روسيه، صاحبخانه خواهد شد؟

۵۵آنلاین : احمد غلامی . سردبیرشرق

ترامپ براي ادامه جنگ در سوريه ميدان جنگ را ترك مي‌كند. خروج ارتش آمريكا از سوريه اساسي‌ترين تصميم ترامپ در چند سال اخير است. اغلب بر اين باورند كه ترامپ تصميمات غيرمنتظره مي‌گيرد؛ اما گذشت زمان نشان داده او غيرمنتظره تصميماتش را اعلام مي‌كند. با خروج نيروهاي نظامي آمريكا از سوريه، تغييري بنيادين در آرايش و معادلات نظامي و سياسي نيروهاي حاضر در سوريه، یعنی روسيه، تركيه و ايران رخ خواهد داد. اين كشورها نقش پررنگ‌تري در سوريه پيدا خواهند كرد و مسئوليت آنان در قبال مسائل این کشور دوچندان مي‌شود. با خروج نيروهاي نظامي آمريكا بخشي از هزينه‌هاي هفت تريليون دلاري آمريكا در خاورميانه از سوريه حذف شده و حفره به‌جامانده از اين خروج را بايد كشور ديگري پر كند. آمريكا دست به اقدامي زد كه شوروي در زمان اشغال افغانستان از آن عاجز بود. به گفته اندرو پوف، روسيه در داخل به لحاظ اقتصادي در حال فروپاشي بود و آمريكا دست به هر كاري مي‌زد تا روسيه از افغانستان خارج نشود. شايد خروج نيروهاي آمريكا از سوريه با توافقات پشت پرده تركيه و آمريكا صورت گرفته باشد؛ اما نبايد ناديده گرفت كه نگاه غیر ارتدکسی ترامپ در اين تصميم بي‌تأثير نبوده است. رئیس‌جمهور آمریکا نشان داده بيش از آنكه نگران هژموني کشورش در جهان باشد، نگران مردم است. همان مردمي كه قرار است در انتخابات آينده به پاي صندوق رأي بروند. از هم‌اكنون اين تصميم ترامپ به مذاق رأي‌دهندگان دموكرات نيز خوش آمده است. يقينا به هنگام انتخابات رياست‌جمهوري کمتر گروهي از مردم او را براي خروج از سوريه سرزنش خواهد كرد. چه بسا با تأكيد ترامپ بر استعاره‌هاي عاطفي مانند خانه و وطن، محبوبيت ازدست‌رفته‌اش را باز يابد؛ اما اين بار در طيف وسيع‌تري از مردم آمريكا. استفاده از استعاره‌هاي عاطفي براي تحريك افكار عمومي كار هوشمندانه‌ای است، آن هم در دوره‌اي كه استعاره‌هاي سياسي آمريكا از توان تهي شده‌اند. اگر در روزگار اوباما اشاعه ليبرال‌دموكراسي از توان بالايي نزد جهانیان و مردم آمريكا برخوردار بود، ‌اينك بيش از هر چيز معناي توسعه‌طلبي مي‌دهد و استعاره توانمند‌سازي جامعه مدني آن هم با فشار بيروني معنايي جز دخالت در امور داخلي كشورها ندارد. استعاره كمك‌هاي انسان‌دوستانه هم تقّش درآمده است و نه‌تنها به كار آمريكا نمي‌آيد، بلكه برای هيچ كشور ديگري هم کارساز نیست. جهان استعاره‌ها در حال تغيير است و ترامپ با هوش تجاري‌اش آن را خوب فهميده است. او مي‌دانست بايد از مهلكه سوريه بگریزد. گريز از استعاره‌هايي كه ديگر كارايي ندارند. گيرم در اين ميان كردهاي سوريه تنها بمانند و تهديد كنند. در‌صورتي‌كه آمريكا آنان را تنها بگذارد، سه‌هزارو 200 داعشي زنداني را رها خواهند كرد. اين گفته چه ترفند باشد، چه نه، تصويري ترسناك از رهايي گرگ‌هاي درنده‌اي را پيش‌رو مجسم مي‌كند كه اين بار براي بقاي خود دست به هر جنايتي خواهند زد؛ اما ترامپ روي عقلانيت سياسي كردها حساب باز كرده است. همان عقلانيتي كه وادارشان مي‌كند تا در اين بحبوحه با بشار اسد وارد مذاكره شوند و اين راه بازِ پيش‌روي كردها است. بشار اسد نيز بعيد است براي استحكام ساختار حكومتي خود دست رد به سينه کردها بزند. با خروج نيروهاي نظامي آمريكا، اسرائيل و كشورهاي عربي هم بايد مسئولیت بیشتری در قبال اهداف استراتژیک خود بپذیرند. دلیلی ندارد آنان همواره پشت سپر آمریکا‌ پنهان شوند. هرکس باید هزینه جنگ خودش را بدهد؛ به نام خودش، به کام خودش.

در سیاست واقع‌‌گرایانه می‌توان از سودی گذشت و سودی بزرگ‌تر به چنگ آورد. سود آمریکا در کجاست؟ باید به انتظار نشست و معادلات منطقه را دنبال کرد. منطقه‌ای که روسیه برادر بزرگ‌تر آن است و توازن قوا دیگر در آن چندان معنایی ندارد. از‌این‌رو بدیهی است که اسرائیل و ترکیه به روسیه نزدیک‌تر شوند و میان آنان هم‌پیمانی استراتژیکی رخ دهد. ایران با وضعیت دشواری روبه‌رو است. اگرچه خروج آمریکا فرصت مغتنمی است تا ایران کریدورهای خود را بازسازی کند و از طریق مرز عراق راه را برای خود هموار کند؛ اما غیاب آمریکا برای ایجاد توازن قوا که به کار ایرانیان می‌آمد، به هم خورده است. از سوی دیگر ایران فرصت بی‌نظیری پیدا کرده تا دستاوردهای نظامی‌اش را به دستاوردهای سیاسی گره بزند و از آن بهره‌برداری اقتصادی بکند. در صحنه سیاسی سوریه (خاورمیانه) همه‌چیز در حال تعلیق است. هر حرکت اشتباهی نتایج جبران‌ناپذیری دارد. سیاست خاورمیانه پیچیده‌تر شده و هر حرکت ناشیانه‌ای منجر به جنگ ناخواسته می‌شود. ایران برای ماندگاری در سوریه به خلق استعاره‌ای تازه نیاز دارد. استعاره‌هایی که حضورش در سوریه را توجیه کند؛ حضوری که باید مبنای اقتصادی داشته باشد. به‌ویژه آنکه شرایط اقتصادی ایران در داخل از استحکام لازم برخوردار نیست. از این به‌ بعد هزینه مقابله با داعش را چه کسی خواهد داد؟ روسیه، اروپا یا ایران. یا همه یا هیچ‌کس. به‌ویژه اینکه نیروهای سیاسی و نظامی ایران باور دارند داعش دست‌پرورده آمریکاست. اگر این‌گونه باشد، کار سخت‌تر از گذشته خواهد شد. به هر تقدیر معادلات منطقه تغییرات بنیادینی کرده و کشورهای همسایه با وجود اینکه چندان اعتمادی به روسیه ندارند. ناگزیرند با او هم‌پیمان شوند. ایران، هم‌پیمان قدیمی روسیه، این بخت را دارد که در آستانه تدوین قانون اساسی سوریه نقش مهمی ایفا کند. قانون اساسی‌ای که آینده این کشور را رقم می‌زند: ریاستی یا پارلمانی.گیرم در ظاهر برای ایران چندان فرقی نکند که شیوه حکومت سوریه به کدام سو بچرخد. اگر تا دیروز نظام ریاستی با سیاست‌های ایران سازگارتر بود، اینک نظام پارلمانی اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. شیوه حکومتی‌ای که می‌تواند یک توازن قوای داخلی بین نیروها به وجود آورد. آنچه موجب نگرانی است، این است که روسیه برای ماندن در سوریه مخالفان جدی ندارد. نه اسرائیل مخالف است؛ نه کشورهای عربی و مهم‌تر از همه اینکه ساختار ارتش سوریه، روسی است.اینک روسیه زیرپوستی رقیب ایران شده است. گیرم پوتین به درخواست و ابتکار عمل ایران وارد این کشور شده باشد؛ اما انگار میهمان دعوتی، صاحبخانه خواهد شد.