جامعه جنبشی

۵۵آنلاین :

«مردم قدرت خريد ندارن، امروز از صبح سه تا مشتري داشتم، 150 گرم گوشت، نيم‌كيلو جگر و يه دونه مرغ فروختم. پارسال اوضاع خيلي بهتر بود؛ الان مردم هيچي نمي‌خرن». اين را پيرمرد قصابي مي‌گويد كه جلوي مغازه‌اش در يكي از محله‌هاي نعمت‌آباد تهران، روي صندلي نشسته و رفت‌وآمد مردم را در خيابان نگاه مي‌كند. بعد از كمي مكث ادامه مي‌دهد: «پارسال كه هيچي، نسبت به دو ماه گذشته هم فروش نصف شده، چند روز پيش يكي از مشتري‌ها پنج‌ هزار تومن داد دستم و گفت به اندازه پنج‌ هزار تومن گوشت مي‌خوام. با اين پول صد گرم گوشت‌ هم نمي‌تونستم بهش بدم». از جايش بلند مي‌شود و داخل مغازه مي‌رود، به گوشت و مرغ‌هاي داخل مغازه اشاره مي‌كند و می‌گوید: «پارسال يك روز در ميان چهار تا لاشه مي‌خريديم و همه‌اش رو مي‌فروختيم. اين لاشه رو از ديروز خريدم تا الان نتونستم نصفش رو بفروشم، پارسال روزي 500 كيلو مرغ مي‌خريديم الان خريدمون شده روزي 200 كيلو مرغ، اونم تازه اگه بتونيم بفروشيم. هم تعداد مشتري‌هامون كم شده، هم ميزان خريد مشتري‌‌ها پايين اومده. همون مشتري ‌كه پارسال يه شقه گوشت مي‌خريد، الان مياد ميگه نصف سردست يا يه گردن بده». روزبه‌روز مواد غذايي گران‌تر مي‌شود و افرادی كه توان خريد آن را ندارند تا آنجا که مي‌توانند از مصرف مواد غذایی خود مي‌كاهند، ميزان برخي از اقلام خوراكي از سبد خريد مردم كاهش پيدا كرده و برخي مواد غذايي رفته‌رفته به‌طور‌كامل از سفره آنها حذف مي‌شوند. كاهش و حذف هر كدام از اين مواد شايد به‌طور آني تأثيرات خود را نشان ندهد، اما به مرور زمان تأثيراتش بر جسم و روان مردم نمايان خواهد شد و مي‌تواند بار بيماري‌های داخل كشور را در سال‌هاي آينده تحت تأثير قرار دهد. گوشت و مرغ از اصلي‌ترين اقلام غذايي بودند كه در ماه‌هاي گذشته ميزان آنها در سبد خانوار تحت تأثير گراني‌ها كاهش پيدا كرد؛ به‌طوري‌كه صداي نمايندگان را هم درآورد. اوايل دي‌ماه علی قربانی، نماینده مردم بجنورد در مجلس شورای اسلامی، با بیان این موضوع که میلیاردها دلار ارز چهارهزارو 200 تومانی برای کالاهای ضروری اختصاص داده شده است ولی مردم در بازار کالاها را گران می‌خرند گفت اگر این روند ادامه پیدا کند گوشت و مرغ هم از سبد خانوار حذف خواهد شد. او در تذکری به وزیر صنعت، معدن و تجارت گفت: وزیر صنعت متولی اصلی تنظیم بازار در کشور است، وزیر جهاد کشاورزی متولی اصلی تنظیم بازار محصولات کشاورزی و دامی است. میلیاردها دلار ارز چهارهزارو 200 تومانی برای کالاهای ضروری اختصاص داده شده است، ولی مردم در بازار کالاها را گران می‌خرند، قیمت مرغ در بازار به بیش از ۱۴ هزار تومان و قیمت گوشت نیز به بالای ۷۰ هزار تومان رسیده است. به‌تدریج یارانه ماهانه یک نفر نیم‌کیلو گوشت قرمز هم نخواهد شد، وقتی گوشت‌ قرمز منجمد وارداتی که با ارز چهارهزارو 200 تومانی در برخی فروشگاه‌ها به بالای ۵۰ هزار تومان به فروش می‌رسد، هشدار می‌دهم که اگر این روند ادامه پیدا کند گوشت مرغ هم از سبد خانوار حذف خواهد شد. افزایش بی‌رویه قیمت مرغ، گوشت قرمز، روغن و دارو در بازار توجیه‌ناپذیر است. تأمین معیشت خانوارهای با درآمد متوسط هم با مشکل روبه‌رو شده است. اگر این گرانی‌ها ادامه پیدا کند، باید یک برنامه‌ریزی دیگر برای تقویت معیشت مردم انجام شود. اختصاص ۱۴هزار میلیارد ارز چهارهزارو 200 تومانی از جیب مردم در شرایطی که کالاها گران فروخته می‌شوند، نوعی توزیع رانت در کشور خواهد بود. گراني‌ها و تأثير آن بر سبد خانوار شايد به صورت آني تأثيرات خود را بر سلامت مردم نشان ندهند، اما به‌ گفته كارشناسان حوزه تغذيه، اين موضوع به‌تدريج بر سلامت مردم تأثير خود را خواهد گذاشت؛ به‌طوري‌كه به گفته رئيس انجمن مبارزه با گرسنگي، اگر اين شرايط به همين شكل ادامه داشته باشد، نسل بعدي شاهد كندذهني ميان ايرانيان خواهد بود. نتایج یک تحقیق بین‌المللی نشان از افزايش برخي بيماري‌ها در ايران دارد كه علت برخي از آنها رژيم غذايي نادرست است. مطالعه بين‌المللي «بار بیماری‌ها» در سال ۲۰۱۷ ‌با مشارکت سه‌هزار و ۶۷۶ محقق از ۱۴۶ کشور و ازجمله‌ ۲۰۰ محقق از ایران، انجام و نتایج آن نوامبر ۲۰۱۸، در مجله معتبر بین‌المللی «لنست» منتشر شده است. اگر به نتایج این تحقیقِ بین‌المللی استناد کنیم، اثراتِ سوء فقر غذایی عیان می‌شود. در این تحقیق، بیماری‌های قلبی‌وعروقی با ۲۷ درصد افزایش‌، سکته مغزی با ۱۹ درصد افزایش‌، آلزایمر با ۱۰۳ درصد افزایش، بیماری‌های قلبی ناشی از فشار خون بالا با ۵۵ درصد افزایش‌، دیابت با ۷۶ ‌درصد افزایش، بیماری‌های مزمن انسدادی ریوی با ۴۰ درصد افزایش، بیماری‌های مزمن کلیوی با ۵۶ درصد افزایش، اختلال‌های نوزادی با ۶۰ درصد کاهش، بیماری‌های عفونی دستگاه تنفسی با ۰.۶ درصد افزایش، نواقص مادرزادی با ۵۴ درصد کاهش، مهم‌ترین علل مرگ در ایران را تشکیل می‌دهند. می‌خواهیم بدانیم چرا خانوارهای ایرانی دچار این بحران‌های سلامتی شده‌اند؛ چرا فشار خون بالا و رژیم غذایی نامناسب تا این اندازه افزایش را نشان می‌دهد. با بررسی بودجه خانوار و شیب تند کاهش مصرف مواد غذايی متناسب با سبد تغذیه معرفی‌شده از سوی انستیتو تغذیه -به عنوان الگويی سالم- درمی‌یابیم که خانوار کارگری از سال ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۶ مجبور شده است برای تأمین نیازهای غذايي خانوار خود ۲۰۰درصد افزایش هزینه را تحمل کند و در نتیجه، برای ادامه زندگی، سبد خود را هر روز خالی‌تر كرده است و بازهم نتوانسته تعادلی بین مخارج و دریافتی خود ایجاد کند. اما در این بازه زمانی، یعنی از سال ۱۳۹۱ تا امروز، چقدر کاهش کالری دریافتی داشته‌ایم؛ کاهش ۵۳۱ کیلوکالری دریافتی سرانه در هر روز. این کاهش باید منجر به سوءتغذیه، کاهش وزن و متناسب با آن کاهش آمار چاقی شود. در کنار این شاخص، دریافت غذای بی‌کیفیت خارج از هرم غذايي، چربی اشباع، نمک زیاد، محتویات غذایی نامتناسب با یک وعده غذای سالم به همراه بیماری‌های روحی و روانی، منجر به سوءهاضمه و عدم‌ جذب صحیح شده که به همراه دریافت کالری‌های مضر از غذاهای ناسالم، موجب تشدید بیماری‌ها در خانوارهای کارگری شده است. کاهش ۵۳۱ کیلوکالری دریافتی روزانه از سهم سبد سالم و مغذی در کنار کاهش ۸۲ درصدی قدرت خرید، خانوار کارگری را برای بقا مجبور به «ارزان‌خری» کرده است. «ارزان‌خری» کلید مرگ خاموش خانوار کارگری و عامل مهم بیماری‌های متابولیکی ازجمله فشارخون، قند، چربی، تیروئید، آرتروز، ورم اندام‌های تحتانی، چربی شکمی، نارسايی کبدی و... است. تورم که به بالاتر از ۴۰ درصد رسید، بانک مرکزی رویه‌ ده‌ها ساله خود را کنار گذاشت و انتشار آمار تورم را متوقف کرد؛ با این حال، کمتر از یک ماه بعد از این اقدام بانک مرکزی، مرکز آمار ایران گزارش داده که تورم دی‌ماه به آستانه ۴۰ درصد رسیده است. در گزارش مرکز آمار از تورم ماه گذشته، نشانه‌های نگران‌کننده‌ای دیده می‌شود... . مرکز آمار ایران، نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه برای خانوارهای کشور (تورم دی‌ماه امسال نسبت به دی‌ماه سال گذشته) را ۳۹.۶ درصد اعلام کرده است. نرخ تورم خانوارهای روستایی از این هم بیشتر بوده و به ۴۲.۷ درصد در ماه گذشته رسیده است. در واقع، نه تنها تورم شدید به مناطق روستایی کشور رسیده است، مردم این مناطق حالا دیگر بیشتر از نواحی شهری، طعم تلخ افزایش قیمت‌ها را می‌چشند. گزارش مرکز آمار حاکی از این است که افزایش قیمت خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها، بسیار بیش از نرخ تورم بوده است. در دی‌ماه امسال، شاخص قیمت خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها نسبت به ماه مشابه در سال گذشته، افزایش ۵۶.۱ درصدی را تجربه کرده است. در واقع، تأمین نیازهای اولیه زندگی، بر اثر تورم و افزایش قیمت‌ها، دشوارتر شده است. مرکز آمار سهم خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها را از سبد کلی کالاها و خدمات مصرفی خانوار ۲۶.۶ درصد در نظر می‌گیرد. واضح است خانوارهایی که بیش از این میزان، مواد غذایی در سبد مصرفی‌شان سهم داشته باشد، تورم شدیدتری را تجربه می‌کنند. گزارش مرکز آمار نشان می‌دهد که قیمت گوشت قرمز و گوشت ماکیان در دی‌ماه امسال نسبت به دی‌ماه سال گذشته ۷۵.۶ درصد افزایش یافته است. ماهی‌ها و صدفداران نیز افزایش قیمت ۸۲.۵ درصدی را تجربه کرده‌اند. قیمت میوه و خشکبار نیز ۷۶.۶ درصد افزایش یافته است. در بخش خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها، حتی ضروری‌ترین نیاز زندگی، یعنی نان و غلات نیز از افزایش قیمت بی‌نصیب نمانده و افزایش قیمت ۲۸.۷ درصدی را تجربه کرده است قیمت سبزی‌ها و حبوبات نیز ۵۱.۷ درصد در دی‌ماه امسال در مقایسه ‌با دی‌ماه سال گذشته افزایش یافته است. هنوز صحبت‌هاي فروشنده تمام نشده بود كه زن جواني به ‌همراه پسربچه حدودا سه‌‌ساله‌اش وارد مغازه شد و از فروشنده خواست يك مرغ به او بدهد. به زن جوان نزديك شدم و وقتي از او درباره تأثيرات گراني مواد غذايي بر زندگي‌‌شان پرسیدم، گفت: «سال گذشته ماهي يك تا یک‌ونیم کیلو گوشت و دو تا مرغ مي‌گرفتيم، اما الان شده فقط يك مرغ، گوشت خيلي گرون شده ديگه نمي‌تونيم بخريم. قبلا كنار برنج، خورشت و مرغ درست مي‌كردم اما الان غذاهامون شده املت، استانبولي، لوبياپلو و عدس‌پلوی بدون گوشت. چندبار هم در ماه به خاطر پسرم غذاهایی با مرغ درست می‌کنم». كمي‌ آن‌سوتر زهرا همراه با دو پسر حدودا پنج‌ساله و سه ساله‌اش از جلوی مغازه قصابی رد می‌شود. او که هشت ماه است نتوانسته گوشت بخرد، از تأثير گراني‌‌ها بر نوع تغذيه خانواده‌اش می‌گوید: «هشت ماهه بچه‌هام گوشت نخوردن، همه‌چيز گرون شده، قبلا همیشه تو یخچالمون لبنیات داشتیم الان نه، قبلا همه‌ نوع ميوه‌ مي‌خورديم اما الان فقط پرتقال و نارنگي می‌خریم. حتی غذاهامونم تغییر کرده الان بیشتر املت، تخم‌‌مرغ و گوجه‌بادمجون مي‌‌خوريم همسرم ماهي يك‌ميليون و 200 هزار تومن حقوق می‌گیره. جمعه‌ها هم ميره دستفروشي اما بازم به سختی زندگی می‌کنیم». پسر كوچكش را نشان مي‌دهد: «قبلا خيلي تپل بود، نسبت به قبلا ضعيف شده، بچه‌ها نسبت به قبل بيشتر سرما مي‌خورن و مريض مي‌شن. پسر كوچيكم تو اين ماه دوبار سرما خورد. اینا همش به خاطر اینه که بدنش ضعیف شده». دو زن جوان که همسایه زهرا هستند صحبت‌هایمان را می‌شنوند، بعد از سلام و احوالپرسی با زهرا هر یک درباره تجربه گرانی‌ها در زندگی شخصی‌‌شان می‌گویند، یکی از آنها که یک دختر شش‌ساله دارد و خودش هم هفت‌ماهه باردار است، می‌گوید: «به خاطر گرانی‌ها نمی‌تونیم ماهی بخریم، من هفت‌ماهه باردارم و دکتر تأکید کرده حداقل دو وعده در هفته باید ماهی بخورم، اما به خاطر گرانی‌‌ها نتونستم ماهی بخورم، مصرف گوشت و مرغ رو هم کم کردیم». زن دیگر در ادامه صحبت‌های او می‌گوید: «ديروز ماهي قیمت کردم كيلويي 37 هزار تومن بود، اگه بخوام دو كيلو بخرم مي‌شه حدود 60 هزار تومن. داخلش رو هم خالي كنم، مگه چقدر ازش مي‌مونه؟ واقعا با این گرونی نمی‌شه ماهی خرید. قبلا حداقل در ماه یک یا دو بار ماهي مي‌خریدم الان نزديك يك ساله ماهي نخورديم. گوشت هم خيلي كم تو غذا استفاده مي‌كنم، اما مرغ مي‌خرم. نسبت به پارسال خوردن لبنیاتمونم نصف شده، میوه ‌هم گرون شده اگه پارسال از هر چیزی یکی، دو کیلو می‌گرفتم الان از هر کدوم نیم کیلو می‌گیرم. آجيل هم كه كامل حذف شده. شب چله نتونستيم آجيل بخريم. الان مدت‌‌‌هاست دخترم که پنج ‌سالشه آجيل نخورده. گرونه، نمي‌تونم براش بخرم. همه اينا روی بچه‌هام تأثير گذاشته». به فرزند یک‌ساله‌ای که در آغوش دارد، اشاره می‌کند و می‌گوید: «به اين بچه شير مي‌دم اما بچه‌م ضعيفه وقتي تغذيه من درست نيست معلومه كه روی بچه‌ هم تأثير مي‌ذاره». چند كوچه آن‌طرف‌تر وارد سوپرمارکت می‌شویم، مغازه‌دار‌ها هم از گرانی گلایه‌ دارند و فروششان درمقایسه‌با گذشته بسیار کم شده است. مرد جوانی که صاحب مغازه‌ است می‌گوید: «الان دیگه مردم فقط چيز‌هاي ضروري مي‌خرن. از زماني كه لبنيات گرون شده، مردم كمتر شیر و ماست مي‌خرن، سال گذشته روزي 30 تا شير مي‌فروختيم الان شده روزي 12 تا. الان مردم بيشتر شير کیسه‌ای مي‌خرن، اونم كه كيفيت نداره بيشترش رو آب پر کردن. ديگه كسي دبه‌اي ماست نمي‌خره، الان همه از اين كوچيكا مي‌خرن. پارسال دبه‌اي هفت تومن بود، الان شده 16 هزار تومن. پارسال يك روز در ميان هفت تا ماست ليواني مي‌گرفتيم، الان سه تا مي‌گيريم». مشتری وارد مغازه می‌شود و صحبت‌های مرد را قطع می‌کند. *آقا سس كم‌چرب دارين؟ صاحب مغازه يك سس كوچك با در سبزرنگ به خانم مي‌دهد مي‌گويد: «سه‌هزارو 500 تومان». * از اونا كه درش صورتي بود ندارين؟ نه ديگه از اونا نميارم. اونا مال شركت... هست شده پنج هزار تومن، ديگه كسي نمي‌خره. مشتری زیر لب درباره گرانی‌‌ها غر می‌زند. از او درباره تأثیرات گرانی بر سبد خریدش می‌پرسم. او در پاسخ می‌گوید: «پارسال مثلا هفته‌‌اي سه تا شير يك ليتري مي‌گرفتم. اما الان شايد هفته‌‌اي يك دونه بگيرم معمولا براي پسرم که سه سالشه از اين شير كوچيكا مي‌خرم اما خودمون نمی‌خوریم. از خريد‌هاي غيرضروري كلا زدم چون نمی‌تونم بخرم. مستأجرم، همسرم كارش طوري نيست كه بتونم خريد کنم». كيسه‌هايي را كه در دست دارد، نشان مي‌دهد تعدادي گوجه، ليمو، پياز، نارنگي، پرتقال، سيب‌زميني و... است. مي‌گويد: «اين خريد دو هفته من است. هيچي نخريدم شده 50 هزار تومن. بايد يک جوري برنامه‌ريزي كنم كه به دو هفته برسه». مشتري از مغازه خارج می‌شود و صاحب مغازه ادامه می‌دهد: «تا چند وقت پیش که قیمت لبنیات به اوج خودش رسیده بود، اصلا لبنيات فروش نداشتيم مردم نمی‌تونستن بخرن تا اينكه يه كم قيمتش پايين اومد، اما بازم مثل پارسال مردم نمي‌خرن. چون هنوزم گرونه. البته فروش بعضی چیزا هم بالا رفته. بعد از اينكه گوشت گرون شد فروش تخم‌مرغ ما بيشتر شد اگر قبلا دو كارتن مي‌خريدیم تخم‌مرغ براي مغازه می‌آوردیم الان شده سه، چهار كارتن. مردم بيشتر دنبال اقلام ارزون هستند. شير کیسه‌ای قبلا يك سبد مياوردم الان چهار سبد ميارم به خاطر اينكه نسبت به شير‌هاي ديگه ارزون‌تره. تقريبا نصف اون يكي شيرا قيمت داره. مردم قبلا شير كيسه‌‌اي كمتر مي‌خريدن اما وقتي گرون شد ديگه بيشتر مردم شير كيسه‌اي مي‌گيرن. ماكاروني زياد گرون نشده براي همين مردم نسبت به قبل ماكاروني بيشتر مي‌خرن. سويا باز هم خيلي مي‌خرن به جاي گوشت سويا مي‌ريزن تو غذاشون». يكي از گروه‌هاي غذايي كه تحت تأثير گراني‌ها كارشناسان نسبت به حذف آن در سبد خانوار هشدار دادند، لبنيات بود. شهريور ماه سال جاري علی احسان‌ظفری، رئیس هيئت‌مدیره اتحادیه لبنی ایران، درباره کاهش شدید مصرف لبنیات گفت: «لبنیات در حال خارج‌شدن از سبد مصرف خانوارها است. گرانی فراورده‌های لبنی ناشی از افزایش دو تا ۱۰ برابری قیمت مواد اولیه و هزینه‌های تمام‌شده تولید در دو ماه گذشته است و تداوم این روند می‌تواند زمینه‌ساز بروز بیماری‌های متعدد میان مردم و به‌خطرافتادن سلامت جمعی شود». چند ماه پس از آن نيز در ادامه گراني‌هاي لبنيات وزارت بهداشت به‌شدت درباره كاهش مصرف آن ميان مردم هشدار داد. آبان سال جاري، ایرج حریرچی، سخنگوي وزارت بهداشت، با اشاره به کاهش سرانه مصرف شیر و لبنیات در کشور، گفت: «متأسفانه سرانه مصرف شیر و لبنیات که قبلا هم در کشور پایین بود، با حذف یارانه شیر و لبنیات در سال ۸۹ به دنبال اجرای هدفمندی یارانه‌ها و نیز به دنبال تورم شدید سال‌های ۹۰ و ۹۱ و کاهش قدرت خرید خانوارها، در سال‌های ۹۰ و ۹۱، کاهش قابل‌توجه مصرف شیر و لبنیات در خانواده‌ها به وجود آمد و در سال‌های بعد هم کاهش تدریجی در مصرف شیر و لبنیات داشتیم. در همین سال‌ها بیماری‌ها و عوارض مربوط به مصرف کم شیر و لبنیات در کشور به‌وضوح افزایش یافته است. بنده به نمایندگی از وزارت بهداشت صراحتا هشدار می‌دهم که با افزایش قیمت شدید اخیر شیر و لبنیات و با توجه به کاهش قدرت خرید مردم، سرانه مصرف شیر و لبنیات در معرض کاهش قابل‌توجه است و کنترل قیمت و نیز اختصاص منابع هدفمند برای تأمین شیر و لبنیات مورد نیاز مردم و نیز اقدامات حمایتی نظیر توزیع شیر در مدارس یا بسته‌های غذایی حمایتی غنی از شیر و لبنیات برای فقرا و اقشار آسیب‌پذیر از ضروریات این مقطع زمانی است». آن‌طرف خیابان مردم در حال خریدن میوه از مغازه میوه‌فروشی هستند، مشتری‌ها با دقت و به تعداد کم خرید می‌کنند، یکی از آنها پنج عدد گوجه‌فرنگی، چهار عدد پیاز، چهار عدد سیب‌زمینی و چند پرتقال برمی‌دارد و آن را به صاحب مغازه می‌دهد تا وزنشان کند. مرد میان‌سال که صاحب مغازه است، آنها را یکی‌یکی روی ترازو می‌گذارد. او درباره گرانی‌ها این‌طور می‌گوید: «قبلا کسی دونه‌دونه ورنمی‌داشت؛ مشت‌مشت می‌ریختن تو کیسه، اما الان مردم توان خرید ندارن، بادمجاني كه قبلا كيلويي هزار تومن مي‌فروختيم، الان شده شش‌هزار تومن. حساب كنيد ببينيد چند درصد گرون شده. پياز كه كيلويي هزار بود شده چهار هزار. گوجه شش‌هزار تومن. نارنگي خوب كيليويي 10 هزار تومن است. قبلا يك‌و‌نيم تن بار مياوردم مغازه، الان 600 كيلو بار میارم الان نگاه نکن مغازه خلوته یک زمانی اين مغازه پر بود از مشتری. الان مشتری میاد نسیه میوه می‌خره». دفتری را که کنار دستش است، باز می‌کند، نام مشتری‌هایش را که به صورت نسیه از او خرید کرده‌اند، نشان می‌دهد: «الان زندگیا این‌طوری شده، اگر قبلا مردم گوشت و مرغ نسیه می‌خریدن، الان میوه و سبزی هم نسیه می‌خرن».