اهميت بودجه و ماليه عمومى در ايران چقدر است؟

۵۵آنلاین :

(سرى دوم)

پريسا اميدى

دانشجوى علوم سياسى

بودجه (از بوجه فرانسوی: کیف پول)، برنامه‌ریزی مالی و یک فهرست از تمام هزینه‌های برنامه‌ریزی شده و درآمد است. این برنامه برای صرفه جویی، استقراض و مخارج است. بودجه یک مفهوم مهم در اقتصاد خرد، که با استفاده از خط بودجه به نشان دادن تجارت آف بین دو یا چند کالا است. در شرایط دیگر، بودجه یک برنامه سازمانی مندرج در شرایط پولی است.

به‌طور خلاصه، هدف از بودجه این:

0. ارائه پیش‌بینی درآمدها و هزینه یعنی ساخت یک مدل می‌شود. چگونگی کسب و کار ما در نظر مالی ممکن است انجام استراتژی‌های خاص، رویدادها و برنامه‌های اجرا می‌شوند.

0. فعال کردن عملیات واقعی مالی، از کسب و کار در برابر پیش‌بینی اندازه‌گیری می‌شود.

0. ایجاد محدودیت هزینه برای یک پروژه، برنامه، یا عمل است.

بودجه: به معناي ساده تر بودجه به مبلغي گفته ميشود ( مبلغ به صورت ريالي يا دلاري )كه براي هزينه هاي مربوطه سازمان مورد نظر در طي مدت تعيين شده تعيين ميگردد.

پروسه تهيه بودجه به صورت زير است:

بودجه سالانه تهیه میگردد که شامل صورت حساب پیشنهاد شده برای مصارف،عواید,قرضه و دیگر معاملات پولی سال آینده میباشد.پیشنهاد بودجه به پارلمان ارسال گردیده که درآن جا بودجه تصویب یا تنقیض ميگردد.

-درنتیجه چارچوب بودجه ایجاد و توسط وزارتخانه ها و سازمانها بررسی میگردد

- بخشنامه ١ بودجه به وزارتخانه های ذیربط و واحدهای بودجوی فرستاده میشود

- وزارتخانه ها و واحد های بودجوی ایجاد پیشنهاد اولویت ها و هزینه برنامه ها را مینمایند

- ارآئه پاسخ به بخشنامه1 بودجه توسط وزارتخانه های ذیربط و واحد های بودجه به وزارت مالیه

- وزارت مالیه معلومات در زمينه مصارف برنامه های پروژه انکشافی را با دونر بحث میکند

- وزارت مالیه ازدونرها درخواست تامین مالی برای اولویت های دولت و جمع آوری ارقام را مینماید

- کابینه تصویب MTBF را بشمول سقف اولیه بودجه برای واحد های بودجوی تصویب مینمایند

- وزارت مالیه بخشنامه ٢ بودجه بشمول سقف بودجه را به وزارتخانه ها و واحد های بودجوی تسلیم مینماید

- وزارتخانه ها و واحد بودجوی پیشنهاد بودجه, بشمول مطالعات ممکن و دیگر اسناد های مورد نیاز پروژه انکشافی پیشنهاد شده را به وزارت مالیه تسلیم میکنند

- وزارت مالیه اولین پیش نویس بودجه را جمع آوری مینماید

- مذاکرات دونر با دریافت تعهدات نهایی توسط دونرهای تامین کننده مالی پروژه های انکشافی, انجام میابد

- استماع بودجه با وزارتخانه ها_واحد های بودجوی درباره جزئیات بودجه پیشنهاد شده برگزارمیگردد

- وزارت مالیه پیش نویس نهایی بودجه ملی را گرد آورده وازآن گزارش سالانه بودجه به پارلمان ترتیب میدهد

- پارلمان ملاحظه، بحث و تصویب موضوع اصلاحات توافق شده بودجه را مینماید

- وزارت مالیه تخصیص بودجه به وزارتخانه ها و واحد های بودجوی را تایید مینماید

بودجه سالانه تهیه میگردد که شامل صورت حساب پیشنهاد شده برای مصارف،عواید,قرضه و دیگر معاملات پولی سال آینده میباشد.پیشنهاد بودجه به پارلمان ارسال گردیده که درآن جا بودجه تصویب یا تنقیض میگردد.

مرحله پروسه تهیه بودجه قرار ذیل است:

-درنتیجه چارچوب بودجه ایجاد و توسط وزارتخانه ها و سازمانها بررسی میگردد

- بخشنامه ١ بودجه به وزارتخانه های ذیربط و واحدهای بودجوی فرستاده میشود

- وزارتخانه ها و واحد های بودجوی ایجاد پیشنهاد اولویت ها و هزینه برنامه ها را مینمایند

- ارآئه پاسخ به بخشنامه ١ بودجه توسط وزارتخانه های ذیربط و واحد های بودجه به وزارت مالیه

- وزارت مالیه معلومات درزمینه مصارف برنامه های پروژه انکشافی را با دونربحث میکند

- وزارت مالیه ازدونرها درخواست تامین مالی برای اولویت های دولت و جمع آوری ارقام را مینماید

- کابینه تصویب MTBF را بشمول سقف اولیه بودجه برای واحد های بودجوی تصویب مینمایند

- وزارت مالیه بخشنامه 2 بودجه بشمول سقف بودجه را به وزارتخانه ها و واحد های بودجوی تسلیم مینماید

- وزارتخانه ها و واحد بودجوی پیشنهاد بودجه, به شمول مطالعات ممکن و دیگر اسناد های مورد نیاز پروژه انکشافی پیشنهاد شده را به وزارت مالیه تسلیم میکنند

- وزارت مالیه اولین پیش نویس بودجه را جمع آوری مینماید

- مذاکرات دونر با دریافت تعهدات نهایی توسط دونرهای تامین کننده مالی پروژه های انکشافی, انجام میابد

- استماع بودجه با وزارتخانه ها_واحد های بودجوی درباره جزئیات بودجه پیشنهاد شده برگزارمیگردد

- وزارت مالیه پیش نویس نهایی بودجه ملی را گرد آورده وازآن گزارش سالانه بودجه به پارلمان ترتیب میدهد

- پارلمان ملاحظه، بحث و تصویب موضوع اصلاحات توافق شده بودجه را مینماید

- وزارت مالیه تخصیص بودجه به وزارتخانه ها و واحد های بودجوی را تایید مینماید.

حال به توضيح ماليه ى عمومى ميپردازيم:

مالیه عمومی بررسی عملیات و فعالیت‌های مربوط به چگونگی انجام هزینه‌های دولتها، روشهای جمع‌آوری در آمدها و نحوه اداره وجوه و منابع مالی است. یکی از مسائلی که فکر اقتصاددانان امروز را بخود مشغول می‌کنید و در تمامی کشورهای جهان، چه کشورهای توسعه یافته و چه کشورهای در حال توسعه موضوع داغ روز است و آن تحت عنوان مالیه عمومی است. دلیل اهمیت آن را می‌توان گسترش روزافزون وظایف دولت‌ها، گسترش نیازهای ملت‌ها و منابع محدود در حال کاهش کشور خلاصه کرد؛ و این باعث علم جدیدی بنام علم مالیه عمومی گردید.

• ماهیت مالیه عمومی:

بیش از هرچیز، شناخت دولت و نقش دولت‌ها لازم و ضروری است. عوامل متعددی، ماهیت و اندازه مالیه عمومی در هر جامعه را تبیین می‌نماید که عبارت‌اند از:

0. درجه و میزان حضور دولت در جامعه

0. درجه توسعه و پیچیدگی اقتصاد جامعه

0. بینش و نگرش حاکم بر جامعه

0. شرایط خاص

برای رسیدن به اهداف اقتصادی مالیه عمومی، چند وظیفه برای دولتهای مطرح است: از نظر ماسگرپو:

0. وظیفه تخصیص منابع

0. وظیفه توزیع درآمد و ثروت

0. وظیفه تثبت اقتصادی

0. تدارک خدمات اساسی

0. تشویق‌ها و کنترل بخشه‌ای مخصوص اقتصادی

0. انجام دادن سیاست اجتماعی در برابر خدمات اجتماعی

0. تشویق رشد اقتصادی روی هم رفته

پرسش مطروحه اينجا اين است كه در سند ششم توسعه به بودجه و ماليه ى عمومى به چه صورت پرداخته شده است؟

در مواد اين بخش از سند توسعه تلاش بر اين است كه راه هاى كسب درآمد دولت گسترده شود و وابستگى دولت به درآمدهاى نفتى از بين رود.

مهم ترين منبع درآمد دولت ها در صحنه بين المللى،ماليات است.

ماليات انواع مختلفى دارد؛از جمله:

١)مستقيم

٢)غير مستقيم

مالیات مستقیم را می‌توان مالیات بر درآمدها، سود یا مالیات بر ثروت و امثال آن نیز نامید. این مالیات بطور مستقیم از درآمد یا دارایی افراد حقیقی و حقوقی اخذ می‌شود.

شامل:

0. مالیات بر درآمد املاک

0. مالیات بر درآمد حقوق

0. مالیات بر درآمد مشاغل

0. مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی

0. مالیات بر درآمد اتفاقی

0. مالیات بر درآمد کشاورزی

0. مالیات بر درآمد منابع مختلف

شامل:

0. مالیات بر ارث

0. حق تمبر

0. مالیات سالانه املاک

0. مالیات بر اراضی بایر

0. مالیات بر مستغلات مسکونی خالی

مالیات غیر مستقیم مالیاتهایی هستند که پرداخت‌کننده آن فرد معینی نیست و دارای قابلیت انتقال بالایی است. مالیات غیر مستقیم، روی مصرف کالاها و فعالیت‌هایی وضع می‌شود که بطور غیر مستقیم روی درآمد مؤثر می‌باشد.

مالیات بر ارزش افزوده:

مالیات بر ارزش افزوده نوعی مالیات بر مصرف است که در زنجیره واردات، تولید و توزیع بر حسب درصدی از ارزش کالا و خدمات مشمول دریافت می‌شود. این مالیات نخستین بار توسط فون زیمنس در سال ۱۹۵۱ به منظور فائق آمدن بر مسائل مالی کشور آلمان طرح‌ریزی گردید، لیکن به رغم علاقه و تمایل شدید کشورهایی نظیر آرژانتین و فرانسه در خصوص آگاهی از چگونگی ساختار آن، این مالیات بطور رسمی تا سال ۱۹۵۴ به مرحله اجرا در نیامد. از سال ۱۹۵۴به بعد، برزیل، فرانسه، دانمارک و آلمان در زمره نخستین کشورهایی بودند که این مالیات را در نظام مالیاتی کشور خود معرفی نمودند. کره جنوبی نخستین کشور آسیایی است که در سال ۱۹۷۷ با کمک صندوق بین‌المللی پول توانست این مالیات را در نظام مالیاتی خود پیاده نماید و بدنبال آن کشورهای ترکیه، پاکستان، بنگلادش و لبنان نیز اقدام به اجرای این مالیات نمودند. هم‌اکنون بیش از ۱۴۰ کشور جهان از سیستم مالیات بر ارزش افزوده بهره‌مند هستند.

قوانين مالياتى در كشورها بسته به سياست هاى اقتصادى و سياسى متفاوت است؛مانند ماليات پلكانى،ثابت و ...

اگر قانون محاسبه از طرف دولت و پرداخت از طريق شهروندان به درستى اجرا شود،بخش مهمى از درآمد دولت به درستى كسب ميشود.

عوارض هايى كه توسط شهردارى ها دريافت ميشود هم از منابع مهم درآمد است؛مانند:عوارض گمركى،شهردارى،خودرو و ...

عوارض هاى دريافتى را ميتوان به نوعى زيرمجموعه ى ماليات هم دانست.

در سند پيش بينى شده است كه:

١_ماليات ها به طور دقيق محاسبه شوند و شكل دريافت جدى باشد و سازمان امور مالياتى به طور وسيع و درست وظيفه ى خود را انجام دهد.

٢_درآمدهاى حاصل از عوارض هاى دريافتى هربخش طورى تقسيم بندى شود كه بخش اعظم آن در همان بخش هزينه شود.

٣_درآمدهاى حاصل از نفت صرفا از فروش به صورت خام نباشد و عمده درآمد از مصنوعات حاصل از نفت،صنايع پتروشيمى باشد.

٤_توزيع اعتبارات به درستى و كارشناسى شده انجام شود.

٥_معافيت ها و استثنا قائل شدن ها به درستى و دقيق اعمال شوند تا جلوى سوء استفاده گرفته شود.

سازمان برنامه و بودجه در تلاش است تا مفاد اين بخش از سند تحول را به درستى و دقيق اجرا كند و هنوز موفقيتى بدست نياورده است.

در شماره بعدى به فصل سوم سند پنج ساله ى ششم توسعه يعنى نظام پولى و بانكى و تامين منابع مالى پرداخته ميشود.