بازی در شاهنقشی دیگر از جمشید مشایخی دریغ شد!
| جمشید مشایخی با ایفای نقش در ژانرها و شخصیتهای مختلف از ناصرالدینشاه و کمالالملک تا یک رفتگر نشان داد چقدر انعطافپذیر و آماده پذیرش نقشهای پیچیده، چندوجهی و بزرگ است، اما بهترین راه تجلیل از یک هنرمند این است که تا وقتی زنده است به او نقشهای خوب پیشنهاد شود؛ این اتفاقی است که در سالهای پایانی عمر مشایخی از او دریغ شد.
۵۵آنلاین :
جمشید مشایخی با ایفای نقش در ژانرها و شخصیتهای مختلف از ناصرالدینشاه و کمالالملک تا یک رفتگر نشان داد چقدر انعطافپذیر و آماده پذیرش نقشهای پیچیده، چندوجهی و بزرگ است، اما بهترین راه تجلیل از یک هنرمند این است که تا وقتی زنده است به او نقشهای خوب پیشنهاد شود؛ این اتفاقی است که در سالهای پایانی عمر مشایخی از او دریغ شد. جمشید مشایخی را میتوان به شیوههای مختلف قضاوت کرد. او به همراه عزتالله انتظامی، علی نصیریان، محمدعلی کشاورز، پرویز فنیزاده و داوود رشیدی از تئاتر وارد سینما شدند و درواقع با این اتفاق معیارهای بازیگری را در ایران تغییر دادند. این گروه با پشتوانه تواناییهای تئاتریشان با حضور در سینمای ایران حتی در فیلمهای تجاری هم تغییر ایجاد کردند. آقای مشایخی در طول دوران فعالیت هنریاش در چندین فیلم تجاری بازی کرد. بهخصوص بعد از انقلاب در انبوهی از فیلمها و سریالها ایفای نقش کرد، اما بههرحال مشایخیبودنِ خود را همیشه حفظ کرد و پشتیبانی هنری و تئاتریاش به کمکش میآمد تا غرق در فیلمفارسی نشود. در کنار انبوه فیلمها، تعداد قابل توجهی فیلم شاخص در تاریخ سینمای ایران وجود دارند که نام جمشید مشایخی را بر تارک خود دارند. اوج کار جمشید مشایخی را در «سوتهدلان» میبینیم. یکی از بهترین کارها و به تعبیری شاهنقشهای او بازیاش در همین فیلم است. درواقع «سوتهدلان» با او شروع و تمام میشود. البته مشایخی قبل از آن در «سلطان صاحبقران» علی حاتمی نیز ایفای نقش کرده بود و نقش ناصرالدینشاه باعث درخشش او شد و در این کاراکتر توانایی خلاقانهای از خود نشان داد و ثابت کرد چگونه میتواند در نقش یک شاه فرو برود. او پیش از آن نیز در «داستانهای مولوی» علی حاتمی که بهصورت سریال از تلویزیون پخش میشد، نقش اصلی را در چند قسمت بر عهده داشت. او با ایفای نقش در ژانرها و شخصیتهای مختلف نشان داد که چقدر انعطافپذیر و آماده پذیرش نقشهای پیچیده، چندوجهی و بزرگ است. این نوع بازیگرها، بازیگرهای تیپ نیستند و بنا به کاراکتر متغیر عمل میکنند. به نوعی آنها شخصیت را بازی میکنند و نه تیپ را! کمالالملک یک نقش چندوجهی و پیچیده است؛ یک شخصیتی که هم در دربار بود و هم جزو درباریان محسوب نمیشد؛ او هنرمندی خلاق بود و مشایخی هم هنرمندانه آن نقش را بازی کرد. در «هزار دستان» وقتی نقش رضا خوشنویس یا رضا تفنگچی را بازی میکند، درحالیکه این دو نفر یکی هستند، او توانست دوگانگی را به درستترین شکل به نمایش بگذارد. البته مشایخی با وجود توانایی بسیاری که داشت، بازی در نقشهای کوچک و فیلمهای غیرحرفهای را هم میپذیرفت. او ازجمله آدمهایی بود که میشود این گله را از او کرد که چرا به هر پیشنهادی جواب مثبت میداد و قدر جایگاه خودش را نمیدانست؟ او آدمی بسیار باسواد بود و ادبیات کلاسیک را به خوبی میدانست. همواره در بحثها و گفتوگوها از ضربالمثلها و کلمات و اشعار قصار استفاده میکرد که همه نشان از علاقه او به فرهنگ و هنر و ادبیات بود. اما وقتی پیشنهاد بازی در فیلمی سطحی به او میشد، آن را میپذیرفت. البته معتقدم که هنرمند باید برای گذران زندگیاش کار انجام دهد؛ چقدر میتواند منتظر بماند تا کسی مانند کیمیایی، حاتمی و فرمانآرا به او پیشنهاد کار بدهد؟ در توجیه این کار میتوان گفت که او به دلیل داشتن خصلت مهربانی و تواضع بیش از حدش، پیشنهادهایی که به او میشد را رد نمیکرد و خصلتهای جوانمردانهای که در او وجود داشت باعث شده بود نتواند به کسی «نه» بگوید. اکنون افسوس من از این است که چرا فیلمسازان جوان و نسل نو کشور مانند اصغر فرهادی، کیانوش عیاری و امثال آنها به سراغ آقای مشایخی یا حتی آقای انتظامی نرفتند تا ما در سالهای آخر عمر این پیشکسوتان دوباره شاهد یک شاهنقش دیگر از آنها باشیم و خاطره بهتری از آنها در ذهنمان باقی بماند. بهترین راه تجلیل از هنرمند این است که تا وقتی زنده است به او نقشهای خوب پیشنهاد یا حتی برایش نقشی نوشته شود. این اتفاقی است که از آقای مشایخی دریغ شد، اما افرادی مانند علی حاتمی وقتی میدیدند هنرمندی خلاق است و خانهنشین شده و کار نمیکند، برایش در فیلمهایی که میساختند، نقش میتراشیدند. فرمانآرا نیز چنین خصلتی دارد و مثلا در فیلم «یک بوس کوچولو» از مشایخی استفاده کرد و حواسش بود که این آدمها را کنار هم جمع کند. «شازده احتجاب» بهمن فرمانآرا، «نفرین» ناصر تقوایی «کمالالملک» و «سوتهدلان» بهترین، غیرمتعارفترین و ماندگارترین آثار مشایخی است. آدم مهربانی بود و بیش از حد تواضع به خرج میداد. او عادت داشت شانه دیگران را ببوسد، درصورتی که خودش کسی بود که ما باید دست یا شانهاش را میبوسیدیم. از دیگر ویژگیهای او این بود که ایران را بسیار دوست داشت و هر بار با شنیدن نام ایران اشک در چشمانش جمع میشد. مشایخی در بین همنسلان خودش بسیار خوشچهره بود و حضورش در یک فیلم باعث جذابیت آن اثر میشد. سیمای مردانه و جذابی داشت، با اینحال در سالهای فعالیتش معمولا نقشهایی را بازی کرد که از سن واقعیاش بیشتر بود. نخستین نقش مهمی که در سینمای ایران برعهده گرفت، نقش خاندایی در فیلم «قیصر» بود و با وجود اینکه تنها ۳۵سال داشت نقش پیرمردی ۶۰ ساله را بازی کرد. بر این اساس، بازیگر کاریزماتیکی بود و کسی نمیتوانست در مقابل چهره و برخوردش او را ستایش نکند. یادش گرامی باد.
منبع : شهروند
دیدگاه تان را بنویسید