محمدباقر نوبخت چگونه به مهرهای تاثیرگذار در دولت تبدیل شد؟
| در یکی از جلسات فعالان اقتصادی، محمدباقر نوبخت از اینکه مخاطب همه گلههای فعالان اقتصادی بود شاکی شده و گفته بود «من به عنوان رئیس سازمان برنامه و بودجه اینجا هستم و در حد وظایفم پاسخگوی مشکلات هستم.» اما کیست که نداند دایره نفوذ نوبخت در دولت از سازمان برنامه و بودجه فراتر رفته. او دیگر فقط دوست صمیمی روحانی و دبیر حزب اعتدال و توسعه نیست. بلکه یکی از تعیین کننده ترین مهرههای دولت دوازدهم در مناسبات اقتصادی و سیاسی است.
۵۵آنلاین :
در یکی از جلسات فعالان اقتصادی، محمدباقر نوبخت از اینکه مخاطب همه گلههای فعالان اقتصادی بود شاکی شده و گفته بود «من به عنوان رئیس سازمان برنامه و بودجه اینجا هستم و در حد وظایفم پاسخگوی مشکلات هستم.» اما کیست که نداند دایره نفوذ نوبخت در دولت از سازمان برنامه و بودجه فراتر رفته. او دیگر فقط دوست صمیمی روحانی و دبیر حزب اعتدال و توسعه نیست. بلکه یکی از تعیین کننده ترین مهرههای دولت دوازدهم در مناسبات اقتصادی و سیاسی است.
محمدباقر نوبخت، آن زمان که در سال ۹۲ ریاست سازمان برنامه و بودجه و سخنگویی دولت را بر عهده گرفت، گمان نمیرفت نفوذ چندانی داشته باشد بیشتر یک چهره دانشگاهی به نظر میآمد که دکترای تخصصی اقتصاد را از دانشگاه «پیزلی» اسکاتلند و دکترای تخصصی مدیریت را از دانشگاه آزاد اسلامی گرفته و حالا یکراست به سازمان برنامه و بودجه رفته؛ نهادی که در دولت احمدی نژاد آنقدر در حاشیه بود که در نهایت منحل شد.
اما حضور نوبخت کم کم نشان داد او نقطهای حاشیهای را در دولت برای فعالیت انتخاب نکرده. او کاملاً دانسته، مغز برنامه ریزی دولت را در دست گرفته و از سازمان برنامه و بودجه، بر اقتصاد ایران حکومت میکند. مهرهها را میچیند، برنامهها را هدایت میکند و اقتصاد را به پیش میبرد و به عقب برمی گرداند.
سالهای پیش نوبخت مرد خندان دولت بود. هر سه شنبه با کت و شلوار خوش رنگ و قیافه آراسته و لبخندی بر لب مقابل خبرنگاران میایستاد و اخبار دولت را منتقل میکرد. بارها از همین موضع هم مورد انتقاد قرار گرفت. چراکه گفتهها و سیاستهایش گاه ضدونقیض بود و همینها سبب انتقادات تندی به او شد. مقام سخنگویی هم به حضور مداوم نیاز داشت و هم به صبوری که گویا دیگر برای نوبخت هیچ کدامش میسر نبود.
مرداد ۹۷ که خروج اعضا از کابینه در مجلس کلید خورد و افکار عمومی خواستار برخی تغییرات بودند، نوبخت هم ساز جدایی از کابینه را کوک و در برنامهای اعلام کرد «از همه سمتهای دولتیاش کناره گیری کرده و تصمیم را به روحانی سپرده است.» در این خروج هم رگههایی از تکدر خاطر وجود داشت. چراکه احتمالاً عدهای گفته بودند بهبود بازار از طریق تغییر کابینه و تیم اقتصادی دولت ممکن است. اما نوبخت معتقد بود «موضوع ارز با سازمان برنامه و بودجه ارتباطی ندارد» او پیشتر گفته بود «جهش ارز ریشه اقتصادی ندارد و سیاسی است». بر این اساس در عجب بود که چرا با به هم ریختن اوضاع اقتصادی، همه خواستار تغییر مهرههای اقتصادیاند! دست آخر او چهره فداکاری از خود نشان داد و گفت «با این حال ترجیح دادم برای اینکه زمینه اصلاح و بهبود در کابینه پیش آید و دست رئیس جمهوری باز باشد داوطلبانه درخواست کناره گیری کنم. لحظه شماری میکنم که بتوانم همه مسائل را واگذار کرده و به عنوان یک معلم در کلاس دانشگاه حضور یابم.»
اما ساعتی نگذشته مشخص شد این تعارف آقای سخنگو با رئیس دولت بوده گویا او اعلام کرده بود آماده کناره گیری است اما روحانی با این جابه جایی موافقت نکرده. نوبخت تلویحاً اعلام کرد از مخالفت روحانی با استعفایش هم آگاه بوده و گفت چراکه روحانی بیش از ۳۰ سال است او را میشناسد و از روحیات و سلوک اجتماعیاش باخبر است. او در آخر به رفیق ۳۰ سالهاش قول داد:
ما را ز کوی باده فروشان گزیر نیست / تا باده در خم است همین جا نشستهایم
شعری که نشان میداد احتمالاً تا پایان دولت روحانی نوبخت بر سر مناصب دولتی خود خواهد ماند و انتظار هر تغییری در دولت روحانی را میتوان داشت جز تغییر نوبخت.
پس از این ماجرا نوبخت اعلام کرد از سمت سخنگویی استعفا میدهد تا «عزیز دیگری این کار را بر عهده بگیرد» و او تمام وقتش را صرف سازمان برنامه و بودجه کند. اما گذر زمان نشان داد تمرکز او کمتر بر بودجه ریزی بود و بیشتر بر برنامه ریزی آینده حزب اعتدال و توسعه متمرکز شده بود. اما نه به تنهایی.
حلقه اصلی تشکیل دهنده حزب اعتدال و توسعه فاطمه هاشمی، اکبر ترکان، محمود واعظی، محمدرضا نعمت زاده، محمدعلی نجفی و مرتضی بانک بودند. از آن حلقه اولیه، سهم اكبر ترکان و محمدرضا نعمت زاده چهار سال حضور در دولت اول روحانی بود. در نهایت نعمت زاده به دولت دوم دعوت نشد و ترکان هم بازنشسته شد. به نظر میرسد آخرین شانس فعالیت سیاسی محمدعلی نجفی هم حضور در شهرداری تهران بود و حواشی متعدد، پایان حیات سیاسی او را اعلام میکرد. خانواده هاشمی گرچه هنوز مورد محبت روحانیاند اما به نظر نمیآید در حزب اعتدال و توسعه به صورت جدی به بازی گرفته شوند. میماند سه چهره دیگر، محمود واعظی، محمدباقر نوبخت و مرتضی بانک. چهرههایی که قصد ندارند، پایان دولت دوازدهم، پایان فعالیت سیاسیشان باشد و برای دولت آتی برنامه دارند.
محمود واعظی در دفتر ریاست جمهوری، حضور اسحاق جهانگیری را به حداقل رساند. محمدباقر نوبخت هم با دعوت معاون خود به وزارت اقتصاد به عنوان وزیر، دو جایگاه اصلی از سه گانه تصمیم گیری اقتصادی را در دست گرفت. آن هم درست زمانی که همه اقتصاددانان هشدار میدهند دولت باید اصلاحات اقتصادی را آغاز کند. دولت اول روحانی دولتی بسیار امیدوار کننده بود. چهرههایی در دولت بودند که نوید بهبود اقتصاد را میدادند و به نظر میرسید تعلل در اصلاحات تمام میشود و دولت از آخرین شانس خود برای انجام اصلاحات نهایت استفاده را میبرد. سال ۹۶ سال بزنگاه توسعه و رشد بود که از دست رفت.
پس از آن دولت دست به عصاتر شد و ماجرای اصلاحات برای همیشه در دولت مختومه شد. در کمتر جلسه اقتصادی رسانهای شده حرفی در دفاع از اقتصاد آزاد و اصلاحات ضروری اقتصادی زده میشود. یک تحلیل بسیار بدبینانه آن است که حزب اعتدال و توسعه سودای کسب دولت سیزدهم و چهاردهم را دارد. از طرفی چون میداند هزینه اصلاحات سیاسی بالاست و میتواند منجر به نارضایتی بیشتر مردم از روحانی و حلقه اول او شود، ترمز هر اصلاحی را کشیده است.
شاید چنین تحلیلی بدبینانه باشد یا بیش از حد لازم مغز سازمان برنامه و بودجه را آینده نگر تصور کرده باشد. اما هر چه هست میتوان گفت نوبخت، به ترمز اصلاحات در کابینه تبدیل شده است. حمید چیت چیان، وزیر نیروی دولت یازدهم پس از خروج از دولت یادداشتی در دنیای اقتصاد منتشر کرد و در آن از کارشکنی و ممانعت جدی نوبخت برای اصلاح قیمت حاملهای انرژی سخت گله کرد. او گفته بود: «هنگام تدوین لایحه بودجه ۹۳ تلاش کردیم قیمت آب و برق را افزایش دهیم اما با مخالفت سرسختانه سازمان برنامه مواجه شدیم. قرار شد ماجرا با حضور کارشناسانی از داخل و خارج وزارت نیرو و حتی بخش خصوصی انجام شود. پیشنهادها توسط آقای جهانگیری به صورت کتبی به سازمان برنامه و وزارت نیرو ابلاغ شد. ولی دریغ از اینکه سازمان برنامه حتی یک مورد از آنها را اجرا کند.»
نوبخت مدتهاست به یکی از اصلیترین مهرههای دولت بدل شده. برنامه میدهد، مقابل مجلس میایستد و میگوید مصوبهاش قابلیت اجرایی ندارد، حتی وزیر جابه جا میکند. سالهای آتی او به کجا میرود؟ باید منتظر ماند و دید.
منبع : تجارت فردا
دیدگاه تان را بنویسید