ژورنالیستی در لباس کمدین

۵۵آنلاین :

​​​​​​​زمانه‌‌‌‌ی دیوانه‌‌‌‌واری که در آن زندگی می‌‌‌‌کنیم، کمدی جدیدی می‌‌‌‌طلبد. این روزها که اخبار از هر شوخی که ممکن است به ذهن کمدین‌‌‌‌ برسد، مضحک‌‌‌‌تر است، کمدی خود را به ژورنالیسم پیوند زده تا از ورطه‌‌‌‌ی نابودی نجات پیدا کند.

کمدی با نگاهی به پولیتزر روزگاری بود که فکت‌‌‌‌ها فکت بودند و شوخی‌‌‌‌ها شوخی. اما نسلی از کمدین‌‌‌‌ها از راه رسیدند که می‌‌‌‌خواستند ذهن و احساس مخاطب را دگرگون کنند، آن هم نه فقط با یک خنده‌‌‌‌ی گذرا. نیویورک تایمز این کمدی را «‌کمدی با نگاهی به پولیتزر» می‌‌‌‌نامد، کمدی‌‌‌‌ای که به دنبال فکت، تحقیق و اقناع مخاطب است و امید دارد در کنار اینها از او خنده‌‌‌‌ای هم بگیرد.

کمدی با ژورنالیسم پیوند محکمی دارد. پیوندی که در بیست سال گذشته در تلویزیون آمریکا با شوهای تلویزیونی مثل «دیلی شو با جان استوارت» که آغازگر این ژانر کمدیِ خبری است، عمیق‌‌‌‌تر و محکم‌‌‌‌تر شده و در فرهنگ عامه جایگاه مهمی را به خود اختصاص داده است. اما باید اقرار کرد که هیچ شوی تلویزیونی کمدی-خبری نتوانسته مثل «هفته‌‌‌‌ی پیش امشب با جان اولیور» که از سال ۲۰۱۴ از شبکه‌‌‌‌ی اچ.بی.او پخش می‌‌‌‌شود، این پیوند را مستحکم کند. در اتاق نویسندگان تاک‌‌‌‌شوی جان اولیور، درستی‌سنجی اخبار همانقدر اهمیت دارد که در تحریریه‌‌‌‌ی نیویورک‌‌‌‌تایمز. طنزنویسان این برنامه‌‌‌‌‌‌‌‌ی طنز خبری موظفند از صحت شوخی‌‌‌‌های‌‌‌‌شان اطمینان حاصل کنند و وکلای برنامه تمام متن‌‌‌‌ها را مرور می‌‌‌‌کنند تا شکایات حقوقی احتمالی و خطرات آن را بسنجند.

جان اولیور، کمدین انگلیسی و از شاگردان جان استوارت هر هفته، یکشنبه‌‌‌‌ شب‌‌‌‌ها نیم ساعت در کادر بسته‌‌‌‌ای جلوی دوربین می‌‌‌‌نشیند و یک سوژه‌‌‌‌ی خبری را به شیوه‌‌‌‌ی ژورنالیسم تحقیقاتی با طنزی گزنده و آن شوخ‌‌‌‌طبعی بی‌‌‌‌نظیر بریتانیایی‌‌‌‌اش موشکافی می‌‌‌‌کند. برخلاف آنچه از نام شوی جان اولیور انتظار می‌‌‌‌رود، این سوژه‌‌‌‌های خبری محدود به اتفاقات هفته‌‌‌‌‌‌‌‌ی گذشته در آمریکا نیستند و مهم‌‌‌‌ترین ویژگی‌‌‌‌شان گم شدن لابه‌‌‌‌لای اخبار و گاهی خسته‌‌‌‌کننده بودن برای مخاطب است. از حقوق رای‌‌‌‌دهندگان در انتخابات، سیاست‌‌‌‌های اقتصادی زندان‌‌‌‌ها و نابرابری در دستمزد در آمریکا گرفته تا انتخابات سراسری هند، بحران بدهی آرژانتین، مسئله‌‌‌‌ی حقوق بشر در تبت (همراه با گفت‌‌‌‌وگویی با دالای‌‌‌‌لاما) و موضوعاتی جهانی‌‌‌‌تر مثل بی‌‌‌‌طرفی شبکه.

هیچ کدام از این سوژه‌‌‌‌های خبری شاید جذابیت چندانی برای مخاطبان نداشته باشند و از این جهت تاک‌‌‌‌شوی جان اولیور خود را در چالشی مداوم برای جذاب کردن اخبار به اصطلاح حوصله‌‌‌‌سربر و تخصصی قرار داده است. «هفته‌‌‌‌ی پیش امشب با جان اولیور» برنامه‌‌‌‌ای است نه فقط برای خوره‌‌‌‌های خبر که دوست دارند اطلاعاتی جامع و کامل درباره‌‌‌‌ی موضوعات روز داشته باشند،‌‌‌‌ بلکه برای بیننده‌‌‌‌ای که به ساده‌‌‌‌ترین شکل ممکن می‌‌‌‌خواهد بفهمد برگزیت دقیقا چیست و چه پیامدهایی دارد یا رفراندوم استقلال اسکاتلند چرا تا این اندازه اهمیت دارد.

اثر جان اولیور با اینکه از فصل اول برنامه در سال ۲۰۱۴ تا امروز، بارها و بارها جان اولیور را خبرنگار نامیده‌‌‌‌اند و برنامه‌‌‌‌ی او را تلاشی تحسین‌‌‌‌برانگیز در حوزه‌‌‌‌ی ژورنالیسم تحقیقاتی، اما او هم مثل جان استوارت، مجری دیلی شو و پایه‌‌‌‌گذار این ژانر کمدی خبری در تلویزیون آمریکا، تاکید می‌‌‌‌کند که خبرنگار نیست. شاید تاکید اولیور و استوارت بر این نکته که کارشان در حیطه‌‌‌‌ی ژورنالیسم نمی‌‌‌‌گنجد، صرفا به این خاطر است که می‌‌‌‌خواهند از زیر بار مسئولیت‌‌‌‌های ژورنالیستی شانه خالی کنند. اما واقعیت این است که شوی جان اولیور در این سال‌‌‌‌ها توانسته به مراتب بیش از برنامه‌‌‌‌های خبری شبکه‌‌‌‌های تلویزیونی آمریکا آگاهی‌‌‌‌رسانی کند و تاثیرگذار باشد. جان اولیور در مصاحبه‌‌‌‌ای با دیلی بیست در سال ۲۰۱۴ می‌‌‌‌گوید هفته‌‌‌‌ی پیش امشب، «ژورنالیسم نیست. کمدی است.

در وهله‌‌‌‌ی اول کمدی است، در وهله‌‌‌‌ی دوم هم کمدی است. من اگر بسکتبال را دوست داشته باشم که نمی‌‌‌‌توانم بگویم بسکتبالیستم. من ژورنالیست نیستم و فکر می‌‌‌‌کنم این نکته کاملا بدیهی است.» اما برای مخاطبان برنامه‌‌‌‌ی جان اولیور ابدا اینطور نیست. تاک شوی کمدی‌‌‌‌ای که در اولین اپیزودش،‌‌‌‌ به مدت ۲۰ دقیقه به انتخابات هند می‌‌‌‌پردازد و در اپیزود دوم یک بخش ۱۲ دقیقه‌‌‌‌ای را به مسئله‌‌‌‌ی مجازات اعدام در آمریکا اختصاص می‌‌‌‌دهد و تا فصل دوم به جایی می‌‌‌‌رسد که برای مصاحبه‌‌‌‌ با ادوارد اسنودن بدون اطلاع از شبکه‌‌‌‌ی اچ.بی.او تا روسیه سفر می‌‌‌‌کند، بدون شک اهداف بزرگتری از مرور اخبار هفته به زبان طنز و پارودی‌‌‌‌سازی از برنامه‌‌‌‌های روتین خبری تلویزیون آمریکا دارد.

جان اولیور شاید کارت خبرنگاری نداشته باشد و او را به نشست‌‌‌‌های مطبوعاتی کاخ سفید راه ندهند اما کاری که در شوی طنز هفتگی‌‌‌‌اش می‌‌‌‌کند تاثیرگذاری و اهمیتی حتی بیشتر از کار روزنامه‌‌‌‌نگاران در دنیای امروز پیدا کرده است. در سال ۲۰۱۵، پس از پخش فصل دوم برنامه‌‌‌‌ی جان اولیور، تایم مقاله‌‌‌‌ای درباره‌‌‌‌ی میزان تاثیرگذاری این برنامه منتشر کرد و در آن از پدیده‌‌‌‌ای نام برد به نام «اثر جان اولیور» که مصادیق متعددی طی دو سال پیدا کرده بود. ویکتوریا لاکرسون در شروع این یادداشت می‌‌‌‌نویسد: «کمدین‌‌‌‌ها همیشه نهادهای فرهنگی و سیاسی ما را در تلویزیون به سخره می‌‌‌‌گیرند اما این اتفاق نادری است که شوخی یک کمدین یک وب‌‌‌‌‌‌‌‌سایت دولتی را از کار بیندازد یا مستقیما قانون‌‌‌‌گذاران را به تدوین قوانین جدید وادار کند.» در این یادداشت به تاثیرات غیرمنتظره‌‌‌‌ی اپیزودهای جنجالی دو فصل اول تاک شوی جان اولیور اشاره می‌‌‌‌شود، از جمله برنامه‌‌‌‌ای که به مقررات ناعادلانه در زمینه‌‌‌‌ی وثیقه در قانون آمریکا اختصاص داشت.

اولیور در این اپیزود به این نکته اشاره می‌‌‌‌کند که وثیقه موجب می‌‌‌‌شود مجرمان کم‌‌‌‌خطر طبقه‌‌‌‌ی ضعیف جامعه پیش از آنکه در دادگاه جرم‌‌‌‌شان اثبات شود، به ناچار راهی زندان شوند. چرا‌که کسانی که نمی‌‌‌‌توانند مبلغ وثیقه را تامین کنند، دو راه بیشتر ندارند: یا اعلام گناهکاری کنند تا مجبور نباشند در زندان منتظر برگزاری دادگاه بمانند یا با زندان رفتن تا موعد دادگاه کنار بیایند. یک ماه پس از پخش این اپیزود، شهردار نیویورک الزام وثیقه برای تخلفات قانونی جزئی و جرائم غیرخشونت‌‌‌‌آمیز را لغو کرد. یا اپیزود دیگری در سال ۲۰۱۴ که به فساد در فیفا اختصاص داشت و رسانه‌‌‌‌ها مونولوگ طوفانی جان اولیور درباره‌‌‌‌ی رفتار نامناسب این سازمان با کارگران مهاجر و فساد مالی و نقش سپ بلاتر در ایجاد این معضلات را در استعفای او مستقیما تاثیرگذار دانستند.

از طرف دیگر اثر جان اولیور بر ذهنیت و سطح آگاهی مخاطبانش هم مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است. یکی از اپیزودهایی که جان اولیور و برنامه‌‌‌‌اش را سر زبان‌‌‌‌ها انداخت، قسمتی بود که به مسئله‌‌‌‌ی بی‌‌‌‌طرفی شبکه می‌‌‌‌پرداخت. در این مونولوگ ۱۱ دقیقه‌‌‌‌ای اولیور کمپانی‌‌‌‌های مخابراتی و اینترنتی را به خاطر تلاش‌‌‌‌شان در جهت گرفتن امتیازاتی انحصاری که اصل آزادی و بی‌‌‌‌طرفی اینترنت را زیر سوال می‌‌‌‌برد، متهم کرد و از مخاطبان برنامه درخواست کرد با مراجعه به سایت کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا اعتراض خود را به تغییر قوانین در جهت نقض بی‌‌‌‌طرفی شبکه اعلام کنند.

به خاطر حجم زیاد مراجعه‌‌‌‌کنندگان،‌‌‌‌ این وب‌‌‌‌سایت دولتی پس از مدت کوتاهی از کار افتاد و چند ماه بعد این کمیسیون اعلام کرد که مقررات بی‌‌‌‌طرفی شبکه را به نفع این کمپانی‌‌‌‌ها تغییر نخواهد داد. چند پژوهشگر دانشگاه دلور در سال ۲۰۱۵ با پژوهش درباره‌‌‌‌ی این اپیزود و تبعاتش اعلام کردند که برنامه‌‌‌‌ی جان اولیور در دفاع از بی‌‌‌‌طرفی شبکه، بیش از هر منبع خبری جریان اصلی توانسته آگاهی افراد را در این زمینه بالا ببرد. حتی سی.ان.ان، ان.بی.سی و روزنامه‌‌‌‌های پرتیراژ آمریکا نتوانسته بودند به اندازه‌‌‌‌ی این اپیزود یازده دقیقه‌‌‌‌ای توجه افکار عمومی را به مسئله‌‌‌‌ی بی‌‌‌‌طرفی شبکه جلب کنند.

موخره به نظر می‌‌‌‌رسد برخلاف آنچه اولیور ادعا می‌‌‌‌کند، برنامه‌‌‌‌ی هفته‌‌‌‌ی پیش امشب، صرفا قالب کمدی را برای یک کار ژورنالیستی تاثیرگذار انتخاب کرده است. تنها چیزی که می‌‌‌‌تواند کسی مثل جان اولیور را از ژورنالیست‌‌‌‌های بزرگی مثل باب وودوارد، برنستین یا مگی هابرمن متمایز کند،‌‌‌‌ این نکته است که بیشتر متریالی که آنها استفاده می‌‌‌‌کنند از منابع خبری دیگر به دست می‌‌‌‌آید. نکته‌‌‌‌ای که خود جان اولیور امسال در گفت‌‌‌‌وگوی خبری پس از دریافت سومین جایزه‌‌‌‌ی امی بهترین برنامه‌‌‌‌ی وریته سال در جواب خبرنگاری که از او این سوال تکراری را پرسید که آیا برنامه‌‌‌‌اش را یک کار ژورنالیستی می‌‌‌‌داند یا نه، به آن اشاره کرد. اولیور تاکید کرد که در این برنامه‌‌‌‌ی طنز هفتگی، او و نویسندگان از تلاش خبرنگاران و محتوای رسانه‌‌‌‌های خبری از جمله روزنامه‌‌‌‌ها استفاده می‌‌‌‌کنند و هدفی جز جلب توجه مخاطب به اخبار کمتر دیده شده و البته مهم ندارند. با این حال هفته‌‌‌‌ی پیش امشب، نویسندگانی را استخدام کرده است که همگی سابقه‌‌‌‌ی ژورنالیستی دارند و در پرداختن به سوژه‌‌‌‌های خبری، روش‌‌‌‌های استاندارد خبری را به کار می‌‌‌‌گیرند.

چه جان اولیور را یک ژورنالیست تاثیرگذار بدانیم چه یک کمدین با گرایش‌‌‌‌های سیاسی خاص، بر اساس آنچه در این پنج سالی که از عمر برنامه‌‌‌‌ی او در اچ.بی.او می‌‌‌‌گذرد، نمی‌‌‌‌توان انکار کرد که این تاک‌‌‌‌شوی طنز توانسته در عصری که دسترسی به اخبار و اطلاعات، جایگاه و حیطه‌‌‌‌ی تاثیرگذاری ژورنالیسم سنتی را تحت تاثیر قرار داده، اهمیت تحلیل خبری و قدرت خبرنگار را یادآوری کند.