تسلیحات حماس بودن از سوی رژیم صهیونیستی بمباران شد، در سالهای اخیر با تصور برخوردار شدن از حمایتهای مالی و سیاسی در برابر مطالبات مردمی و تحرکات مخالفان، رویکرد به سعودی و آمریکا را در پیش گرفت. سودان زمانی روابط مطلوبی با جمهوری اسلامی ایران و جبهه مقاومت داشت که اوج این روابط را در دوران هاشمی رفسنجانی می توان مشاهده کرد. اما این رویکرد که ضامن حمایت مردم از البشیر بود به مرور از سوی وی کم رنگ شد و در نهایت سودان به مهره آمریکا و سعودی در آفریقا مبدل شد بگونهای از یک سو در جنگ سعودی علیه یمن مشارکت کرد و از سوی دیگر علیه جبهه مقاومت از جمله مقاومت فلسطین و جمهوری اسلامی موضع گیری کرد. از سال 1394 و تعطیلی سفارت عربستان در تهران، سودان نیز مواضع ضد ایرانی تندی اتخاذ نمود.
البشیر بر این تصور بود که با این رویکردها میتواند قدرت را حفظ نماید اما روند تحولات نشان داد که عملا این رویکرد نتوانست دستاوردی برای البشیر داشته باشد و در نهایت اعتراضهای مردمی شدت گرفت و جریانهای مخالف نیز در برابر آن قرار گرفتند. نکته مهم آنکه البشیر با این رویکرد پایگاه مردمی خود را از دست داده در حالی که همزمان این اصل برای آمریکا و سعودی تقویت شد که وی توان حفظ منافع آنها را ندارد. در این شرایط البشیر ناتوان در جذب حمایت مردمی و جلب رضایت خارجی در برابر یک گزینه قرار گرفت و آن کودتای ارتش بود. کودتایی که از یک سو برگرفته از مایوس شدن پدرخواندههای البشیر( سعودی و آمریکا) از توان وی برای حفظ منافعشان بوده و از سوی دیگر اقدامی برای جلوگیری از به نتیجه رسیدن قیام مردمی با مدیریت نظامیان بوده است.
در این میان ارتش نیز گزینههای محدودی در پیش روی دارد. یا باید بر بدست گرفتن قدرت اصرار و با معترضین برخورد خشن کند و به سرکوب روی آورد. در اینصورت آشوب ادامه مییابد و ارتش دو شقه خواهد شد و در نهایت موج مخالفتهای کنونی به یک انقلاب واقعی منجر می شود. این گزینه طبعا طرفداران چندانی ندارد. یا اینکه ارتش به برگزاری انتخابات زود هنگام تن داده و از زمان دو سالهای که اعلام کرده عقب بنشیند. در این صورت باخت ارتش از نیروهای سیاسی قطعی است و لذا بعید است به این سمت بیاید؛گزینه دیگر حصول توافق بین ارتش و ائتلاف ندای سودان برای روی کار آمدن دولتی غیر نظامی و مرضی الطرفین است.
این گزینه مورد حمایت مصر قرار دارد و به نظر میآید علیرغم نظر سعودی ها و امارات که ائتلاف ندای سودان را مقابل خود میدانند، در نهایت دو طرف یعنی ارتش و احزاب مخالف به این گزینه رضایت دهند. در این میان هر محوری که از سوی ارتش انتخاب شود یک اصل مهم مطرح است و آن اینکه رویکرد به مطالبات مردم ضامن بقا خواهد بود و دلبستن به گزینههای بیرونی از سعودی گرفته تا آمریکا در نهایت تضعیف موقعیت مردمی ارتش و حاکمان آینده سودان را به همراه دارد که نتیجه آن تکرار سرنوشت البشیر برای آنها خواهد بود.
منبع : 55آنلاين
دیدگاه تان را بنویسید