آزادی بیان در ایران

۵۵آنلاین :

پريسا اميدى

دانشجوى علوم سياسى

آزادی بیان یکی از مفاهیمی است که در ادبیات سیاسی و اجتماعی کشورها وجود دارد. تعریف آن اصطلاحا آزادی اندیشه و عقیده است یعنی ابزاری برای رساندن اندیشه و عقیده ای به دیگران. اهمیت و ارزش آن به حدی بالا است که در اعلامیه ی جهانی حقوق بشر ظهور دنیایی که در آن افراد بشر در بیان عقیده آزاد و از ترس فارغ باشند به عنوان بالاترین آرمان بشری اعلام شده است.

آزادی بیان یکی از معیارهای دموکراتیک بودن حکومت ها است و نقض این آزادی همواره به نابودی سایر موازین حقوق بشر منجر میشود. در اعلامیه ها و قوانین اساسی این مفهوم گنجانده شده است و یکی از مهمترین مصادیق حقوق بشر است که خود حقوق بشر هم تعریفی دارد که به این صورت است که ریشه در حقوق طبیعی دارد، یعنی انسان ها به دلیل انسان بودنشان حقوقی دارند مانند: آزادی بیان، حق رای و....

تعیین دقیق حد و مرز آزادی بیان از بحث برانگيز ترین مسائل در جوامع امروزی است و اختلاف نظرها در مورد محدودیت های آن است مثل: محدوده ی آزادی بیان بیان چیست؟ آزادی بیان ممکن است منجر به چه زیان هایی شود؟

آزادی بیان هم مانند هر موضوع مهمی طرفداران و منتقدانی دارد که در زیر به آنها اشاره میشود:

طرفداران آزادی بیان معتقدند که : ۱) آزادی بیان برای جست و جوی حقیقت ضروری است. ۲) از اجزای اصلی دموکراسی است. ۳)رابطه ی حیاتی با کرامت انسانی داشته و نقش عمده ای در بهبود سطح زندگی بشر ایفا میکند.

منتقدان به این اصل استدلال می کنند که :۱) آزادی بیان و گفتن بعضی مسائل باعث زیان میشود. ۲) در بعضی موارد اهانت را در پی دارد.

بعد از توضیح در مورد تعریف و انواع آزادی بیان به بررسی این اصل در ایران می پردازیم و این سوال را مطرح می کنیم که آیا در ایران آزادی بیان وجود دارد؟

ایران جزء کشورهایی است که قانون اساسی آن متاثر از دو منبع است :اسلام و قوانین بین المللی.

در اسلام حق آزادی بیان با عنوان اصل شورا، امر به معروف و نهی از منکر و.... نمود پیدا کرده است که ایران تمامی این نهادها را برپا کرده و در حال فعالیت اند ؛ در اسناد بین المللی. که به امضای ایران هم رسیده دولت موظف است که آزادی های حقوقی و مدنی به شهروندان اعطا کند.

در قانون اساسی ایران با تلفیق این دو منبع در بخش حقوق ملت از آزادی بیان حمایت شده و آن را جزء حقوق اساسی مردم می دانند و دارای ارزش و اعتبار حقوقی است.

بیان مطالب هم تا زمانی که مخل مبانی اسلام و سنت ایران نباشد بلامانع است.

قشرهای مختلف به خصوص دانشجویان در این سال ها سعی در رساندن صدای خود به گوش حکومت داشته اند و تلاش هایی برای رسیدن به آن کرده اند که بی نتیجه نمانده اند اما راه درازی را هم پیش رو دارند.

در اینجا نگاهی هم به آزادی بیان در اروپا داشته باشیم در كنوانسيون اروپايى حقوق بشر هم آمده است هركسى حق آزادى بيان و عقيده دارد،اما اين كنوانسيون تاكيد ميكند كه افراد، همراه با اين آزادى ها ، وظايف و مسئوليت هايى هم دارند. آزادى در بيان عقايد و حرف ها اصلا به صورتی که در کنوانسیون آمده وجود ندارد و دولت ها معتقدند كه اگر چنين آزادى اى وجود داشته باشد هرج و مرج ، بى نظمى و اغتشاش جامعه را فرا ميگيرد.

از مقايسه ى حقوق بشر در ايران به عنوان نمونه ى اسلامى و غرب اينگونه برداشت ميشود كه هر دو حقوق بشر را به صورت گزينشى و ناقص اجرا ميكنند و حتى در مواردى كاملا آن را نقض ميكنند. اينجاست كه دولت ها استدلال خود از اين گزينشى بودن را اينگونه بيان ميكنند كه حتى علماى حقوق بشر هم معتقدند كه قانون، حتی به صورت ناقص و قابل انتقاد بشرى بهتر از بى قانونى است.

برای پیشرفت این اصل باید قوانین تسهیل شوند، مجازات ها از بین روند و حکومت ها آماده ی شنیدن صدای بیدار مردم باشند.