بحرانی که در اولویت سیاستگذاران نیست
| برای وضعیت بازار کار در سالی که گذشت به برخی شاخصهای بازار کار در سال 1397 میپردازیم تا ببینیم چه اوضاعی وجود داشت.
۵۵آنلاین :
برای وضعیت بازار کار در سالی که گذشت به برخی شاخصهای بازار کار در سال 1397 میپردازیم تا ببینیم چه اوضاعی وجود داشت.
نرخ بالای بیکاری جوانان: نرخ بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله در سال 1396، 4/28 درصد بوده است و در پاییز سال ۱۳۹۷ به 27 درصد رسیده است که نسبت به فصل مشابه در سال قبل 3/1 درصد کاهش داشته است.
همچنین نرخ بیکاری جوانان شهری در سال ۱۳۹۶، 9/31 درصد بوده است. این نرخ در پاییز ۱۳۹۷ به 1/31 درصد رسیده است. به عبارت دیگر از هر سه نفر جوان شهری جویای کار تقریباً یک نفر بیکار است.
نرخ بالای بیکاری فارغ التحصیلان: نرخ بیکاری جمعیت دارای تحصیلات عالی در سال ۱۳۹۶ در حدود 4/19 درصد بوده است این نرخ در پاییز ۱۳۹۷ به 3/18 درصد رسیده است، و نسبت به فصل مشابه در سال قبل تغییری نکرده است.
نرخ مشارکت و جمعیت غیرفعال: نرخ مشارکت در پاییز 1397، 5/40 درصد بوده است که نسبت به پاییز ۱۳۹۶ (9/39) 6/0 درصد افزایش داشته است و نرخ مشارکت مردان و زنان به ترتیب طی این دوره 4/0 و 8/0 درصد افزایش داشته و به ترتیب به 4/64 و 4/16 درصد رسیده است.
شاخصهای منطقهای بازار کار: بررسی نرخ بیکاری در استانهای مختلف کشور نشان میدهد در پاییز ۱۳۹۷ نسبت به پاییز ۱۳۹۶، استانهای هرمزگان، خراسان رضوی، ایلام و اصفهان در نرخ بیکاری افزایش محسوسی داشتهاند و استانهای خراسان شمالی، چهارمحال و بختیاری، مرکزی و قم بیشترین کاهش را در نرخ بیکاری داشتهاند. همچنین استانهای خراسان رضوی (7/42 درصد)، خراسان شمالی (8/39 درصد) و اردبیل (6/39 درصد)، بیشترین نرخ مشارکت را در بین استانهای کشور دارند.
نرخ اشتغال ناقص: افراد دارای اشتغال ناقص شامل تمام شاغلانی است که در هفته مرجع، حاضر در سر کار یا غایب موقت از محل کار بوده، به دلایل اقتصادی نظیر رکود کاری، پیدا نکردن کار با ساعت کار بیشتر، قرار داشتن در فصل غیرکاری و... کمتر از ۴۴ ساعت کار کرده، خواهان و آماده برای انجام کار اضافی در هفته مرجع بودهاند. نرخ اشتغال ناقص در پاییز ۱۳۹۷ به 7/11 درصد رسیده است.
تعداد شاغلان: همچنین آمار و اطلاعات ۱۳۹۷ نشان میدهد که در بهار ۱۳۹۷ نسبت به بهار ۱۳۹۶، بیش از ۷۵۰ هزار نفر به جمعیت شاغلان اضافه شده است که در این میان ۵۱۰ هزار نفر آن مردان و ۲۴۰ هزار نفر آن زنان بودهاند.
در تابستان ۱۳۹۷ نسبت به تابستان ۱۳۹۶، تعداد ۱۵۸ نفر به جمعیت شاغلان اضافه شده که در این میان ۱۱۰ هزار نفر آن مردان و ۴۷ هزار نفر آن زنان بودهاند و در پاییز ۱۳۹۷ نسبت به پاییز ۱۳۹۶ در حدود ۶۰۸ هزار نفر به جمعیت شاغلان اضافه شده است که نیمی از آن مردان و نیمی دیگر زنان بودهاند. البته غالب شاغلان اضافه شده در طی این سه فصل سال، با وضعیت شغلی «کارکن مستقل» و در بنگاههای بسیار کوچک (دارای کمتر از چهار نفر کارکن) هستند.
همچنین در بررسی وضعیت معیشتی شاغلان بازار کار، مطالعات نشان میدهد که در سال ۱۳۹۴ حدود ۵۳ درصد از سرپرستان خانوارهای فقیر، شاغل بودهاند. به عبارت دیگر با توجه به هزینههای بالای زندگی و نرخ تورم بالا، داشتن شغل لزوماً برای تأمین معیشت یک خانوار و رهایی از فقر کافی نیست. به طوری که برآورد مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد متوسط کشوری هزینه سبد غذایی خانوارهای فقیر حدود ۱۷۵۰ هزار تومان در پاییز سال ۱۳۹۷ بوده است که این رقم بسیار بالاتر از حداقل دستمزد تعیین شده برای نیروی کار است.
از این رو مروری بر وضعیت بازار کار در سال ۱۳۹۷ نشان میدهد که همانند سالهای قبل مهمترین چالشهای بازار کار نرخ بالای بیکاری جوانان، نرخ بالای بیکاری فارغ التحصیلان، پایین بودن نرخ مشارکت و افزایش جمعیت غیرفعال، عدم توازن منطقهای بیکاری و روند فزاینده اشتغال ناقص است و از آنجا که در سال ۱۳۹۷، رویکرد یا استراتژی خاصی در خصوص بازار کار اتخاذ نشده و كما في السابق تکرار مکررات بوده است از این رو چالشها و معضلات بازار کار همانند سالهای قبل در جای خود باقی است و به یک بیماری مزمن تبدیل شده است و عمده اشتغال ایجادشده در این سال، پایداری لازم را نداشته و غالب شاغلان اضافه شده با وضعیت شغلی «کارکن مستقل» و احتمالاً بدون پوشش بیمهای بوده است.
البته با توجه به وضعیت اقتصاد کلان کشور و در شرایط رکود تورمی حاکم و با توجه به اعمال تحریمهای خصمانه آمریکا از پاییز سال ۱۳۹۷ علیه کشورمان و احتمال تعطیلی کسب و کارها در نتیجه تحریمها، پیش بینی میشود شرایط فوق تا حد زیادی تشدید شود و علاوه بر این سونامی پدیده شاغلان فقیر و موج احتمالی بیکاری شاغلان سابق، دور از انتظار نخواهد بود.
- مروری بر سیاستهای اشتغال زایی در سال ۱۳۹۷
مهمترین برنامههای دولت در حوزه بازار کار در سال ۱۳۹۷، اجرای برنامه «اشتغال فراگیر» (با هدف ایجاد ۹۷۰ هزار فرصت شغلی از طریق تزریق ۲۱۵ هزار میلیارد ریال منابع مالی)، «قانون حمایت از توسعه و ایجاد اشتغال پایدار در مناطق روستایی و عشایری» (تزریق معادل ریالی 5/1 میلیارد دلار از منابع صندوق توسعه ملی برای ایجاد اشتغال پایدار در مناطق روستایی و عشایری) و به تبع آن برنامهها و اعتبارات اختصاص یافته در بند «الف» تبصره (۱۸) قانون بودجه سال ۱۳۹۷ است.
بررسیها نشان میدهد اجرای این برنامهها به دلیل عدم تأمین منابع، اعمال نفوذ و شتاب در تزریق منابع بدون لحاظ اولویت بندی، عدم لحاظ شرایط ثبات اقتصاد کلان و محیط کسب و کار، شوک ارزی و تحریمهای اعمال شده، با چالش و موانع بسیاری مواجه شده است.
- آسیب شناسی وضعیت بازار کار
مروری بر وضعیت بازار کار طی سالهای مختلف نشان میدهد که با توجه به مزمن شدن معضلات و چالشهای بازار کار، راهکاری برای معجزه در بازار کار وجود ندارد و لازم است با ممارست در سیاستگذاری صحیح و عقلایی، تلاش کرد گام به گام شرایط بازار کار را به وضعیت مطلوب آن نزدیک و نزدیکتر کرد. اما با این حال آسیب شناسی وضعیت بازار کار نشان میدهد که:
- در کشور یک راهبرد و الگوی مشخص و بلندمدت برای اشتغال زایی در کشور وجود ندارد و به همین دلیل پراکنده کاری و عدم انسجام در اعمال سیاستهای اشتغال زایی دیده میشود.
- متاسفانه به رغم اهمیت موضوع، اما هنوز هم بیکاری و اشتغال زایی در اولویت تصمیمات مجلس و دولت قرار ندارد.
- ناهماهنگی دستگاههای اجرایی در امر اشتغال زایی بسیار مشهود است.
- تمرکز غالب سیاستهای بازار کار بر تزریق منابع مالی و ایجاد حجمی از تعهدات مالی بر دوش دولت و سیستم بانکی بوده است.
- در اعمال سیاستهای بازار کار غالباً دیدگاه جزیرهای حاکم بوده و عوامل مهمی از جمله ثبات اقتصاد کلان، محیط و کسب و کار، تحولات روابط تجاری و منطقهای، نظام تأمین مالی، سیاستهای مالی و شرایط بودجهای دولت و بسیاری دیگر از ابعاد و حوزههای سیاستگذاری یک اقتصاد نادیده گرفته میشود.
- رویکرد غالب این سیاستها، رهیافت کلان و بدون توجه به عدم توازن منطقهای است.
- نظارت کافی بر اعمال سیاستهای بازار کار و پاسخگویی در این خصوص وجود ندارد.
دیدگاه تان را بنویسید