موزه فقط زينت شهر نيست

۵۵آنلاین : فريدون مجلسي

چندروزي ميهمان دوست ارجمندي در سواحل شمال بوديم، يکي، دو روز آفتابي و يکي، دو روز باراني با هواي بهاري در خلوت نيمه بهمن، با بلوار زيباي ساحلي که پس از سال‌ها‌ تکميل شده و سواحل رامسر ‌را تا نور و ايزدشهر و سپس تا فريدونکنار و بابلسر يکسره به هم پيوسته است. فرصتي بود تا به دور از غوغاي هجوم مسافران نوروزي و تابستاني از زيبايي‌ها‌ي اين خطه حتي در زمستان سرسبز لذت ببريم. آنچه اين سفر را برايمان متفاوت کرد، دعوت ميزبان فرهيخته به بازديد از موزه‌اي در خط کناره بود. من در همين فاصله و در همين سفر موزه‌اي ديدم با کتاب‌فروشي مدرن و کتاب‌ها‌ي خوب، سي‌دي‌ها‌ي موسيقي و فيلم و صدها سوژه هنري و فرهنگي لذت‌بخش و تفکربرانگيز. معمولا مسافران براي گشت و گذار، رستوران، شنا، طبيعت، کوه، جنگل، چمن، رود و ‌ديدن کشت‌و‌کار، رنج سفر سه‌ساعته‌اي را به خود هموار مي‌كنند که گاه 13 ساعت در ترافيک وقت مي‌گيرد؛ اما براي نخستين بار بود که در کنار آن گونه جذابيت‌ها‌ي گردشگري ‌نامي از موزه در آن ديارِ مستحق فرهنگ و هنر و کتاب مي‌شنيدم. چيزي که جاي آن در شمال مرفه و بافرهنگ از همه جا خالي‌تر بود. معمولا موزه‌ها‌ را دولت‌ها‌ با هزينه عمومي و با رسالت بالابردن سطح آگاهي‌ها‌ي فرهنگي و دانش مردم محلي، خصوصا جوانان و مسافران علاقه‌مند احداث و از آن نگهداري مي‌کنند. نکته جالب اينکه جز موزه و کتابخانه مرحوم حاج حسين‌آقاي ملک به ياد ندارم که چنين جايگاه فرهنگي والايي در ايران از سوي مردم عادي و با هزينه خصوصي احداث شده باشد. در اروپا و آمريکا رسم است که ثروتمندان هنردوست مجموعه‌ها‌ي ارزنده خود را پس از مرگ گاه با ابنيه به موزه عمومي تبديل يا به آن تقديم مي‌کنند. آن بناها و مجموعه‌ها‌ معمولا به نام خودشان ناميده مي‌شود. چندين نمونه از آن را در اروپا و آمريکا ديده‌ام. موزه بسيار مهم و گسترده خصوصا در زمينه‌ها‌ي نقاشي و نمونه‌‌سازي و حتي علوم، مجموعه اسميتسونيين در واشنگتن است. اما موزه‌اي که از آن صحبت مي‌کنم در ايزدشهر مازندران در فاصله ميان نور و محمودآباد در بخش شمالي جاده کناره يعني در ‌سمت دريا قرار دارد. سازنده آن از کارآفريناني است که در همان منطقه ساخت‌وسازهاي ارزنده‌اي کرده است. نمي‌گويم که با دستيابي به ثروت به موفقيت دست يافته است، اما مي‌توانم بگويم با آن زحمت و ثروت توانسته است راه موفقيت واقعي خود را در خدمتي ماندگار و جاوداني به مردم استاني بگشايد که با بهره‌مندي از همه مواهب، در اين بخش هويت‌آفرين هنري و فرهنگي کمبود داشتند. واقعا خوشحال مي‌شدم ‌با سازنده هنرمند و هنرپرور «موزه دي‌دي» از ‌نزديک آشنا شوم اما اين فرصت دست نداد. موزه در مکان بسيار زيبا و مناسب با وسعت بيش از سه هزار مترمربع در ايزدشهر ساخته شده. از فاصله دور هرم شيشه‌اي مقابل ورودي بنا ديده مي‌شود که داخل آن چند نمونه اتومبيل مرسدس عتيقه متعلق به 50 تا 80 سال پيش در شرايط عالي ‌جلب توجه مي‌کند. نمونه‌سازي از روي هرم شيشه‌اي مقابل موزه لوور در پاريس که بخش مصر زير آن قرار دارد براي کساني که با آن موزه آشنايي دارند، حکايت از آن دارد که اين مکان هم يک موزه است. پيداست سازنده موزه که خودش يک سازنده است و يقينا انواع اين گونه مکان‌ها‌ را ديده است، خيلي خوب مي‌داند چه مي‌خواهد و چگونه بايد آن را عرضه کند. مدرن‌بودن بنا در حد بسيار مطلوب بناهاي مشابهي است که با بودجه‌ها‌ي کلان دولتي در شهرهاي برتر جهان ديده‌ام. موزه داراي بخش‌ها‌ي مختلف نقاشي کلاسيک و مدرن، امپرسيونيستي و کوبيسم و آبستره و با همين تنوع تنديس و عکاسي با تالاري ويژه سهراب سپهري و مجموعه‌اي از پرتره‌ها‌ي او از نقاشان نامدار ‌معاصر و آثار ديگر از خود سهراب سپهري، ناصر اويسي، فرح اصولي، آيدين آغداشلو، کامران عدل، صادقي، ياسمن سينايي و ديگران از جمله آثاري از خانم مکرمه قنبري هنرمند فقيد مازندراني در سبک نئيو است. در بخش بيروني يعني جايي که بازديدکنندگان از سالن‌ها‌ي موزه ديدارشان تمام مي‌شود، وارد بخش کتاب‌فروشي محل عرضه کتاب‌ها‌ي روز و لوازم‌التحرير و آثار هنري سراميکي، چرمي، تزیيني و... مي‌شوند و در کنار آن کافه‌ترياي بزرگي هم قرار دارد. روزي که به آنجا رفتيم، خلوت بود. در واقع شمار بازديدکنندگان از کارکنان کمتر بود. خلوت بودن را به حساب باراني‌بودن آن روز زمستاني گذاشتم. شايد براي جايگاه فرهنگي ارزشمندي مانند «موزه دي‌دي» تبليغ و شناساندني در شأن آن نشده است، شايد هنوز آغاز کار است؟ شايد فصل غيرتوريستي بود؟ نمي‌دانم. ضمن اينکه از گردشگران و خصوصا ساکنان شهرک‌ها‌ و دارندگان ويلاها و آپارتمان‌ها‌ که ايام فراغت را در ‌شهرهاي آن ديار مي‌گذرانند، دعوت و توصيه مي‌کنم که فرزندانشان را به اين مکان ببرند تا سطح فرهنگ و دانش هنري آنها را تعالي بخشند؛ اما، روي سخن من بيشتر با اهالي و ساکنان مازندران است که تصور نکنند چنين مکاني در همه جاي دنيا در چنين سطح و کيفيتي يافت مي‌شود و تصور نکنند که چنين مکاني ابزاري توريستي و براي جلب گردشگر و براي آنان ‌است؛ بدانند که اين مرکز فرهنگي غيردولتي که اگر برپاکننده آن قصدي سوداگرانه مي‌داشت، روي زمين وسيع و گران‌بهاي آن برجي با ده‌ها‌ آپارتمان مجلل بنا و عرضه مي‌کرد، در درجه نخست به مردم و ساکنان شهرهاي دور و نزديک تعلق دارد که نياز به ارتقاي سطح فرهنگي هويت‌سازِ خود و فرزندانشان دارند. مبادا غافل بمانند. موزه براي قشنگي و زينت شهر نيست؛ براي ديدن و آموختن است.