باید ایران در سیاست خارجی به دنبال توازن باشد
| روابط ایران و روسیه در طول سالهای گذشته مانند همیشه تاریخ روابط دو کشور فراز و نشیب بسیاری را تجربه کرده است؛ در واقع تحولات منطقهای، بینالمللی و داخلی سبب بهبود یا کمتر شدن این روابط شده است.
۵۵آنلاین :
55 آنلاین:
روابط ایران و روسیه در طول سالهای گذشته مانند همیشه تاریخ روابط دو کشور فراز و نشیب بسیاری را تجربه کرده است؛ در واقع تحولات منطقهای، بینالمللی و داخلی سبب بهبود یا کمتر شدن این روابط شده است. در مقطع کنونی نیز با توجه به روند تحولات سوریه و تهدیدهایی که از سوی این تحولات متوجه دو کشور میشود، شاهد نزدیکی روزافرزون ایران و روسیه در برخورد با مسائل سوریه هستیم. این مساله مانند عرصههای دیگری از همکاری است که میان دو کشور طی سالهای گذشته وجود داشته است؛ ایران و روسیه زمینههای گوناگون و عرصههای مختلفی را برای توسعه روابط در اختیار دارند که نمیتواند به معنی نادیده گرفتن عرصههای رقابت و حتی تقابل میان دو کشور به شمار آید. بنابراین موضوع همکاری در سوریه و ضرورت استفاده از خاک جمهوری اسلامی ایران برای حمله به نیروهای تکفیری و بنیادگرایان در این کشور از جنس همان موشکی استن که از دریای خزر - مسیر خاص جمهوری اسلامی ایران - به سوریه شلیک شد. بنابراین هم پرتاب موشک از دریای خزر و هم استفاده از پایگاه هوایی نوژه اهمیت و موقعیت استراتژیک ایران را برجسته میسازد اما این موضوع به معنای همکاری استراتژیک و راهبردی میان دو کشور نیست. چرا که اهمیت استراتژیک داشتن با همکاری استراتژیک داشتن، دو مقوله کاملا متفاوت است. ایران به لحاظ موقعیت خاصی که در منطقه دارد نه تنها برای روسیه برای قدرتهای جهانی و غربی از اهمیت استراتژیک برخوردار است که این بازیگران نیز قادر به نادیده گرفتن اهمیت ایران نیستند. بنابراین اینکه در کشور ما اهمیت استراتژیک جمهوری اسلامی ایران به همکاری راهبردی یا استراتژیک با روسیه تفسیر شود، درست نیست. ایران برای روسیه اهمیت استراتژیک دارد اما شریک استراتژیک نیست. روسها بارها نشان دادند که در تنظیم روابط خود با غرب به ویژه با ایالات متحده امریکا از ایران، موقعیتها و امکانات و ظرفیتهای آن به خوبی بهرهبرداری کرده و خواهند کرد. با در نظر گرفتن نیازهای روسیه به غرب و میزان ارتباط این کشور با اروپا و امریکا نمیتوان ادعای مطرح شده در خصوص راهبردی شدن روابط ایران و روسیه را با واقعیت مناسبات دو کشور منطبق دانست. روند کلی روابط ایران و روسیه توسعه روابط سیاسی، امنیتی، نظامی و در برخی از حوزهها توسعه روابط اقتصادی، فنی و تکنولوژیک نیز موجب تسریع آن شده است. با اینکه در دوره دولتهای گذشته به خصوص دولت نهم و دهم سیاست نگاه به شرق، فضای گسترده روابط دو کشور را شکل داد، این روند در دولت یازدهم نیز ادامه یافت. با وجود توافق هستهای با کشورهای بزرگ جهان، در واقع این روابط تغییر پیدا نکرده و میتوان انتظار داشت بر پایه ضرورتهای ناشی از همجواری و نیازهای متقابل، این روابط همچنان گسترش یابد، به ویژه که پس از حوادث اوکراین روسیه نگاه جدیدتری را به منطقه خاورمیانه به ویژه ایران داشته و در واقع نگاه به شرق در سیاست خارجی این کشور تقویت شده و روسها نیز تلاش کردهاند تا توسعه روابط خود را در شرایط تحریم کشورهای اروپایی و امریکا به نمایش بگذارند. به نظر میرسد در شرایطی که ایران فضای پس از تحریمها را تجربه میکند، روسیه در شرایط تحریمهای کشورهای اروپا و امریکا میکوشد تا از ظرفیتهای منطقهای و امکانات ایران برای مبارزه با تهدیدهای جدی در این منطقه یعنی افراط گرایی اسلامی بهره بگیرد. برای روسیه این همکاری بسیار اهمیت دارد چرا که این تهدید در قلمرویی روسیه به ویژه در مناطق مسلماننشین بسیار جدی است و روسها به خوبی میدانند که ایران میتواند به تقویت صلح و ثبات در این منطقه از جهان و به ویژه مبارزه با جریانهای تکفیری در کنار روسیه نقش تاثیرگذاری ایفا کند.
در واقع سیاست خاورمیانهای روسیه را باید در پرتو تحولات سیاست خارجی این کشور مورد ارزیابی قرار دهیم و طبیعتا آن را به عنوان یک بخش مجزا نمیتوان بررسی کرد. ما شاهدیم یک نوع عرصه رقابت و تقابل در طول دو دهه گذشته در این منطقه، شکل گرفته، به گونهای که کشورهای منطقه حتی مانند عربستان سعی میکنند از این تقابل به نفع خود بهره بگیرند. غیر از جمهوری اسلامی ایران که در روابطی یکنواخت و بدون توجه به تحولات منطقه را با روسیه دنبال کرده، بقیه کشورهای منطقه سعی کردهاند متناسب با نوع روابطشان با امریکا و کشورهای اروپایی رابطهشان را با روسیه تنظیم کنند. در واقع شاهد نوعی بازسازی کلیشههای دوران جنگ سرد هستیم. با اینکه فضا کاملا تغییر کرده است. شرایط بینالمللی و منطقهای روسیه بسیار متفاوت شده اما کاملا روشن است که سیاستمداران منطقه خاورمیانه هم مانند سیاستمداران روسیه همچنان نگاه جنگ سردی را به روابط امریکا و روسیه دارند در پرتو این روابط سعی میکنند منافع خود را تامین کنند. سوریه در این میان جایگاه ویژهای دارد. از سوی دیگر باید گفت، استفاده از پایگاه هوایی نوژه توسط روسیه و به معنای تغییر در سیاست خارجی ایران نبوده است. به خصوص آنکه سیاست خارجی ایران در طول سالهای گذشته هیچگاه نه شرقی - نه غربی نبوده بلکه همواره وزن یکی از این دو قطب در سیاست خارجی ایران پررنگ بوده است. اساسا به دلیل ماهیت انقلاب اسلامی ایران رویکرد نه غربی - نه غربی همواره از وزن و جایگاه ویژهای برخوردار بوده است اما در پرتو روشهای عملگرایانه شاهد تغییراتی در وزن این دو قطب در سیاست خارجی ایران بودهایم. به هر حال اقتضای ژئوپولیتیک ایران توجه به وزن آن در این منطقه و مزایای برآمده از تعادل ژئوپولیتیک در روابط خارجی ایران را گوشزد میکند. اینکه تصمیم گیرندگان نخواهند به این واقعیت توجه لازم را داشته باشند، معنی آن در واقع تغییر در این رویکرد به شمار نمیآید. این تحولات در طول سالهای گذشته همواره ادامه داشته است و ما کمتر با یک رویکرد متوازن برآمده از ذات انقلاب اسلامی یعنی شعار نه شرقی - نه غربی به شکل متعادل و متوازن روبهرو بودهایم. هر چندگاه شعار آن داده شده اما بیشتر با نوعی سمت گیری به این سو و آن سو مواجه بودهایم در حالی که وزن ژئوپولیتیک کشور ما ایجاب میکند، تا این تعادل همانگونه که در شعار انقلاب اسلامی مطرح بود، در شرایطی که تقابلی میان روسیه و امریکا و اروپا (بلوک غرب) در حال تشدید شدن است بار دیگر این اهمیت را در پیش چشم داشته باشیم که تامین منافع ایران در گرو حفظ توازن و تعادل در سیاست خارجی آن در قبال قدرتهای شرقی و غربی است.
بدون شک ایران از تاثیر زیادی در مسائل منطقه برخوردار است و همانگونه که اشاره کردم با تشدید تقابل میان روسیه و امریکا بهرهبرداری از آن اهمیت بیشتری پیدا میکند. امت همانگونه که درباره ترکیه هم شاهد هستیم کشورهای دیگر میکوشند تا این جایگاه را در جهت ارتقای منافع خود به کار گیرند اما ما کمتر شاهد چنین رویکردی در سیاست خارجی کشور خود بوده ایم. در هر صورت برای ایران و روسیه ظرفیتهای توسعه همکاریهای متقابل غیرقابل چشمپوشی است و درواقع ایران میتواند برای روسیه فرصتهای قابل توجهی را در سطح منطقه به ویژه دفع تهدیدات ناشی از بنیادگرایی افراطی ایفا کند؛ به هر حال روسها به این مساله بسیار توجه دارند. با این حال بسیاری از نیازهای روسیه در این روابط تامین نمیشود و روسها از این مساله به خوبی آگاه هستند. اما شرایط کنونی آنها را ناچار کرده تا برای نمایش گذاشتن توان مانور خود در برابر اعمال فشارهای غرب فرصتها و امکانات خود را در توسعه این روابط به نمایش بگذارند. به هر حال به نظر میرسد این روابط برای ایران اهمیت بسیار داشته باشد در حالی که برای روسیه مجالی برای مانور در تنظیم رابطه برای کشورهای غربی را ارائه میکند و به این معنی نیست که ایران از این رابطه برای افزایش قدرت مانور نمیتواند استفاده کند؛ هر دو کشور در تنظیم روابط خود با غرب از این روابط بهرهبرداری میکنند، در همان حال که بسیاری از نیازهای خود را در توسعه روابط با غرب جستوجو میکنند.
منبع: مجله ی صدا
منبع : ۵۵آنلاین
دیدگاه تان را بنویسید