آزمودن آزموده

۵۵آنلاین : فریدون مجلسی

بار دیگر صحبت از کوپن می‌شود. کوپن به قصد عادلانه‌کردن توزیع کالاها معمولا در زمان اضطرار و جنگ است. جنگ درآمدهای دولت را می‌بلعد و از امکان تولید و عرضه می‌کاهد. با کاسته‌شدن از عرضه، طبق قانون بازار کالاها گران می‌شود. به آنهایی که ندارند سهمی نمی‌رسد و آنهایی را که دارند باکی نیست. کوپن عملا جای پول را می‌گیرد و به افراد جامعه سهمی متناسب با امکانات می‌دهد و مانع پدیدآمدن بازار سیاه و شورش می‌شود. نوع دیگر کوپن در کشورهای کمونیستی صادر می‌شد که تابع قوانین بازار نبودند و می‌خواستند به هر قیمت اعتقادات ایدئولوژیک خودشان را در باب عدالت اجتماعی ثابت کنند. ازاین‌رو تولیدات را تقسیم بر جمعیت و سهم هر نفر را با کوپن تعیین می‌کردند تا در مراکز خاص صف ببندند و دریافت کنند. البته تقسیم کالا به این‌گونه عاری از فساد و سوءاستفاده هم نیست. توزیع کوپن به استناد شناسنامه‌های فرضی یا متعلق به مردگان، خرید کوپن‌ها توسط دلالان و فروش کالای آن در بازار سیاه از این نوع است.

اکنون که شناسنامه‌ها و کارت‌های ملی ایرانیان هوشمند شده است و حساب‌وکتاب مردگان و زندگان را از لحظه اعلام مرگ دارند، امکان تقلب شناسنامه‌ای؛ چه در مورد کوپن یا حتی دریافت یارانه کمتر و توانایی مچ‌گیری بیشتر شده است. ما در زمان جنگ عراق با ایران کوپن را ناچار آزموده‌ایم. خریدوفروش را هم دیده‌ایم. مهم‌ترین کوپن مربوط به بنزین بود که سهمیه آن برای اشخاص کم‌سفر زیاد و برای اشخاصی که آمدوشد بیشتری داشتند کم بود. آن هم پس از رواج کارت هوشمند سوخت نیازی به برگه کوپن نداشت، ضمن اینکه کارت سوخت به راحتی می‌تواند مصرفی متعارف را به بهای منصفانه و مصارف بیشتر را به بهای تصاعدی حساب کند و سهمیه‌های روزانه استفاده‌نشده را هم بعد از یک هفته باطل و از دور فساد خارج کند. در مورد سایر مواد و کالاها این پرسش مطرح است که کشور ما تابع قوانین بازار کمونیستی شده است یا در حال جنگ هستیم؟ با اینکه اقتصاد دست‌اول ایران اصولا دولتی یا شبه‌دولتی است، اما بهره‌مندان و واسطه‌های دست‌دوم قطعا از شباهت آن به بازار کمونیستی می‌کاهند؛ یعنی اگر نیاز به بازار کوپنی احساس می‌شود، به دلایل کمونیستی نیست، بلکه به دلیل جنگ است. جنگ پرهزینه‌ترین و بی‌حاصل‌ترین، بلکه زیان‌بخش‌ترین اقدام دولت‌هاست. ما آزموده‌ایم و آزموده را آزمودن خطاست. بهترین راه نجات برون‌رفت از چنین شرایطی است که زندگی شهروندان را مختل می‌کند و از کشوری ثروتمند و وسیع که باید شهروندانش از لحاظ رفاه، آسایش، اشتغال، تولید، تفریح و شادی مورد حسد دیگران باشند، کشوری فقیر و عقب‌مانده و نیازمند به صف‌های کوپن می‌سازد. وقتی علت آشکار است، درمان نیز آشکار است. باید از جنگ و شبه‌جنگ و این‌گونه هزینه‌های ویرانگر کاست و آن را کنار گذاشت و درآمدهای کشور را صرف توسعه و بهداشت و اشتغال و آموزش کرد.