ارسال به دیگران پرینت

ریشه جدایی مردم از سیاست مداران چیست؟

| آدمی، موجودی هوشمند و سودجو است که تلاش می کند با کمترین هزینه، بیشترین منفعت را به سوی خود جذب کند. وقتی تعداد انسان ها از «یک» فراتر رود، زمینه تزاحم فراهم می آید. بنا به تعریف، حکومت شکل می گیرد تا منافع جمعی اتباعش را تامین و تزاحم بین آن ها را مدیریت کند. اما در جهان واقعی، موضوع این قدرساده نیست. قدرت، به طور وسیعی نه در خدمت منافع جامعه بلکه برای جلب منفعت حکمران به کار رفته است. در واقع حاکم در برابر این سوال قرار می گیرد که وقتی قدرت را در دست دارد، چرا نباید آن را حداکثری، فراگیر، مطلق، مادام العمر و موروثی کند؟ پادشاهی که نوع غالب حکومت در تاریخ بشر است- این گونه زاده می شود. سوال بزرگ یک شاه همیشه آن است که چگونه می تواند تزاحم منافع خود با رعایایش را به صورت بهینه مدیریت کند؟ جوری که خودش بیشترین و ماندگارترین نفع را ببرد، ارکان حکومتش دلایل کافی برای حمایت از او داشته باشند و رعیت نیز آن قدر بهره ببرد که نیاشوبد.

ریشه جدایی مردم از سیاست مداران چیست؟

۵۵آنلاین :

آدمی، موجودی هوشمند و سودجو است که تلاش می¬کند با کمترین هزینه، بیشترین منفعت را به سوی خود جذب کند. وقتی تعداد انسان¬ها از «یک» فراتر رود، زمینه تزاحم فراهم می¬آید. بنا به تعریف، حکومت شکل می¬گیرد تا منافع جمعی اتباعش را تامین و تزاحم بین آن¬ها را مدیریت کند. اما در جهان واقعی، موضوع این قدرساده نیست. قدرت، به طور وسیعی نه در خدمت منافع جامعه بلکه برای جلب منفعت حکمران به کار رفته است. در واقع حاکم در برابر این سوال قرار می¬گیرد که وقتی قدرت را در دست دارد، چرا نباید آن را حداکثری، فراگیر، مطلق، مادام¬العمر و موروثی کند؟ پادشاهی- که نوع غالب حکومت در تاریخ بشر است- این گونه زاده می¬شود. سوال بزرگ یک شاه همیشه آن است که چگونه می¬تواند تزاحم منافع خود با رعایایش را به صورت بهینه مدیریت کند؟ جوری که خودش بیشترین و ماندگارترین نفع را ببرد، ارکان حکومتش دلایل کافی برای حمایت از او داشته باشند و رعیت نیز آن قدر بهره ببرد که نیاشوبد. تاریخ، قصه این تزاحم منافع است. قصه شاهانی که همه چیز را می¬خواستند، امرایی که در قالب کارگزاران شاه، تیول و سلطان¬نشین¬های کوچک خود را داشتند و رعیتی که مذبوحانه می¬کوشید او هم از زندگی سهمی ببرد، سقفی، همسری و قرص نانی. هیچ کدام از انواع حکومت- حی دموکراسی اسکاندیناوی یا کانتونیسم سوئیسی- جنگ بی¬پایان تزاحم منافع بین آحاد بشر را پایان نمی¬دهد. حکومت، این جنگ ابدی را قواره¬بندی کرده، بدان نوعی نظم می-دهد. روح سودجو و سیری¬ناپذیر بشر، اما همواره به کار است. این روح گرسنه است که وقتی در چارچوب قراردادهای هوشمند حاکمیت- مردم به درستی مهار نشود، انقلاب کبیر فرانسه را به باتلاق امپراتوری ناپلئون می¬کشد، انقلاب پرولتری روسیه را بدل به صحنه ظهور تزار ژوزف استالین می¬کند و از دل انقلاب مستضعفین، الیگارش فاسد، متجاوز و طماع امروز ایران را بیرون می¬کشد. جهان سوم امروز، دنیای حکومت¬های دورو است. پادشاهی¬هایی که برای ویترینی با ظاهر دموکراتیک و مردمی، انتخابات مهندسی شده، قوانین کشسان و پارلمان مطیع هزینه می¬کنند. راستش را بخواهی گاهی نتیجه این همه خرج، شتر گاو پلنگ بی¬قواره مضحکی از آب در می¬آید. در منظومه فکری نظام شاهی، شاه عقل اول، فصل¬الخطاب، مرشد علی¬الاطلاق، ظل¬الله و صاحب فره ایزدی است. شاه یک انسان- خداست. تولد و رشد او با افسانه¬های ماورائی، قدیسین، معجزات و قدرت آینده-خوانی آمیخته می¬شود. شاه انسان کامل است. پس از او- و با فاصله- اشراف قرار دارند که آدم¬های درجه دو و صاحبان حق و کرامت نسبی- مشروط به وفاداری به شاه- اند. رعیت اگر ملحق به بهائم نباشد، در بهترین حالت، انسان درجه سه است. اما رعیت مثل هر آدمی، به اقتضای فطرت، صاحب کرامت است و تحمل نظام شاهی برایش، آزارنده، رعیت واقع¬گرا و منفعت¬جو- به رغم آزادی¬طلبی فطری- می¬داند اولاً وجود حکومت ضرورت است و ثانیاً دنیا، دار تحقق رویاها نیست. پس بیشتر رعایا در طول تاریخ با واقعیت دردناک سلطنت، به امید بدتر نشدن روزگارشان، ساخته¬اند. آن¬ها انتظار خود را از تحقق «حکومت برابری و کرامت بشری»، به مطالبه «کارآمدی حکومت در تامین منافع عامه» تقلیل داده¬اند. حاکمیتی آرزو دارند که امنیت، صلح، بهداشت و رفاه بیاورد؛ کشور را عزیز کند؛ ضمن تامین منافع عالیه شاه و اشراف، تا حد قابل قبولی بر بیشینگی منافع ملت متمرکز شود؛ ضمن قبول عصمت و سوال¬ناپذیری شاه و حق به جانبی نسبی اشراف، حدی از عدالت در روندهای حاکمیتی و محاکم را برای رعایا تامین کند؛ بعد از اطمینان از کامرانی از ما بهتران، فرصت رشد انسانی و رقابت نسبی برای رعایا فراهم آورد؛ زیربناها را توسعه و کسب و کار را رونق دهد؛ حق آزادی اجتماعی و حریم چهاردیواری خانه و کاشانه را محترم شمرد؛ حق آزادی عقیده و عبادت را برقرار کند و اینکه شاه از مالیات و گمرکات ارتزاق کند و رقیب کسب کار مردم نشود. ما که در خاورمیانه مسلمان زندگی می¬کنیم، هنوز رعایای عصر شاهانیم. ادبیات مدرنیسم و دموکراسی بیش از صد و پنجاه سال است که اینجا هم مطرح است. اما آدم¬ها آن را فهم و هضم و در سطح خانه و مدرسه و بنگاه تمرین نکرده، جوامع برای پذیرش آن آماده نیستند. حتی مخالفان سلطنت¬های فاسد و ناکارا، خود غالباً مبلغان شاهان بالقوه جدیدند. شاهانی قاطع و عمل¬گرا که قول می¬دهند تا حرص و آز بی¬پایان بیشری را در نفس خود مهار کنند اما چون به قدرت می¬رسند همان می¬کنند که اسلافشان کردند. مصر، خط مقدم برخورد ما با مدرنیسم بود. نهضت مصریان پس از صد سال تلاش به دیکتاتوری نظامی افسران آزاد و تمرکز شاهانه قدرت در دست جمال عبدالناصر رسید. پس از او سادات و مبارک به نوبت فرعونی کردند و سرانجام حرکت عدالت¬خواهی مصر در باتلاق سلفیسم از نفس افتاد و سکه به نام ژنرال سیسی زده شد. ترکیه پس از تجربه مدرنیزاسیون متمرکز عثمانی و آتاتورک از دهه 80 کم¬کم گام¬های لازم برای مهار نظامیان و تمرین دموکراسی را برداشت. اما حالا درگیر اردوغان¬شاه و احیای نوعثمانی است و معلوم نیست دموکراسی ترک (جدی¬ترین دموکراسی خاورمیانه مسلمان) بتواند این آفت را هضم کند. عراق و سوریه هم پس از خلاصی از سلطنت فاسد، به چنگ دیکتاتوری بعث و سلطنت خون¬بار صدام و شاهی موروثی اسد افتادند و حالا در ظاهر و باطن ویرانه¬اند. اینجا- روی خاک نفرین¬شده خاورمیانه- براندازی شاهان با شعارهای مترقی ممکن، اما «استقرار و پایایی دموکراسی» نامقدور بوده است. جمهوری¬ها از درون تهی¬اند. از آنان صورت و پوسته¬ای می¬ماند بر تن روح کهن سلطنت شرقی! به گمان من، امروز مردم خاورمیانه مسلمان بیش از آنکه مطالبه دموکراسی و زدودن سلطنت و آمادگی تحمل آن را داشته باشند، تشنه «کارآمدی»اند. پاکستان را با امارات مقایسه کنید. شیخ¬نشین¬های اتحادیه امارات، به هیچ معنا، حتی در ظاهر یک دموکراسی نیستند. آزادی مردم در مخالفت با راس قدرت، بسیار محدودتر از پاکستان است. پاکستان با آن کشمکش¬های انتخاباتی پر شور- زندگی حزبی پر سر و صدا- فضای مجازی سیاسی و مطبوعات طوفانی¬اش، ظاهراً تمام زیرساخت¬های دموکراسی را داراست. اما بی-تردید در مقایسه این دو، حکومت امارات دستاوردهای بیشتری دارد و مردم امارات راضی¬ترند. رمز این مساله- بالاخص در حیطه امیرنشین غیر نفتی دوبی- در کارآمدی حکومت فردی عقل¬گراست. آزادی اجتماعی، تساهل مذهبی، تجارت آزاد، محدودیت انحصارات، ارتباطات بین¬المللی عالی، احترام به کارشناسی، بهره¬برداری از دانش جهان، جذب سرمایه، تکریم شهروندان، تقویت زیربناها، توسعه انسانی و سیستم قضایی کیفی، مردم امارات را مرفه و خوشحال کرده است. در دهه پیش رو، اگر چیزی امارات را تهدید کند، ماجراجویی خارجی ولیعهد جواین است که بن¬سلمان هوایی¬اش کرده. امارات چالش داخلی جدی ندارد. در ایران، من مطالبه ریشه¬دار و تاریخی ایرانیان برای دموکراسی را که ریشه در مشروطه ناکام دارد، انکار نمی¬کنم. می¬دانم که استقرار یک حکومت دموکراتیک در کشوری با ظرفیت¬های ایران، می¬تواند نتایج بسیار نیکو به بار آورد. (روی کلمه «استقرار» تاکید دارم.) اما وقتی به نیروهای فعال صحنه، گفتمان حاکم بین آن¬ها، فرهنگ سیاسی، تراکم چالش¬های راهبردی و شکنندگی استراتژیک ایران نگاه می¬کنم، موانع جدی ساختاری در وصول به آرزوی «استقرار دموکراسی ایرانی» در میان¬مدت، قابل رویت است. امروز، به گمان من، ایرانیان نیز از حکومتشان، بیش از هر چیز دیگر، «کارآمدی» می¬خواهند. ایرانیان، تشنه تعامل، پیشرفت و زندگی¬اند. «کارآمدی» نقطه ضعف جدی حکمرانی آشفته و چندپاره ایرانی است. ظهور و رشد چالش¬های بزرگ ملی و ناتوانی حکمرانی در مهار و علاج آن¬ها، این باور را پدید آورده که دولت از حل مساله و تامین منافع ملی عاجز است. اصرار بر تمرکز روی برخی اولویت¬های ایدئولوژیک، قبول تبعات سنگین اقتصادی آن¬ها و اصرار بر روش¬ها و آدم¬های پوسیده و تضعیف صندوق برخی را به این باور رسانده که حکمرانی، خود موتور تولید بحران و بخش مقوم مشکلات ملی است. این باور اخیر اگر فراگیر شود، بی¬ثباتی گسترده به بار می¬آورد. بزرگ¬ترین سوال در کشورهای بحران¬زده خاورمیانه این است: چطور می¬شود حکومتی کارآمد داشت کسی که بتواند، کالای «کارآمدی» را عرضه کند، برنده بازار سیاست خواهد بود.

منبع : تجارت فردا
به این خبر امتیاز دهید:
بر اساس رای ۰ نفر از بازدیدکنندگان
با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
کپی شد

پیشنهاد ویژه

    دیدگاه تان را بنویسید

     

    دیدگاه

    توسعه