از اختلاس مالي تا اختلاس ادبي
| اگر اخلاق در جامعهاي از دست برود، تأثيرش را ميتوان در همه زمينهها از امور مادي گرفته تا معنوي شاهد بود، زيرا جامعه مانند حلقههاي زنجيري بههمپيوسته يا شخصي است كه يك عضو معيوبش بر ديگر اندامها اثر ميگذارد.
۵۵آنلاین : محمد بقاييماكان
اگر اخلاق در جامعهاي از دست برود، تأثيرش را ميتوان در همه زمينهها از امور مادي گرفته تا معنوي شاهد بود، زيرا جامعه مانند حلقههاي زنجيري بههمپيوسته يا شخصي است كه يك عضو معيوبش بر ديگر اندامها اثر ميگذارد. بنابراين ميتوان شاهد بود كه در چنين جامعهاي ناديدهگرفتن اخلاق نهتنها در زمينه مادي كه مدام به صورت اختلاسهاي مختلف افشا ميشود، بلكه در موارد فرهنگي هم مشاهده ميشود و قائل به نوعي اختلاس است كه آن را اصطلاحا «انتحال» يا سرقت ادبي مينامند. شرح سرقتهاي ادبي ازجمله رونويسي برخي از مترجمان تازه به چرخ آمده از ترجمههاي مترجمان پيشكسوت مثنوي هفتادمنكاغذ ميشود. سرقت اصطلاحات، مضامين، تركيبات و تعبيرات از سوي متشاعران اين ايام كه مفتخر به گفتن شعر نو و توليد مخلوقات ناقصالخلقهاي با نامهاي شعر سپيد، شعر آزاد و شعر منثور هستند نیز از اين دست است؛ چندانكه گاه شعر يا قطعهاي از گذشتگان صاحبنام را با جابهجايي كلمات به نام خود منتشر ميكنند. اين اختلاس ادبي بر اساس حكايات و شواهدي كه از ديرباز باقي مانده است، سابقهاي طولاني دارد.معروف است كه مردي متشاعر در ميان جمعي اشعاري از اوحدالدين انوري را به نام خود قرائت ميكرد و چون مورد اعتراض وي قرار گرفت، مدعي شد كه خودِ انوري است. انوري با تمسخر ميگويد ديده بوديم شعر شاعران را سرقت كنند، ولي نديده بوديم كه خود شاعر را هم بدزدند. سعدي نيز در «گلستان» از متشاعري سخن ميگويد كه «شعرش را در ديوان انوري يافتند».1 در همين ايام اخير هم جناب شفيعيكدكني ضمن بررسي ديوانهاي قديمي پي برد كه اشعار حزين لاهيجي، شاعر معروف سبك هندي را متشاعري به اسم غوّاص سرقت و به نام خود منتشر كرده است كه سرانجام به همت ايشان صحيح از سقيم شناخته شد و ديوان واقعي حزين به نام وي انتشار يافت. از نوشتههاي انتقادي و نقدهاي استاد شفيعيكدكني كه خود غواصِ بحر معاني و ظرايف ادب فارسي است، پيداست كه از احوال آنان كه دعوي غواصي دارند، در حالي كه حتي روشناس دريا هم نيستند كاملا باخبر است، ولي شايد نداند كه اخيرا قسمتي از گفتوگويي ادبي در برنامهاي به نام «كتابباز» شبكه نسيم در فضاي مجازي انتشار يافت...
يك مدرس دانشگاه اين زمانه در شرح ابياتي از حافظ مطالبي را از كتاب «موسيقي شعر» ايشان بيذكر مأخذ به عنوان برداشتهاي شخصي با مدّ و تشديد نقل ميكند كه 40 سال پيش عينا در آن كتاب ذكر شده. آن بيت اين است:چشمم از آينهداران خط و خالش گشت/ لبم از بوسهربايان بر و دوشش باد تمامي آنچه در آن برنامه بدون ذكر مأخذ گفته شد مطلبي است كه استاد شفيعيكدكني در بحثي با عنوان «دلالت موسيقايي كلمات» مطرح كرده و موشكافانه توضيح داده است كه: «اگر در اين بيت حافظ تأمل كنيم، نظام آوايي اين دو مصراع كاملا متفاوت است. مجموعه اصوات مصراع اول، هنگام قرائت، سبب ميشوند كه دهان گوينده كاملا باز بماند. هر كدام از كلمات «چشم»، «آينهداران»، «خط»، «خالش» و «گشت» به گونهاي ادا ميشوند كه دهان گوينده به تمامي باز ميماند و اين بازماندن دهان علاوهبر اينكه حيرت گوينده را القا ميكند، خود به لحاظ صوتي تصوير چشمي است به گستردگي آينهاي وسيع، ولي در مصراع دوم برعكس تمام كلمات، چه به لحاظ مصوتها و چه به لحاظ صامتها، حالتي دارند كه دهان كاملا بسته است و لبها روي لبها و اين نيست مگر حالت بوسيدن» و سپس ميافزايد: «شايد احمقانهترين سخن اين باشد كه بگوييم حافظ به اين نكتهها آگاهانه پرداخته. اما از سوي ديگر اين حقيقت را نميتوان منكر شد كه در شاهكارهاي ادب جهان، ناخودآگاه چنين مواردي وجود دارد». اين سخنان را كه مدرس دانشگاهِ اين زمانه به حساب خود گذاشته بود، طوري ادا ميكرد كه شگفتي مصاحبهكننده را برانگيخته بود، ولي مصاحبهكننده نميدانست زماني در همين رسانه همگاني شخصيتي فاضل مانند دكتر ضياءالدين سجادي برنامههاي ادبي و حتي گفتار و شيوه تكلم گويندگان را به عنوان وظيفه اداري با چنان دقت و وسواسي زير نظر داشت كه گاه به تذكر كتبي منجر ميشد و اين در ايامي بود كه در راهروهاي راديو چهرههايي مانند جلال همايي، بديعالزمان فروزانفر، محسن هشترودي، محيط طباطبايي، لطفعلي صورتگر، محمد معين، مجتبا مينوي، رضازاده شفق، بهرام فرهوشي، سعيد نفيسي و امثال اينان رفتوآمد داشتند كه خود خلاق معاني بودند و با اختلاس و انتحال هيچ ميانهاي نداشتند.
منبع : شرق
دیدگاه تان را بنویسید